Το Αρχαιολογικό Μουσείο Άστρους στεγάζεται στη Σχολή Καρυτσιώτη, κτήριο τοπικού παραδοσιακού ρυθμού , και βρίσκεται στο Αγροκήπιο Καρυτσιώτη στο Άστρος , δίπλα στο γειτονικό «Ιερό Χώρο» της Β’ Εθνοσυνέλευσης των Ελλήνων.
H Σχολή Καρυτσιώτη(Αρχαιολογικό Μουσείο Άστρους) και ο γειτονικός «Ιερός Χώρος» της Β’ Εθνοσυνέλευσης τωνΕλλήνων είναι αναμφισβήτητα ένα από τα σπουδαιότερα τοπόσημα της Κυνουρίας και της πατρίδας μας, και έχει κηρυχθεί από το υπουργείο Παιδείας«διατηρητέον ιστορικόν μνημείον» και από το υπουργείοΠολιτισμού «ιστορικός τόπος».
Σύμφωνα με την ΥΑ ΥΠΠΟ/ΓΔΑΠΚ/ΑΡΧ/Β1/Φ30/65069/3340/1-8-2005 (ΦΕΚ 1194/Β/30-8-2005, «Χαρακτηρισμός της πλατείας σχολής Καρυτσιώτη και τμήματος του αγροκηπίου, στο Άστρος Κυνουρίας, ως ιστορικού τόπου»), έχει χαρακτηριστεί ως «ιστορικός τόποςτο εναπομείναν σήμερα τμήμαεκτάσεως 18.850 τ.μ. του παλαιού αγροκηπίου (συνολικής εκτάσεως 46 στρεμμάτων».
…. «Στο αγροκήπιο αυτό έλαβαν χώρα δύο σημαντικά γεγονότα της Επαναστάσεως, το γνωστό ως «κολοκοτρωναϊικο τραπέζι της συμφιλίωσης» στις 19 Ιουνίου 1821, στο οποίο είχαν προσέλθει οι οπλαρχηγοί, προκειμένου να ξεπεραστούν οι αντιθέσεις και να ομονοήσουν για την επιτυχία της Επανάστασης που τότε ξεκινούσε, καθώς επίσης και η Β΄ Εθνοσυνέλευση των Ελλήνων (30 Μαρτίου έως τις 18 Απριλίου του 1823) με την παρουσία οπλαρχηγών, πολιτικών, πλήθους λαού και στρατού. Εντός της Σχολής η οποία περιλαμβάνεται στον υπό κήρυξη χώρο, συντάχθηκε η διακήρυξη της Εθνοσυνέλευσης».
Ο μεγάλος εθνικός ευεργέτης μας ΔημήτριοςΚαρυτσιώτης (1741-1819) γεννήθηκε στον Άγιο Ιωάννη (Αγιάννη) .Το 1798 έκτισε την μεγαλοπρεπή και «καλλιμάρμαρο» Σχολή Καρυτσιώτη στον λόφο Κουτρί στον Αγιάννη και το 1805 έκτισε στο Άστρος το παράρτημα της Σχολής του Αγιάννη. Η σχολή ήταν ένα είδος πανεπιστημίου για εκείνη την εποχή, αφού οι μαθητές από όλη την Ελλάδα διδάσκονταν αρχαίους Έλληνες συγγραφείς, μαθηματικά, φυσική – χημεία, γαλλικά και ιταλικά κ.α. Η «καλλιμάρμαρος» σχολή στον Αγιάννη κάηκε μέχρι τα θεμέλια το 1826 από τον Ιμπραήμ .Η Σχολή στο Άστρος επίσης καταστράφηκε το 1826 από τον Ιμπραήμ , αλλά αναστηλώθηκε αργότερα από συγγενείς του Καρυτσιώτη και επαναλειτούργησε το 1829 με την ονομασία «Μουσείον Καρυτσιώτη».
Η είσοδος του «Ιερού Χώρου» της Β’ Εθνοσυνέλευσης των Ελλήνων και του Αρχαιολογικού Μουσείου Άστρους είναι ένα ιστορικό μνημείο. Εδώ περπάτησαν για να συμμετέχουν στην εθνοσυνέλευση ο γέρος του Μοριά και οι πληρεξούσιοι της εθνοσυνέλευσης.
Οι επαναστατημένοι Έλληνες επέλεξαν τελικά το Άστρος Κυνουρίας και το Αγροκήπιο Καρυτσιώτη για την Εθνοσυνέλευση ως «τόπος του Έθνους». Η Διακήρυξη της Β΄ των Ελλήνων Συνελεύσεως , «Εξεδόθη εν Άστρει εντός του Μουσείου Καριτζιώτου»και οι συνεδριάσεις της Β΄Εθνοσυνέλευσης έγιναν στην ύπαιθρο, «μέσα εις ένα περιβόλι», σύμφωνα με τον Κολοκοτρώνη. Εις τα Απομνημονεύματα του αναφέρει,«Τέλος πάντων απεφασίσθη εις το Άστρος να γίνη η Συνέλευσις. εσηκώθηκα και επήγα και εγώ εις το Άστρος ….εις ένα περιβόλι όπου έκαναν την συνέλευσιν .»(Φλούδας Θυρεατικά Β,σελ. 53). Η Συνέλευση, στα πρότυπα των Συνταγμάτων της Γαλλικής Επανάστασης του 1789 μ.Χ., συνέταξε και τη «Διακήρυξη της Β΄ των Ελλήνων Συνελεύσεως». O Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, πρόεδρος του Εκτελεστικού (δηλ.Πρωθυπουργός ) , τέσσερις ημέρες μετά την Εθνοσυνέλευση στο Άστρος σε επιστολή στις 22 Απριλίου 1823 , ένα από τα τελευταία έγγραφα που υπογράφει ως πρόεδρος του Εκτελεστικού ανακοινώνει με «ευχάριστο καθήκον» στους ισχυρούς της εποχής , με ευφυέστατο τρόπο , «με τους καλύτερους οιωνούς» , το μεγάλο γεγονός,υπήρχε «η απελευθερωμένη Ελλάδα, «η Εθνοσυνέλευση της απελευθερωμένης Ελλάδας συνήλθε στο Άστρος».
Οι πληρεξούσιοι της εθνοσυνέλευσης και ο Κολοκοτρώνης τίμησαν το μεγάλο εθνικό ευεργέτη μας Δημήτριο Καρυτσιώτη, «Εξεδόθη εν Άστρει εντός του Μουσείου του Καρυτσιώτου», λέει η διακήρυξη της Εθνοσυνέλευσης. Η συνέλευση απάντησε με την διακήρυξη ,στην υφήλιο και τους μεγάλους της εποχής .«Είμεθα αποφασισμένοι να ανεξαρτισθώμεν, ως έθνος αυτόνομον και ανεξάρτητον»,λίγο επίκαιρο σήμερα…
Δίπλα στη Σχολή Καρυτσιώτη ,στον «ιστορικό τόπο» του Αγροκηπίου Καρυτσιώτη, βρίσκεται το τήλιο που σύμφωνα με την Αστρεινή παράδοση έγινε το Κολοκοτρωνέϊκοτραπέζι προς τιμήν το Δημητρίου Υψηλάντη το 1821. Ο Γ. Τερτσέτης αναφέρει «συνέτρωγαν ο Δημήτριος Υψηλάντης και ο Κολοκοτρώνης εις τους ίσκιους των δένδρων του Άστρους».
Στην δεκαετία του 1950 υπήρχε και υπεύθυνος γεωπόνος για το αγροκήπιο που στεγαζότανε στο παραπάνω κτήριο του αγροκηπίου, που ήταν δίπλα στην είσοδο του αγροκηπίου. Στο κτήριο του αγροκηπίου το 1959 ,ο αρχαίος Έλληνας και αείμνηστος καθηγητής μας Κυριάκος (Κούλης ) Χασαπογιάννης στέγασε το Αρχαιολογικό Μουσείο Άστρους.
Με την ανασύσταση του Ελληνικού κράτους η Σχολή λειτούργησε σαν σχολείο μέχρι το 1971 και σήμερα στεγάζει το Αρχαιολογικό Μουσείο. Η ιδέα του Αρχαιολογικού Μουσείο Άστρους ξεκίνησε και έγινε πραγματικότητα το 1959 σε κτήριο του γειτονικού αγροκηπίου Καρυτσιώτη, από τον αείμνηστο σεβαστό καθηγητή μας «αρχαίο Έλληνα» Κυριάκο (Κούλη) Χασαπογιάννη. Η Σχολή Καρυτσιώτη παραχωρήθηκε στην Εφορεία Αρχαιοτήτων (ΥΠΠΟΑ) από τον Δήμο Άστρους και μετά από σημαντικές επισκευές και συντηρήσεις μετατράπηκε σε Αρχαιολογικό Μουσείο Άστρους το έτος 1985.
Οι συλλογές του Μουσείου περιλαμβάνουν συλλογή γλυπτών του Ρωμαίου Έπαρχου και συνεργάτη των Ρωμαίων κατακτητών Ηρώδη Αττικού από την έπαυλή του στην Εύα , Δολιανά Κυνουρίας (4 χλμ), με μια πληθώρα έργων, που περιλάμβαναν τόσο πρωτότυπα γλυπτά των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων, όσο και ρωμαϊκά αντίγραφα. Οι συλλογές του Μουσείου επίσης περιλαμβάνουν γλυπτά, κεραμικά, χάλκινα αντικείμενα, επιγραφές, νομίσματα και άλλα ευρήματα από διάφορες θέσεις της αρχαίας Κυνουρίας, όπως τη Θυρέα και την Ανθήνη .Γλυπτά και αρχιτεκτονικά μέλη, όπως κιονόκρανα, εκτίθενται επίσης στον υπαίθριο προαύλιο χώρο του μουσείου.
Ο αείμνηστος καθηγητής μας «αρχαίος Έλληνας» Κυριάκος (Κούλης) Χασαπογιάννης κουβαλούσε τον σάτυρο του μουσείου στην τσέπη του, για κάθε ενδεχόμενο να τον προφυλάσσει από αρχαιοκαπήλους και για να υπάρχει να τον προβάλλει αργότερα κατάλληλα.
O Ρωμαίος έπαρχος και συνεργάτης των Ρωμαίων κατακτητών (101 -177 μ.χ) , έφθασε στο σημείο να τροποποιήσει το όνομά του επί το λατινικότερον από Ηρώδης Αττικού Μαραθώνιος. Ο Ρωμαίος έπαρχος, Lucius Vibullius Hipparchus Tiberius Claudius Atticus Herodes (Λούκιος Βιβούλλιος Ίππαρχος Τιβέριος Κλαύδιος Αττικός Ηρώδης), ας λέμε κάποτε τα πράγματα με το όνομα τους,έκανε διαρπαγή μνημείων , όπως την Λάκαινα έργα του Καλλιμάχου του 5ου αι. π.Χ . από την Ακρόπολη των Αθηνώνκαι τις στήλες των Μαραθωνομάχων που έπεσαν στο Μαραθώνακαι όλα αυτά για να διακοσμήσει την έπαυλη κατά τα ρωμαϊκά πρότυπα ,« γιατί η ζωή του ήταν σύμφωνα με τα πρότυπα αυτά».
Το 2008 με την «πρόφαση της ρωγμής» το ΥΠΠΟΑ έκλεισε το Αρχαιολογικό Μουσείο Άστρους και μέχρι σήμερα με τη αναθεωρημένη «πρόφαση της στατικής επάρκειας» συνεχίζει τις «πολλές και άλλες μελέτες» και απερίσκεπτα δεν ανοίγει το μουσείο.
Tο Προαύλειο της Σχολής Καρυτσιώτη είναι χωριστός χώρος από τον «Ιερό Χώρο» της Β’ Εθνοσυνέλευσης των Ελλήνων. Τους δύο χώρους χωρίζει ένα τείχος και οι δύο χώροι ενώνονται με μία πόρτα , που προνοητικά έχτισε το 1805 ο μεγάλος ευεργέτης μας Δημήτριος Καρυτσιώτης. (στη μπλε γραμμή διακρίνεται το Προαύλειο της Σχολής και στη κίτρινη είναι ο «Ιερός Χώρος»).
Το Ελληνικό κράτος αναγνωρίζοντας την μεγάλη προσφορά της Σχολής Καρυτσιώτη στο Ελληνικό έθνος , κήρυξε σαν «ιστορικόν διατηρητέον μνημείον», «ιστορικό τόπο» και «αρχαιολογικόν χώρον».
ΦΕΚ.Χαρακτηρισμός της πλατείας σχολής Καρυτσιώτη και τμήματος του αγροκηπίου, στο Άστρος Κυνουρίας, ως ιστορικού τόπου.
Σύμφωνα με την ΥΑ ΥΠΠΟ/ΓΔΑΠΚ/ΑΡΧ/Β1/Φ30/65069/3340/1-8-2005 (ΦΕΚ 1194/Β/30-8-2005, “Χαρακτηρισμός της πλατείας σχολής Καρυτσιώτη και τμήματος του αγροκηπίου, στο Άστρος Κυνουρίας, ως ιστορικού τόπου”), έχει χαρακτηριστεί ως “ιστορικός τόποςτο εναπομείναν σήμερα τμήμαεκτάσεως 18.850 τ.μ. του παλαιού αγροκηπίου (συνολικής εκτάσεως 46 στρεμμάτων), το οποίο ανήκε στη Σχολή Καρυτσιώτη και εντός του οποίου βρίσκεται η Σχολή Καρυτσιώτη,
….“Στο αγροκήπιο αυτό έλαβαν χώρα δύο σημαντικά γεγονότα της Επαναστάσεως, το γνωστό ως «κολοκοτρωναίικο τραπέζι της συμφιλίωσης» στις 19 Ιουνίου 1821, στο οποίο είχαν προσέλθει οι οπλαρχηγοί, προκειμένου να ξεπεραστούν οι αντιθέσεις και να ομονοήσουν για την επιτυχία της Επανάστασης που τότε ξεκινούσε, καθώς επίσης και η Β΄ Εθνοσυνέλευση των Ελλήνων (30 Μαρτίου έως τις 18 Απριλίου του 1823) με την παρουσία οπλαρχηγών, πολιτικών, πλήθους λαού και στρατού. Εντός της Σχολής η οποία περιλαμβάνεται στον υπό κήρυξη χώρο, συντάχθηκε η διακήρυξη της Εθνοσυνέλευσης”.
Ο χώρος του Αρχαιολογικού Μουσείου Άστρους , το κτήριο της Σχολής Καρυτσιώτη, τοπικού παραδοσιακού ρυθμού, το Προαύλειο της Σχολής και ο χωριστóς γειτονικός «Ιερός Χώρος» της Β’ Εθνοσυνέλευσης των Ελλήνων εíναι σεμνός , αρμονικός και επιβλητικός, «μουσείο» από μόνος του, είναι «διατηρητέον ιστορικόν μνημείον » και «ιστορικός τόπος».
Στον «ιστορικό τόπο» του Προαυλείου της Σχολής Καρυτσιώτη περπάτησαν ο Κολοκοτρώνης και οι πληρεξούσιοι της Εθνοσυνέλευσης. Η Διακήρυξη της Β΄ των Ελλήνων Συνελεύσεως , «Εξεδόθη εν Άστρει εντός του Μουσείου Καριτζιώτου»και οι συνεδριάσεις της Β΄Εθνοσυνέλευσης έγιναν στην ύπαιθρο, «μέσα εις ένα περιβόλι», σύμφωνα με τον Κολοκοτρώνη. Εις τα Απομνημονεύματα του αναφέρει,«Τέλος πάντων απεφασίσθη εις το Άστρος να γίνη η Συνέλευσις ..εσηκώθηκα και επήγα και εγώ εις το Άστρος ….εις ένα περιβόλι όπου έκαναν την συνέλευσιν .»(Φλούδας Θυρεατικά Β,σελ. 53).
Σε σχεδόν ολόκληρο τον εσωτερικό τοίχο του Προαυλείου της ΣχολήςΚαρυτσιώτη διακρίνονται οι καμινάδες των δωματίων των οικότροφων μαθητών της σχολής, με την δική τους ιστορία.
Διακρίνεται η κυρία είσοδος του Προαυλείου της Σχολής Καρυτσιώτη, στα ανατολικά του αγροκηπίου με πρόσβαση αυτοκινήτων. Η είσοδος αυτή ήταν η δεύτερη είσοδος του αγροκηπίου. Αν η είσοδος αυτή είναι με ασφάλεια κλειδωμένη, δεν μπορεί να γίνει πρόσβαση με αυτοκίνητα στο Προαύλειο της Σχολής Καρυτσιώτη. Η είσοδος αυτή δεν χρησιμοποιείται από επισκέπτες, αλλά μόνο από αρμοδίους του ΥΠΠΟΑ. Η πρόσβαση των επισκεπτών στο Προαύλειο και την Σχολή γίνεται από την είσοδο «Ιερό Χώρου», από την πλατεία Καρυτσιώτη.
Στην παραπάνω φωτογραφία διακρίνεται η ιστορική και επιβλητική κεντρική είσοδος του αγροκηπίου, αριστερά από τα φοινικόδεντρα, από εδώ πέρασαν οι πληρεξούσιοι της Εθνοσυνέλευσης και ο Κολοκοτρώνης, στα αριστερά οι δύο σειρές με τις περίπου 20 μουσμουλιές, που δεν καταφέραμε να τις διατηρήσουμε….. και ξεχάστηκαν από τους αρμόδιους, τα τετράγωνα «δρομάκια» με τα λουλούδια και στα δεξιά το κτήριο του αγροκηπίου, που πριν την δεκαετία του 1950 στεγαζότανε ο υπεύθυνος γεωπόνος για το αγροκήπιο. Στο παραπάνω κτήριο του αγροκηπίου, ο αρχαίος Έλληνας και αείμνηστος καθηγητής μας Κυριάκος (Κούλης ) Χασαπογιάννης, αρχικά το 1959στέγασε το Αρχαιολογικό Μουσείο Άστρους.
Το 1959, πριν 65 χρόνια , είχαμε μουσείο στο Άστρος, κάτι που με όλες τις προόδους …. ανάπτυξη και «τεχνολογία» δεν μπορούμε να έχουμε σήμερα, το 2025, για ευνόητους λόγους που όλοι ομολογούμε… και όλοι δεν κάνουμε τίποτα….
Δίπλα από το Προαύλειο της Σχολής βρίσκεται ο χωριστóς «Ιερός Χώρος» της Β’ Εθνοσυνέλευσης των Ελλήνων. Όπως διακρίνεται στις παραπάνω τρεις φωτογραφίες από το Προαύλειο και από τον «Ιερό Χώρο» , τους δύο χώρους τους, χωρίζει ο διακρινόμενος πέτρινος τοίχος (μάντρα) και οι δύο χώροι ενώνονται με μία πόρτα , που προνοητικά έχτισε το 1805 ο μεγάλος ευεργέτης μας.
Η πρόσβαση των επισκεπτών στο Προαύλειο της Σχολής Καρυτσιώτη και τη Σχολή Καρυτσιώτη γίνεται από την διακρινόμενη είσοδο του «Ιερού Χώρου», από την πλατεία Καρυτσιώτη.
Όπως διακρίνονται, εσωτερικά στην είσοδο του «Ιερού Χώρου» υπάρχουν σκαλιά και η πρόσβαση στον «Ιερό Χώρο» ( και από εκεί στο Προαύλειο της Σχολής ) δεν είναι δυνατή με αυτοκίνητα. Οι επισκέπτες όταν βρίσκονται στον «Ιερό Χώρο» από εκεί περνούν την πόρτα προς το Προαύλειο της Σχολής και εισέρχονται στο Προαύλειο της Σχολής και στη Σχολή Καρυτσιώτη.
Ο χώρος έχει μετατραπεί σε αρχαιολογικό πάρκο και έκθεση. Εκτίθενται στον υπαίθριο προαύλιο χώρο του μουσείου,γλυπτά και αρχιτεκτονικά μέλη, όπως κιονόκρανα κορινθιακού ρυθμού,
Ο κοινός νους για τον «Ιερό Χώρο» της Β’ Εθνοσυνέλευσης των Ελλήνων και το Προαύλειο Χώρο της Σχολής Καρυτσιώτη.
Το ΥΠΠΟΑ αν θεωρεί αναγκαίο να κλειδώσει τα 5-6 μνημεία του Προαυλείου στο υπόγειο της Σχολής η σε άλλο χώρο του δήμου μας, αν και τα μνημεία προστατεύονται όταν ανοίξουν οι χώροι ,εφόσον η κεντρική είσοδος παραμένει ασφαλισμένα κλειστή. Η είσοδος του «Ιερού Χώρου» βρίσκεται στα δυτικά του χώρου προς την Πλατεία Καρυτσιώτη και έχει αρκετά σκαλιά , που αντίθετα με την είσοδο του Προαυλείου της Σχολής, δεν είναι προσιτή σε αυτοκίνητα. Τα μνημεία μόνο με αυτοκίνητα μετακινούνται.
Είναι παράλογο και αδικαιολόγητο να κλειδοαμπαρώσουμε το χώρο και να τα ξεχάσουμε όλα. Είναι παράλογο και μεγάλη κουταμάρα για να δήθεν «προφυλάξουμε» 5 μνημεία , ταυτόχρονα να μην βλέπουν οι επισκέπτες μας «τα 5 μνημεία», την Σχολή Καρυτσιώτη, το Προαύλειο Χώρο της Σχολής Καρυτσιώτη και τον «Ιερό Χώρο» της Β’ Εθνοσυνέλευσης των Ελλήνων και να ξεχάσει το χώρο μια γενιά.
Αν δεν επικρατήσει ο κοινός νους και το ΥΠΠΟΑ αναιτιολόγητα διατηρήσει κλειστό το Προαύλειο της Σχολής, τότε να προστεθεί μια πόρτα ασφαλείας, με πολύ λίγα έξοδα, μεταξύ των δύο χώρων για να προστατεύονται τα μνημεία του Προαυλείου και ταυτόχρονα να ανοίξει ο«Ιερός Χώρος» της Β’ Εθνοσυνέλευσης χωρίς περιορισμούς 24 ώρες την ημέρα. Οι επισκέπτες θα μπορούν να απολαμβάνουν και να θαυμάζουν την Σχολή Καρυτσιώτη, ( θα είναι σχεδόν εκεί κοντά στη Σχολή ),αυτό είναι πολύ σημαντικό και μπορεί να γίνει πολύ εύκολα. Αν ο “Ιερό Χώρος» είναι ελεύθερα προσβάσιμος χωρίς περιορισμούς, τότε αναμφισβήτητα προβάλλουμε την πολιτιστική μαςκληρονομιά.
Στον «Ιερο Χώρο» της Β’ Εθνοσυνέλευσης υπάρχει η πινακίδα, τέσσερεις τοίχοι , μια ακακία και δύο πόρτες( τα μεγάλα πεύκα ξεράθηκαν)και δεν υπάρχουν «αρχαία γλυπτά και αρχιτεκτονικά μέλη».
Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι το ΥΠΠΟΑ στο συγκεκριμένο θέμα, του «Ιερού Χώρου» της Β’ Εθνοσυνέλευσης των Ελλήνων για δέκα επτά χρόνια ασχολείται αποκλειστικά μόνο για την διαφύλαξη του χώρου, 4 τοίχους και μία πινακίδα…,και δεν ασχολείται με την προβολή της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Πρέπει να τονίσουμε η αρχή διαφύλαξης έχει τελικό στόχο επίσης να γίνει αργότερα η προβολή της πολιτιστικής μας κληρονομιάς , για το λόγο αυτό γίνεται η διαφύλαξη των μνημείων, για την προβολή. Η προβολή της πολιτιστικής μας κληρονομιάς είναι αναμφισβήτητα η βασική αρχή και στόχος του ΥΠΠΟΑ.
Στην νέα εποχή αργά η γρήγορα το κράτος θα σταματήσει να φυλάει 4 τοίχους και όλοι πρέπει να καταλάβουμε την νέα πραγματικότητα, πως πρέπει να προσαρμοστούμε ανάλογα και «να κάνουμε ότι μπορούμε» , αν θέλουμε να επιβιώσουμε σαν έθνος. Με απλά λόγια ,αν δεν έχουμε χρήματα , πρέπει να αποφασίσουμε αν θα κλειδοαμπαρώσουμε τον Ιερό Χώρο για δέκα η διακόσια χρόνια η θα ανοίξουμε το χώρο χωρίς φύλακες και προϊσταμένους.
Το Αρχαιολογικό Μουσείο Άστρους είναι άλλο διαφορετικό θέμα και δεν έχει σχέση με την ελεύθερη πρόσβαση των δύο χώρων , παραμένει αδικαιολόγητα κλειστό, αργότερα θα μελετήσουμε τις «μελέτες», « και άλλες μελέτες» …..και όλες τις προφάσεις…
Η αρχή διαφύλαξης της πολιτιστικής μας κληρονομιάς του ΥΠΠΟΑ , έχει τελικό στόχο επίσης να γίνει αργότερα η προβολή της πολιτιστικής μας κληρονομιάς , για το λόγο αυτό γίνεται η διαφύλαξη των μνημείων, για την προβολή. Η προβολή της πολιτιστικής μας κληρονομιάς, είναι αναμφισβήτητα η βασική αρχή και στόχος του ΥΠΠΟΑ. Όταν οι χώροι γίνουν ελεύθερα προσβάσιμοι χωρίς περιορισμούς, τότε αναμφισβήτητα προβάλλουμε την πολιτιστικής μας κληρονομιά.
Το ΥΠΠΟΑ σωστά «διαφυλάσσει» τα κινητά μνημεία ,σαν τον Ερμή του Πραξητέλη,όπως σωστά ο αείμνηστος καθηγητής μας κουβαλούσε τον σάτυρο του μουσείου στην τσέπη του, για να υπάρχει και να τον προβάλλει αργότερα κατάλληλα και το ΥΠΠΟΑ σωστά δεν «διαφυλάσσει» την πύλη των Λεόντων στις Μυκήνες με τις τεράστιες πέτρες.( π.χ. τέσσερεις τοίχοι).
Είναι ακατανόητο που για πολλά χρόνια το ΥΠΠΟΑ «διαφύλαγε» τέσσερεις τοίχους του «Ιερού Χώρου» της Β’Εθνοσυνέλευσης των Ελλήνων και του Προαυλείου της Σχολής Καρυτσιιώτη , που σχεδόν τους ξέχασε μια γενιά και θα τους αγνοεί απόλυτα η επόμενη γενιά, γιατί «δεν θα υπάρχουν πια», αν δεν ανοίξουν σύντομα οριστικά και αμετάκλητα . Είναι λάθος να μην ενεργούμε σωστά σήμερα ,για το μοναδικό λόγο κάποτε κάναμε ένα απερίσκεπτο λάθος.
Τελικά θα επικρατήσει ο κοινός νους, ο «Ιερός Χώρος» της Β’ Εθνοσυνέλευσης των Ελλήνων και το Προαύλειο Χώρο της Σχολής Καρυτσιώτη θα γίνουν ελεύθερα προσβάσιμα χωρίς περιορισμούς.
Όλοι μπορούμε καλύτερα.
Το ιστορικό Άστρος και ο Άγιος Ιωάννης (Αγιάννης) είναι μία κοινότητα.
O «Ιερός Χώρος» της Β’ Εθνοσυνέλευσης των Ελλήνων και η Σχολή Καρυτσιώτη είναι αναμφισβήτητα τα σημαντικότερα ιστορικά μνημεία όχι μόνο της Κυνουρίας, αλλά και της πατρίδας μας.
Ο μεγάλος εθνικός ευεργέτης μας Δημήτριος Καρυτσιώτης (1741-1819) γεννήθηκε στον Άγιο Ιωάννη (Αγιάννη) , έφυγε από την τοποθεσία Καρύτσα του Αγιάννη 15 χρονών το 1756 κατά την Αγιαννίτικη παράδοση «με το ένα τσαρούχι» καισυνέχισε έμπρακτα την Αγιαννίτικη δέσμευση αιώνων, για «γράμματα» και μόρφωση. Το 1798 έχτισε στην θέση «Κουτρί» στον Αγιάννη την περίφημη και καλλιμάρμαρο Σχολή Καρυτσιώτη, «Ο ΤΟΠΟΣ ΟΠΟΥ ΒΡΙΣΚΟΜΑΙ ΕΙΝ’ Η ΑΥΤΟΥ ΠΑΤΡΙΔΑΚΑΡΥΤΣΙΩΤΗΣ ΛΕΓΕΤΑΙ ΠΑΝΤΟΥ Η ΑΥΤΗ ΦΑΜΙΛΙΑ»και το 1805έχτισε στο Άστρος το παράρτημα της Σχολής Καρυτσιώτη του Αγιάννη.
«Παραιτώ της πατρίδος μουτο κτίριον της Σχολής και το υποστακτικόν (Αγροκήπιο) του Άστρους με όλα τα συμπεριλαμβανόμενα εις το κοντράτο (συμβόλαιο) καμωμένου παρ εμού.Μάϊος 1819 Δ.Καρυτσιώτης»
Εις της διαθήκην του την 27η Φεβρουαρίου 1819 στη Τεργέστη. Δημήτριος Καρυτσιώτης, εις παράγραφον 5 της διαθήκης του «5) Αφήνω εις την πατρίδα μας (χωρίον μας) το κτίριον του σχολείου και την περιουσίαν του Άστρους(Astro) ως είναι»( Φλουδας ,Θυρεατικα Β’ σελ 312)
Η πλατεία Καρυτσιώτη καταλαμβάνει τμήμα του περίφημου «Αγροκηπίου» της Σχολής Καρυτσιώτη , μιας έκτασης 48 στρεμμάτων, που είχε δωρίσει ο Δημήτριος Καρυτσιώτης για την οικονομική εξασφάλιση της λειτουργίας της ίδιας της Σχολής: «εις σιτηρέσιον του σχολείου τας προσόδους υποστατικού αξιολόγου πολυδένδρου και ευκάρπου».
Oι Αγιαννίτες πραγματικά δεν παραδόθηκαν ποτέ στους κατακτητές και για απόδειξη με το τρόπο τους κατάφεραν να κρατήσουν τα σχολεία τους ανοικτά όλη την διάρκεια του τούρκικου ζυγού και διατήρησαν κρυφά και φανερά αναμμένη την φλόγα του έθνους.
«Πολλοῦ παλαιότερον»πριν το 1638 λειτουργούσεανώτερο σχολείο.
Από το σιγίλλιο του 1638 πληροφορούμαστε ότι ο Αγιάννης έγινε πατριαρχική εξαρχία «χάριν βεβαίως τῆς Σχολῆς τοῦ Ἀγίου Ἱωάννου, λειτουργούσης πολλοῦ παλαιότερον». Σύμφωνα, λοιπόν, με το συγκεκριμένο απόσπασμα στον Άγιο Ιωάννη λειτουργούσε σχολείο, πολύ πριν το 1638. Στον Άγιο Ιωάννη, λειτουργούσαν επίσης και «κατώτερα» σχολεία, όπως αυτό του Παπακυριακού και κρυφά σχολεία, αρχικά στο Μετόχι της Μονής Λουκούς, Άγιος Δημήτριος και αργότερα στους νάρθηκες των εκκλησιών του χωριού.
ΤΙ ΕΣΤΗΚΑΣ ΘΑΜΒΟΥΜΕΝΟΣ ΦΙΛΕ ΦΙΛΟΘΕΑΜΟΝΜΕ ΑΠΟΡΙΑΝ ΜΥΣΤΙΚΗΝ ΖΗΤΕΙΣ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΜΟΥΝΑ ΜΑΘΕΙΣ ΝΑ ΒΕΒΑΙΩΘΕΙΣ ΤΙ ΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ ΜΟΥ ΚΑΙ ΠΟΙΟΣ ΜΕ ΕΠΡΟΣΤΑΤΕΥΣΕ ΚΙ ΑΥΤΟ ΤΟ ΚΑΜΩΜΑ ΜΟΥ
ΕΙΜΙ ΟΙΚΙΑ ΤΩΝ ΜΟΥΣΩΝ, ΚΕΙΝΩΝ ΤΟΥ ΕΛΙΚΩΝΟΣΣΧΟΛΕΙΟΝ ΟΝΟΜΑΖΟΜΑΙ ΤΟΥ ΤΡΕΧΟΝΤΟΣ ΑΙΩΝΟΣΣΟΦΙΑΝ ΕΠΑΓΓΕΛΟΜΑΙ ΑΦ’ ΗΣ ΟΥΔΕΝ ΓΛΥΚΕΙΟΝΤΟΙΣ ΝΕΟΙΣ ΧΡΗΣΙΜΩΤΕΡΟΝ ΤΩ ΑΝΑΓΚΑΙΩ ΒΙΩ…..
“Ο ΤΟΠΟΣ ΟΠΟΥ ΒΡΙΣΚΟΜΑΙ ΕΙΝ’ Η ΑΥΤΟΥ ΠΑΤΡΙΔΑΚΑΡΥΤΣΙΩΤΗΣ ΛΕΓΕΤΑΙ ΠΑΝΤΟΥ Η ΑΥΤΗ ΦΑΜΙΛΙΑ” ……..
Ο Δημήτριος Καρυτσιώτης , πιθανόν να μην είχε διαβάσει Πλάτωνα γιατί άρχισε να εργάζεται 15 χρονών, που έλεγε «παιδείαν μεν ουν φέρει και νίκην» (η παδεία πράγματι φέρει και την νίκη), αλλά αναμφισβήτητα επηρεάστηκε από τα καλέσματα του Κοσμά Αιτωλού, του Ρήγα Φεραίου και του Αδαμάντιο Κοραή ( Από την Σμαράγδη Ι. Αρβανίτη) και από την Αγιαννίτικη παράδοση για «γράμματα». Η πίστη του στην εκπαίδευση και στη μόρφωση του Γένους είχε ήδη διαφανεί από τη σημαντική χορηγία την οποία είχε κάνει στη Σχολή της Κοινότητας των Ορθοδόξων της Τεργέστης
Η προ επαναστατημένη Ελλάδα είχε πολλά μικρά «κρυφά» και λίγα φανερά σχολεία. Ένα από τα ελάχιστα φανερά σχολεία ήταν και η περίφημη Σχολή Καρυτσιώτη που είχε κτιστεί το 1798 , 23 χρόνια πριν την Ελληνική επανάσταση και αυτό έχει μεγάλη σημασία. Είχε κτιστεί στο λόφο Κουτρί του Αγιάννη Κυνουρίας και ήταν ένα από τα λίγα «πανεπιστήμια» της προεπαναστατικής πατρίδας μας και οι μαθητές της ήταν από ολόκληρη την ηπειρωτική Ελλάδα και τα νησιά μας. Ο μεγάλος ευεργέτης μας Δημήτριος Καρυτσιώτης, πανίσχυρος Αγιαννίτης πατριώτης της διασποράς, βρήκε τον τρόπο να επιτρέψουν οι 400 χρόνια κατακτητές Τούρκοι το 1798 το κτίσιμο και την λειτουργία της σχολής στον Αγιάννη και το 1805 το παράρτημα της σχολής Καρυτσιώτη στο Άστρος.
Το Ελληνικό κράτοςαναγνωρίζοντας την μεγάλη προσφορά της Σχολής Καρυτσιώτη στο Ελληνικό Έθνος, εκήρυξε «αρχαιολογικόν χώρον»την τοποθεσία «Κουτρί» στον Αγιάννη ,όπου είχε χτιστεί το 1798 η Σχολή Καρυτσιώτη, «ιστορικόν διατηρητέον μνημείον»το παράρτημα της Σχολής Καρυτσιώτη του Αγιάννη που είχε χτιστεί το 1805 στο Άστρος ( στην διακήρυξη ονομάστηκε Μουσείο Καρυτσιώτη) και το Αγρογήπιο Καρυτσίωτη «ιστορικό τόπο».
Περί κηρύξεως αρχαιολογικού χώρου.“Χαρακτηρίζομεν ως αρχαιολογικόν χώρον την περιοχήν ”Κουτρί” του χωρίου Άγιος Ιωάννης Κυνουρίας, θερινήν έδραν του Άστρους, ένθα ελειτούργησεν η ιστορική σχολή Καρυτσιώτη εν έτει 1798”.
Χαρακτηρισμός της πλατείας σχολής Καρυτσιώτη και τμήματος του αγροκηπίου, στο Άστρος Κυνουρίας, ως ιστορικού τόπου.
«Χαρακτηρίζουμε ως ιστορικό τόπο το εναπομείναν σήμερα τμήμα εκτάσεως 18.850 τα.μ. του παλαιού αγροκηπίου (συνολικής εκτάσεως 46 στρεμμάτων), το οποίο ανήκε στη Σχολή Καρυτσιώτη και εντός του οποίου βρίσκεται η Σχολή Καρυτσιώτη, όπως αυτό εμφαίνεται στο Κτηματολογικό Διάγραμμα κλίμακας 1:1000 και σημειώνεται με τα στοιχεία 1, 2, 3 έως και 15, λόγω των σημαντικών ιστορικών γεγονότων, τα οποία έλαβαν χώρα στη συγκεκριμένη περιοχή.
Ο χώρος αυτός είναι τμήμα του αγροκηπίου – αρχικά 46 στρεμμάτων, το οποίο είχε δωρίσει ο Δημήτριος Καρυτσιώτης στη Σχολή, την οποία είχε ιδρύσει το 1805 – δενδροφυτεμένου με πορτοκαλιές, λεμονιές και ελιές, το προϊόν των οποίωνχρησιμοποιούνταν για την πληρωμή των δασκάλων της Σχολής και την κάλυψη των εξόδων της.
Στο αγροκήπιο αυτό έλαβαν χώρα δύο σημαντικά γεγονότα της Επαναστάσεως, το γνωστό ως «κολοκοτρωναίικο τραπέζι της συμφιλίωσης» στις 19 Ιουνίου 1821, στο οποίο είχαν προσέλθει οι οπλαρχηγοί, προκειμένου να ξεπεραστούν οι αντιθέσεις και να ομονοήσουν για την επιτυχία της Επανάστασης που τότε ξεκινούσε, καθώς επίσης και η Β΄ Εθνοσυνέλευση των Ελλήνων (30 Μαρτίου έως τις 18 Απριλίου του 1823)με την παρουσία οπλαρχηγών, πολιτικών, πλήθους λαού και στρατού. Εντός της Σχολής η οποία περιλαμβάνεται στον υπό κήρυξη χώρο, συντάχθηκε η διακήρυξη της Εθνοσυνέλευσης.»
Ο Δημήτριος Καρυτσιώτης «ουδέποτε λησμόνησε την ιδιαίτερη πατρίδα του, και ίδρυσε σε αυτήν σχολείο με δικές του δαπάνες, για να ανακτήσει η νεότητα του τόπου και των γύρω περιοχών την πατροπαράδοτη αρετή».
Η Σχολή Καρυτσιώτη ήταν ένα είδος πανεπιστημίου για εκείνη την εποχή, αφού οι μαθητές διδάσκονταν αρχαίους Έλληνες συγγραφείς, μαθηματικά, φυσική – χημεία, γαλλικά και ιταλικά κ.α. Το 1798 , δεκατρία χρόνια πριν το 1821, υπήρχαν σε ολόκληρη την Ελλάδα μόνο τέσσερα εφάμιλλα σχολεία.
Έχτισε, ακόμη, οικήματα για τους μαθητές που φοιτούσαν στη Σχολή και για τους διδασκάλους.
Επιπλέον, εφοδίασε τη Σχολή με όργανα φυσικής, αστρονομίας, χημείας, χάρτες και άλλα εποπτικά μέσα διδασκαλίας.
Έστελνε μάλιστα και χρηματικά ποσά για την πληρωμή των διδασκάλων και των ιατρών που εργάζονταν εκεί.
Ο Καρυτσιώτης πλούτισε τη Σχολή με βιβλία και δημιούργησε μία μεγάλη βιβλιοθήκη. Τα βιβλία αυτά βρίσκονται σήμερα στο ίδρυμα Ζαφείρη στο Άστρος.
Ήθελε να ιδρύσει στην πατρίδα του μια σχολή, εφάμιλλη των Ευρωπαϊκών, που θα παρείχε τη γνώση στους μαθητές, δίνοντας τους την ευκαιρία να διαλέξουν δύο κατευθύνσεις: την εμπορική και την επαγγελματική.
Η Σχολή Καρυτσιώτητου Αγιάννη λειτούργησε από το 1798 μέχρι το 1826, όταν καταστράφηκε ολοσχερώς από τον Ιμπραήμ και το παράρτημα της Σχολής Καρυτσιώτητου Αγιάννη στο Άστρος ,λειτούργησε από το 1805 μέχρι το 1971.
Η σχολή Καρυτσιώτη έπαιξε καταλυτικό ρόλο για την τοπική κοινωνία για πολλά χρόνια και ακόμα μέχρι σήμερα, αφού όλοι οι Αγιαννίτες με πολύ μόχθο και με κάθε θυσία επιθυμούσαν τα παιδιά τους να μάθουν γράμματα και σαν απόφοιτοι «καλαμαράδες» να αλλάξουν την ζωή τους ,σύμφωνα με τις «έξυπνες προσδοκίες» του μεγάλου ευεργέτη τους Δημητρίου Καρυτσιώτη. Στη σχολή φοιτούσαν νέοι από την ευρύτερη περιοχή και από όλη την Ελλάδα.Η Σχολή Καρυτσιώτη επίσης έπαιξε έπαιξε πρωτεύοντα και καθοριστικό ρόλο για να γίνει ο Αγιάννης πρωτεύουσα της επαναστατημένης Ελλάδας, από τις 22 Αυγούστου έως την 1 Οκτωβρίου 1822 και για να γίνει η Β’Εθνοσυνέλευση των Ελλήνων στο Άστρος το 1823.Το «κυβερνείο» που βρίσκεται πολύ κοντά στη σχολή Καρυτσιώτη του Αγιάννη ήταν η έδρα της κυβέρνησης. Οι απόφοιτοι της Σχολής Καρυτσιώτη μέχρι την δεκαετία του 1970 «έφαγαν» με τα άρβυλα τα σκαλοπάτια της σχολής και αποκαλούντο «καλαμαράδες»( έγραφαν με το καλαμάρι, και ήξεραν γράμματα …, δηλαδή ήταν μορφωμένοι) , και προσέφεραν πολλά στο έθνος.Πριν την Εθνοσύνελευση είχε προηγηθεί το καταλυτικό κτίσιμο της Σχολής Καρυτσιώτη.
Στο κτήριο της σχολής στο Άστρος στεγάζεται από το 1985 το Αρχαιολογικό Μουσείο Άστρους, που έκλεισε αδικαιολόγητα αρχικά το 2008 με την «πρόφαση της ρωγμής» που αργότερα έγιναν άλλες προφάσεις, «πρόφαση στατικής επάρκειας»…. για να γίνουν αργότερα «μελέτες», «πολλές μελέτες»…
Ο μεγάλος εθνικός ευεργέτης μας, «ουδέποτε λησμόνησε την ιδιαίτερη πατρίδα του και ίδρυσε σε αυτήν σχολείο με δικές του δαπάνες» , αλλά πίστευε δεν ήταν αρκετά «εις την πατρίδα Άστρος», ,έβλεπε πολύ μακρύτερα και τον ενδιέφεραν διαχρονικά περισσότερο «τα γράμματα» και η μόρφωση των νέων της πατρίδας. Για να συνεχίσει να λειτουργεί η Σχολή Καρυτσιώτη στο μέλλον αδιάκοπα μετά τον θάνατο του , «για να ανακτήσει η νεότητα του τόπου και των γύρω περιοχών την πατροπαράδοτη αρετή».
Επίσης θεώρησε αναγκαίο και προσέφερε περισσότερα , για να είναι σίγουρος θα λειτουργεί η σχολή μετά τον θάνατο του.
Δώρισε το αγροκήπιο περίπου 48 στρεμμάτωνστην Σχολή Καρυτσιώτη και στους Αστρεινούς,και έφερε το νερό στο Άστρος , για να λειτουργεί η Σχολή και να εξυπηρετούνται οι Αστρεινοί.
Πριν το 1805 δώρισε στους κατοίκους του Άστρους και στη Σχολή μια έκταση περίπου 48 στρεμμάτων, το λεγόμενο «υποτακτικόν» (Αγροκήπιο) , δίπλα και γύρω από τη Σχολή για να πληρώνονται για δίδακτρα οι καθηγητές της σχολήςκαι να τρώνε οι καθηγητές και οικότροφοι μαθητές της σχολής με τους καρπούς και τα φρούτα του «αγροκήπιου» όπως σταφύλια, μούσμουλα.
Το ίδιο έτος (1805) ο αδερφός του, Γεώργιος Καρυτσιώτης, επίσης μεγαλέμπορος στην Τεργέστη, μετέφερε στο Άστρος με «σούγελο» (πέτρινο αυλάκι ) για 5-6 χιλιόμετρα το νερό από τη (Μάννα του νερού), πλησίον της Μονής Λουκους.Για «να ποτίζεται το αγροκήπιο για να είναι ανοικτή η Σχολή».
Σύμφωνα με την διαθήκη τουΓεωργίου Καρυτσιώτη, το νερό ανήκε 1/3 στη Σχολή Καρυτσιώτη, 1/3 στους Αστρεινούς και 1/3 στη Ιερά Μονή Λουκούς, (στην πραγματικότητα έγινε το υδραγωγείο για διατήρηση της σχολής). Ο σούγελος κατέληγε στο Αγροκήπιο Καρυτσιώτη και εξυπηρετούσε την ύδρευση και άρδευση του Άστρους μέχρι πρόσφατα.
Το 1806 ο Leake αναφέρει στο Άστρος υπήρχαν καλές εξοχικές κατοικίες, «πολλές από τις οποίες έχουν δύο πατώματα». (Leake Travels in Morea σελ 486). Μερικά αρχοντικά των προεστών του Αγιάννη κτίστηκαν στο Άστρος πριν το 1750, όπως το αρχοντικό του Καρυτσιώτη και σώζονται μέχρι σήμερα.
Η στέρνα που μαζευόταν το νερό βρισκόταν περίπου στη σημερινή είσοδο του καινούργιου γυμνασίου Άστρους , από εκεί άρχιζε η σειρά με τις μουσμουλιές μέχρι την επιβλητική είσοδο του αγροκηπίου , δίπλα στο αρχοντικό του Ευθυμίου ,που όλα τα έφαγε η ανάπτυξη και τα τσιμέντα….
«Στα τέλη Ιουλίου – αρχές Αυγούστου του 1826 και οι δύο σχολές πυρπολήθηκαν από τις ορδές του Ιμπραήμ πασάκαι η Σχολή του Αγίου Ιωάννη, καταστράφηκε ολοσχερώς. Μαζί με τη σχολή καταστράφηκε όλο το χωριό, καθώς και οι 13 εκκλησίες και τα 2 μοναστήρια του. Σύμφωνα με τον ιστορικό Φαίδωνα Κουκουλέ, η σχολή «έγινε σωρός πετρών από την πυρκαϊάν του κοινού εχθρού της πίστεως Ιμβραήμ…». Κατά την Αγιαννίτικη παράδοση, η Σχολή καιγόταν συνεχώς επί μία εβδομάδα, καθώς οι κάτοικοί του είχαν διασκορπιστεί και δεν μπορούσαν να σβήσουν την φωτιά. Η σχολή του Άστρους σύντομα ανακαινίστηκε και έλαβε την ονομασία «Μουσείον Καρυτσιώτου», όπως είχε ονομαστεί από την διακήρυξη της εθνοσυνέλευσης το 1823, «ΕξεδόθηενΆστρειεντόςτουΜουσείουΚαριτζιώτου».
Από την πυρπόληση της Σχολής Καρυτσιώτη του Αγιάννη διασώθηκαν έξυπνα και προνοητικά από το Άκουρο 1500 βιβλία γιατί γνώριζε την αξία τους, αρχικά στο αρχοντικό του στον Αγιάννη και αργότερα μεταφέρθηκαν στην οικία των Ζαφειρόπουλων, στο Κάστρο Παραλίου Άστρουςη Ζαφειρόπουλων . Τα βιβλία αυτά ήταν, κατά την παράδοση, τοποθετημένα σε μια παλαιά ξύλινη βιβλιοθήκη που βρισκόταν στα γραφεία της Σχολής. Μεγάλο μέρος των βιβλίων αυτών έχει διασωθεί και καταγραφεί στις μέρες μας. Τα βιβλία αυτά ήταν ως επί το πλείστον κείμενα αρχαίων φιλοσόφων και συγγραφέων, εκκλησιαστικά κείμενα, εγχειρίδια φυσικής, μαθηματικών κ.α.”Τα βιβλία βρίσκονται σήμερα στο Ίδρυμα Ζαφείρη στο Άστρος.
Η στέρνα που μαζευόταν το νερό βρισκόταν περίπου στη σημερινή είσοδο του καινούργιου γυμνασίου Άστρους , από εκεί άρχιζε η σειρά με τις μουσμουλιές μέχρι την επιβλητική είσοδο του αγροκηπίου , δίπλα στο αρχοντικό του Ευθυμίου ,που όλα τα έφαγε η ανάπτυξη και τα τσιμέντα….Το έργο κατέληγε σε τρεις βρύσες (η μία απέναντι από το Δημοτικό σχολείο, η άλλη δίπλα στον Άγιο Κωνσταντίνο και η τρίτη δίπλα στο Δημαρχείο .
O Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, πρόεδρος του Εκελεστικού (δηλ.Πρωθυπουργός ) , τέσσερις ημέρες μετά την Εθνοσυνέλευση στο Άστρος σε επιστολή στις 22 Απριλίου 1823 , ένα από τα τελευταία έγγραφα που υπογράφει ως πρόεδρος του Εκτελεστικού ανακοινώνει με “ευχάριστο καθήκον ” στους ισχυρούς της εποχής , με ευφυέστατο τρόπο ,” με τους καλύτερους οιωνούς” ,σκόπιμα θετικά και πολύ υπεραισιόδοξα περιγράφει την Εθνοσυνέλευση “στο Άστρος”. Σαν ηγέτης ,πρώτος, μπροστά έδειχνε το δρόμο, πού έπρεπε όλοι να γνωρίζουν το μεγάλο γεγονός,υπήρχε «η απελευθερωμένη Ελλάδα», «η Εθνοσυνέλευση της απελευθερωμένης Ελλάδας συνήλθε στο Άστρος».
Επάνω διακρίνεται η κτητορική επιγραφή της Σχολής Καρυτσιώτη στο Αγιάννη και κάτω το παράρτημα της Σχολής στο Άστρος , με τις καμινάδες των δωματίων των οικότροφων μαθητών της Σχολής.
Το ιστορικόν Άστρος Κυνουρίας . Ο «IερόςΧώρος » της Εθνοσυνέλευσης (κίτρινη), η Σχολή Καρυτσιώτη και το Προαύλιο της Σχολής (γαλάζια) , ο χώρος είναι σεμνός και επιβλητικός , είναι «μουσείο» από μόνος του.
“Εν τούτω τω τόπω συνήλθεν η Β΄ Εθνική Συνέλευσις των Ελλήνων, 30 Μαρτίου – 18 Απριλίου 1823» και “Κηρύσσομεν ως ιστορικόν διατηρητέον μνημείον το εν Άστρει διδακτήριον ένθα συνήλθεν εν έτει 1823 η β’ Εθνική Συνέλευσις».
O «Ιερός Χώρος» της Β’ Εθνοσυνέλευσης των Ελλήνων και η Σχολή Καρυτσιώτηείναι αναμφισβήτητα ένα από το σημαντικότερα ιστορικά μνημεία όχι μόνο της Κυνουρίας, αλλά και της πατρίδας μας.
Νικολάου Ι. Φλούδα – Θυρεατικά, Άγιος Ιωάννης, Μητρόπολις Οικισμών Θυρέας (Κυνουρίας), τόμος Γ’, Αθήνα 1983
Νικολάου Ι. Φλούδα – Θυρεατικά, Άστρος Το Χρυσήλιον και Ιστορικόν τόμοι Β’, Αθήνα 1982
Σμαράγδη Ι.Αρνανίτη :2023, Ἐν Ἄστρει Ἡ Ἐθνική Δευτέρα τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις, 29 Μαρτίου -18 Απριλίου 1823 , τα γεγονότα – οι πρωταγωνιστές – οι αποφάσεις
Νικολάου Ι. Φλούδα – Θυρεατικά, τόμοι Α’, Αθήνα 1981
Νικολάου Ι. Φλούδα –Διακοσιαετηρίς Σχολής Αγίου Ιωάννου Άστρους Κυνουρίας, Αθήνα 1965
Το Άστρος απέχει 170 χλμ. από την Αθήνα και το Παράλιο Άστρος, διακρίνεται στο βάθος , απέχει 4 χλμ. από το Άστρος. Η παραλία Πόρτες ,περίπου στο κέντρο , είναι σε κοντινή απόσταση (3.5 χλμ) από το Άστρος και (2.5 χλμ) από το Παράλιο Άστρος.
Το ιστορικόν Άστρος Κυνουρίας βρίσκεται στη δυτική παραλία του Αργολικού ,στα ενδότερα του κάμπου της Θυρέας ,εκεί που ήταν η αρχαία πόλη Θυρέακαι αργότερα το πόλισμα Άστρον , νότια από την πρώτη πόλη της Ευρώπης το ιστορικό Άργος και την έδρα του Μυκηναϊκού πολιτισμού Μυκήνες.Για χιλιάδες χρόνια , τουλάχιστον από το 1,500 π.χ . στα ενδότερα του κάμπου της Θυρέας αδιάκοπα υπήρχε οικισμός και το ιστορικόν Άστρος Κυνουρίας αναμφισβήτητα υπήρχε για πολλούς αιώνες πριν το 1823.
Το 1823 το Άστρος το βρήκαν εκεί ,«Εν Άστρει τη 29 Μαρτίου 1823 και γ’ της Ανεξαρτησίας »οι πληρεξούσιοι της Εθνοσυνέλευσης και ο Κολοκοτρώνης , υπήρχε αναμφισβήτητα και τεκμηριωμένα πολλούς αιώνες πριν το 1823 , η διακήρυξη της Εθνοσυνέλευσης «Εξεδόθη εν Άστρει εντός του Μουσείου Καρυτσιώτη» και «η Εθνοσυνέλευση της απελευθερωμένης Ελλάδας συνήλθε στο Άστρος»..
Το Παράλιο Άστρος, απέχει 4 χλμ. από το Άστρος, είναι ο νεότερος οικσμός της περιοχής και δεν υπήρχε οικισμός στην σημερινή τοποθεσία του Παραλίου Άστρους πριν το 1832. Το Παράλιο Άστρος έχτισε από το 1832-1845 ο Αγιαννίτης στρατηγός Πάνος Ζαφειρόπουλος η Άκουρος , όπως τιμoύν με αδριάντα του στη κεντρική πλατεία οι Παραλιώτες , «ΟΙΚΙΣΤΗΣ ΤΟΥ ΠΑΡΑΛΙΟΥ ΑΣΤΡΟΥΣ». Ο Άκουρος , ο αδελφός του Ιωάννης Ζαφειρόπουλος, πρώτος δήμαρχος του Δήμου Θυρέας από το 1837-1847 και ο διακεκριμένος Αγιαννίτης Λογοθέτης, φίλος και συνεργάτης του Άκουρου και πρώτος πρόεδρος του δημοτικού συμβουλίου, ονόμασαν το 1845 τον καινούργιο οικισμό Παράλιο Άστρος. ΦΕΚ 32Α – 08/12/1845 .Ο οικισμός το 1845 προσαρτάται στο δήμο Θυρέας.
«Με κύριο χαρακτηριστικό της περιοχής το «αντάμωμα» του όμορφου βουνού με τη στραφταλίζουσα θάλασσα, ο Δήμος Βόρειας Κυνουρίας προσκαλεί τους επισκέπτες του σε ένα μαγευτικό ταξίδι.»
Ο Αργολικός έχει μαγευτικές παραλίες και “ο ήλιος και η θάλασσα” του Αργολικού είναι αδιαμφισβήτητα περίφημα , όποιος έρχεται μια φορά μετά έρχεται συνέχεια και γίνεται μόνιμος επισκέπτης η και μόνιμος κάτοικος.
Ο “ήλιος και η θάλασσα” στην παραλία πόρτες….
Η παραλία Πόρτες ανήκει στην Κοινότητα της Μελιγούς , είναι σε κοντινή απόσταση (3.5 χλμ) από το Άστρος και (2.5 χλμ) από το λιμάνι του Παραλίου Άστρους, και είναι ένας μαγευτικός περίπατος .Μετά την δεκαετία του 1960 οι ντόπιοι κάτοικοι άρχισαν δειλά να απολαμβάνουν τα «μπάνια» τους στις παραλίες του Αργολικού και στην συνέχεια είχαμε επισκέψεις από την ορεινή Αρκαδία , την Αθήνα , την πατρίδα μας γενικα και το εξωτερικό. Στις Πόρτες υπάρχει μικρός Γερμανικός οικισμός ,που αρχισε την δεκαετία του 1960 από επισκέπτες στον συμπολίτη μας Κουμπουρίτσα στην εκεί ευρισκόμενη εξοχική του κατοικία, με την απαράμιλλη τοπική φιλοξενία τους έδωσε την «βίλλα» του ,να μένουν «σαν το σπίτι τους» όσο θέλουν.
Η παραλία είναι πεντακάθαρη και γαλάζια σαν όλες τις παραλίες του Αργολικού. “Ήλιος και η Θάλασσα» του Αργολικού.
«Στις παραλία Πόρτεςκατέληγε το ένα από τα δύο αποστραγγιστικά κανάλια , που κατασκευάσθηκαν από Βαυαρούς μηχανικούς, επί Βασιλείας Όθωνα… (Το άλλο είναι το γνωστό μας κανάλι από το Μουστό μέχρι τη θάλασσα). Σκοπός των αποστραγγιστικών καναλιών ήταν να περιορίσουν την έκταση του έλους Μουστού και απαλύνουν έτσι το πρόβλημα της ελονοσίας, που ήταν η μάστιγα της περιοχής… Οι Πόρτες ήταν δυο σιδερένιες πόρτες, στερεωμένες στα τρία καλαίσθητα «ποδάρια», οι οποίες δεν εμπόδιζαν το νερό του Μουστού να κυλάει στη θάλασσα, αλλά όταν έπιανε Μπάτης οι Πόρτες έκλειναν με τα χτυπήματα των πρώτων κυμάτων… Έτσι απέτρεπαν να ξαναγεμίζει το έλος με θαλασσινό νερό… Το έργο αυτό περιορίζοντας την έκταση του έλους και των προβλημάτων που δημιουργούσε, λειτούργησε καταλυτικά για την εξέλιξη όλης περιοχής».
Το έργο έγινε μετά την φιλοξενία του βασιλιά Όθωνα στο Κάστρο του Παραλίου Άστρους, από τον Αγιαννίτη στρατηγό Πάνο Ζαφειρόπουλο η Άκουρο και την αρρώστεια της γυναίκας του βασιλιά από ελονοσία, σαν εκτίμηση στο Άκουρο από τον βασιλιά. Σαν ανατάλλαγμα αργότερα ο Άκουρος δώρησε το κάστρο στο βασιλιά.
Στη Θυρέα έχουμε πολλούς κατοίκους από τις γύρω και μερικές φορές μακρινές περιοχές που διάλεξαν να εγκατασταθούν μόνιμα στο φιλόξενο τόπο μας .Τους καλώς δεχόμαστε με μεγάλη χαρά μας σύμφωνα με τη μακρόχρονη παράδοση μας.
Νότια του Παραλίου Άστρους, πήρε το όνομά της από την περιοχή Πόρτες Μελιγούς. 3 λεπτά από το κέντρο του Άστρους και 10 λεπτά με ποδήλατο. Αποτελεί την παλιά εκβολή της λίμνης Μουστού που σήμερα είναι ανενεργή. Ένα τμήμα της απόστασης είναι βατός χωματόδρομος. Η παραλία διαθέτει χοντρή άμμο – βοτσαλάκι και βαθιά- δροσερά και πεντακάθαρα νερά, ενώ λόγω των ανέμων η παραλία είναι κατάλληλη για θαλάσσια σπορ. Επίσης υπάρχουν ευκάλυπτοι για φυσική σκιά και καντίνα για καφέ, αναψυκτικό και παγωτά. Υπάρχει και άλλη κατασκευή «πόρτα» της εποχής του Όθωνα.
Είναι γεγονός ότι κατά επέκταση και για ευκολία, οι νεώτεροι , οι καινούργιοι συμπολίτες μας και οι επισκέπτες μας αποκαλούν «παραλία Πόρτες» , την παραλία από το λιμάνι του Παραλίου Άστρους…. ( η κατά επέκταση από τον Παλιόχανο ) μέχρι το Χερρονήσι του Άγιου Ανδρέα. Οι παλιοί Αστρεινοί ,ο Κουμπουρίτσας και οι φίλοι μας Μελιγιώτες γνωρίζουν τις πραγματικές Πόρτες.
Οι επισκέπτες μας , από την Ελλάδα και το εξωτερικό, συνιστούν στους φίλους τους να κάνουν τις διακοπές τους στο φιλόξενο ιστορικό Άστρος, που έχει πολλούς αρχαιολογικούς χώρους και την θαυμάσια «πεντακάθαρη παραλία Πόρτες».
Παράλιο Άστρος – Οικογενειακή Απόδραση στην Καρδιά της Πελοποννήσου
Παράλιο Άστρος, ένας παραθαλάσσιος προορισμός που συνδυάζει γαλήνη, φυσική ομορφιά και την αυθεντική ελληνική φιλοξενία.
Ιδανικό για οικογένειες, με καθαρές αμμουδιές, ήρεμα νερά και μια χαλαρωτική ατμόσφαιρα που προσφέρει την τέλεια ισορροπία ανάμεσα στη ξεκούραση και την εξερεύνηση.
Απολαύστε βόλτες δίπλα στη θάλασσα, παραδοσιακές ταβέρνες με φρέσκο ψάρι και μαγευτικά ηλιοβασιλέματα που κάνουν κάθε στιγμή αξέχαστη.
Για ήρεμες διακοπές, γεμάτες αυθεντικές ελληνικές εμπειρίες, το Παράλιο Άστρος είναι η ιδανική επιλογή!
Το γραφικότατο ”νησί” Παράλιο Άστρος ,όπως οι παλιοί αποκαλούσαν τον λόφο το “νησί”, δεν έχει να ζηλέψει τίποτα από κανένα νησί του Αιγαίου, τα έχει όλα. Είναι μόνο δύο ώρες από την Αθήνα , είναι πολύ κοντά “στο βουνό” Πάρνωνας, από το λιμάνι του είναι εύκολη η πρόσβαση στου “Αιγαίου τα νησιά” , βρίσκεται κοντά στους σπουδαιότερους αρχαιολογικούς χώρους της πατρίδας μας και βρίσκεται πολύ κοντά στο ιστορικόν Άστρος, Αγιάννη και στα όμορφα ιστορικά παραδοσιακά χωριά του δήμου μας.
Τίτλος ΦΕΚ Περί κηρύξεως χώρου της μάχης των Βερβένων ως ιστορικού τόπου.
”Εγκρίνομεν τον χαρακτηρισμόν του χώρου της μάχης των Βερβένων ως ιστορικού τόπου, λόγω της αναμφιβόλου ιστορικότητός του και προς αποφυγήν της περαιτέρω αλλοιώσεως”.
KN 5351/1932, άρθρο 52
Ν 1469/1950
Χαιρετίζουμε τις επετειακές εκδηλώσεις για τον εορτασμό των 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση .
Έχουμε προτείνει στο δήμο μας , σε όλους τους αρμόδιους , στην επιτροπή “Ελλάδα 2021” και στο κοινό νου, τα τέσσερα θέματα της Θυρεάτιδας Γης που έπαιξαν αναμφισβήτητα καταλυτική σημασία για την οργάνωση και επιτυχία του απελευθερωτικού αγώνα. Το «στρατόπεδο των Βερβένων» έπαιξε ουσιαστικό και σημαντικότατο ρόλο στην Ελληνική επανάσταση.
Αδιαμφισβήτητα υπάρχουν πολλά άλλα «αυτονόητα» και γνωστά που οι τοπικές κοινωνίες γιορτάζουν και επίσης θα τα προβάλουμε , όπως την σημαντική μάχη του απελευθερωτικού αγώνα στα ιστορικά Βέρβενα και τα ιστορικά Δολιανά.
Δεν είναι τυχαίο που οι πρόγονοι μας «τετρακόσια τόσα χρόνια ζούσανε στην καταφρόνια και ανάστασης ημέρα καρτερούσαν» . Στην παγκόσμια ιστορία κανένα έθνος δεν αντιστάθηκε τετρακόσια χρόνια και τελικά νικηφόρα έδιωξε τους κατακτητές .
Αυτά και πολλά άλλα που έχουμε , είναι αναμφισβήτητα σημαντικότατα για την επιτυχία του απελευθερωτικού αγώνα και μας λέει ο κοινός νους πρέπει πάντοτε να διακρίνουμε και να προβάλουμε σε τοπικό , περιφερειακό και εθνικό χώρο και στις επετειακές εκδηλώσεις για τον εορτασμό των 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση.
Στα ιστορικά Βέρβενα κατά την αρχαιότητα κατοικούσαν οι Βερβένιοι, αρκαδικό γένος, ενώ η περιοχή του σημερινού χωριού ανήκε στην αρχαία Αρκαδία. Τα αρχαιότερα λείψανα που έχουν επισημανθεί στην περιοχήανάγονται στη 2η χιλιετία π.Χ. και πρόκειται για λίθινες αξίνες που βρέθηκαν στη θέση Πέτρα. Στη θέση Παντελεήμων βρέθηκαν λείψανα λατρείας της Αρτέμιδος από τον 9ο αι π.Χ. μέχρι και τα ελληνιστικά χρόνια. Στη θέση αυτή κατά τον 6ο αι. π.Χ. κατασκευάστηκε ένας ολομάρμαρος ναός δωρικού ρυθμού.
Στην επανάσταση του 1821 τα Βέρβενα έπαιξαν σημαντικό ρόλο, κυρίως λόγω της στρατηγικής τους θέσης. Το “στρατόπεδο των Βερβένων” ήταν το πρώτο οργανωμένο στρατόπεδο του αγώνα,είχε περίπου 2,500 αγωνιστές ( τα άλλα τρία ήταν του Βαλτετσίου, Χρυσοβίτσι και Πιάνας) και ένα από τα σπουδαιότερα στρατόπεδα κατά τις πρώτες μέρες του αγώνα. Εδώ είχε εγκαταστήσει ο Κολοκοτρώνης το στρατηγείο του, στον Πύργο του Αυγουστή, πριν την επίθεσή του κατά των Τούρκων για την άλωση της Τριπολιτσάς.
Στα ιστορικά Βέρβενα λειτούργησε επίσης το πρώτο οργανωμένο “Φροντιστήριο του Αγώνα”, όπου εδιδάσκοντο η στρατιωτική οργάνωση, η πολεμική τέχνη και η στρατιωτική πειθαρχία των αυθόρμητων επαναστατημένων αγωνιστών . Στα ιστορικά Βέρβενα επίσης είχε εγκατασταθεί η Πελοποννησιακή Γερουσία για να συντονίσει τον απελευθερωτικό αγώνα . Στο κέντρο του χωριού, βρίσκεται ο τριώροφος θολωτός πύργος-κατοικία της οικογένειας Δαρβέρη, εκεί όπου εγκαταστάθηκε στα χρόνια της Επανάστασης το πρώτο εθνικό τυπογραφείο που στάλθηκε από την Τεργέστη ,αναγκαίο για την οργάνωση του Ελληνικού κράτους. Στις 21 Ιουνίου 1821 έφθασε στη Βέρβενα ο Δημήτριος Υψηλάντης από την Οδησσό της Ρωσίας, όπου και έγινε η επίσημη υποδοχή του από την Πελοποννησιακή Γερουσία, η οποία μνημονεύεται στην μαρμάρινη πλάκα, που αναρτήθηκε το 1920 στο σημείο της υποδοχής.
Ανεξαίρετα όλα τα χωριά της Θυρέας βοήθησαν την επανάσταση. Οι Προεστοί και Δημογέροντες του Πραστού, σε συνεννόηση με τον Κολοκοτρώνη και τους Βερβενιώτες, Καράμπελα και Κρητικό, συνέστησαν στα Βέρβενα το περίφημο «Κελάρι», δηλ. την επιμελητεία του Στρατού, για να εφοδιάζει και ο Πραστός με τρόφιμα το στρατόπεδο των Βερβένων, στο οποίο συμμετείχαν και πολλοί Πραστιώτες αγωνιστές. Ο Αγιοπετρίτης προεστός , Αναγνώστης Κοντάκης, γράφει πως: «αν δεν ήταν ο Πραστός, που επί 4 μήνες τροφοδοτούσε τον στρατό, ο αγώνας για την λευτεριά ήταν χαμένος». Γενικός φροντιστής ήταν ο Αγιαννίτης Γεώργιος Τροχάνης.
Τα ιστορικά Βέρβενα και τα ιστορικά Δολιανά (και το ταμπούρι του Τουρκοφάγου) είναι γνωστά από τις πρώτες σημαντικότατες νίκες στον απελευθερωτικό αγώνα στις 18 Μαϊου του 1821, που εκείνη την δύσκολη στιγμή γέμισαν με την αναγκαία αυτοπεποίθηση τους επαναστατημένους Έλληνες.
Οι Έλληνες απέκρουσαν νικηφόρα τους Τούρκους στα Δολιανά, με λίγους άνδρες σχετικά με τους Τούρκους υπό την ηγεσία του θρυλικού «Τουρκοφάγου» . Ο Νικηταράς στην μάχη των Δολιανών έσφαξε πολλούς Τούρκους και από τότε κέρδισε το προσωνύμιο του «Τουρκοφάγου”.
Ο Κολοκοτρώνης αναφέρει στα απομνημονεύματά του: «Το ορδί των Βερβένων τους επήρε από κοντά. Αφού εζύγωσαν κοντά εις τα Δολιανά ετσάκισαν και οι Τούρκοι οπού πολιορκούσαν τον Νικήτα, και έτσι εβγήκε ο Νικήτας με τους ανθρώπους του, και τους εκατέβασαν έως τον κάμπον κυνηγώντας».
Ταυτόχρονα οι Έλληνες απέκρουσαν νικηφόρα τους Τούρκους στα Βέρβενα και τους κυνήγησαν ως τα Δολιανά, όπου ενώθηκαν με τους άνδρες του Νικηταρά και συνέχισαν την καταδίωξη των Τούρκων μέχρι την Τριπολιτσά .
Οι Τούρκοι μετά την ήττα τους στα Βέρβενα και στα Δολιανά κλείστηκαν οριστικά στην Τριπολιτσά.
Η απελευθέρωση του έθνους δεν δωρίζεται αλλά κερδίζεται στα πεδία των μαχών με το αίμα των ηρώων προγόνων μας που έμπρακτα έκαναν το πατριωτικό τους καθήκον. Δυστυχώς στο Δραγούνι στις 18 Μαϊου του 1821, οι Τούρκοι με την υπεροχή του ιππικού νίκησαν τους Έλληνες και εκεί σκοτώθηκε ο Αγιαννίτης οπλαρχηγός του Πάνου Ζαφειρόπουλου Γεωργάκης Διγενής και Αγιαννίτες αγωνιστές. Ο Πάνος (Άκουρος)Ζαφειρόπουλος συμμετείχε στη μάχη των Βερβένων.
Η μάχη στα ιστορικά Βέρβενα και στα ιστορικά Δολιανά την 18ην Μαϊου 1821 ματαίωσε τη διάλυση του στρατοπέδου των Βερβένων και το σχέδιο των Τούρκων. Επίσης τόνωσε το ηθικό των επαναστατών και άνοιξε το δρόμο για την άλωση της Τριπολιτσάς.
Αναμφισβήτητα το “στρατόπεδο των Βερβένων” έπαιξε καταλυτική σημασία για την οργάνωση και επιτυχία του απελευθερωτικού αγώνα .Δεν είναι υπερβολή να πούμε από το “στρατόπεδο των ιστορικών Βερβένων” άρχισε ουσιαστικά και στρατιωτικά η απελευθέρωση της πατρίδας μας.
Το 1826 το χωριό πυρπολήθηκε από τον Ιμπραήμ.
Έχουμε προτείνει στο δήμο μας , σε όλους τους αρμόδιους της επιτροπής “Ελλάδα 2021” και στο κοινό νου, τα πέντεθέματα της Θυρεάτιδας Γης που έπαιξαν αναμφισβήτητα καταλυτική σημασία για την οργάνωση και επιτυχία του απελευθερωτικού αγώνα.
Στους παρακάτω συνδέσμους είναι τα σπουδαιότερα θέματα που έχουμε στη Θυρεάτιδα Γη και πάντοτε πρέπει να διακρίνουμε και να προβάλουμε και στις επετειακέςεκδηλώσεις του 1821 .
Από Καριτσιώτικα Νέα. «Ο θρύλος λέει ότι ο 15χρονος Δημήτρης Καρυτσιώτης δούλευε με τον πατέρα του στο χωράφι τους στον Άγιο Ιωάννη Κυνουρίας εκείνο το πρωί του 1756 όταν ένας θείος του, περνώντας από εκεί, του πρότεινε να τον πάρει μαζί του στη Σμύρνη, όπου υπήρχε δουλειά και προοπτική για κάθε σκληρά εργαζόμενο έμπορο. Θα μπάρκαραν σε ένα πλοίο που έφευγε από τη Σκάλα, δηλαδή το σημερινό Παράλιο Άστρος. Δίχως να το σκεφτεί, και προτού ο πατέρας του εξετάσει το ζήτημα δύο φορές, ο ανήσυχος Δημήτρης έτρεξε να βρει τα τσαρούχια του για να ακολουθήσει το συγγενή του στο ταξίδι. Η παράδοση λέει ότι μέσα στη βιασύνη του, έφυγε φορώντας μόνο το ένα. Τόση ήταν η λαχτάρα του να ταξιδέψει».
Το κείμενο επίσης σε PDF έγγραφο στο σύνδεσμο παρακάτω.
Το αρχοντικό Καρυτσιώτη στον Αγιάννη, βρίσκεται κοντά στην πλατεία του χωριού ,κοντά στο λόφο κουτρί που ήταν η Σχολή Καρυτσιώτη του Αγιάννη. (Σήμερα ανήκει στους κληρονόμους Δημητράκη Ευθυμίου) .
Το αρχοντικό Καρυτσιώτη στο Άστρος , χτίστηκε πριν το 1750. Το 1806 ο Leake αναφέρει στο Άστρος υπήρχαν καλές εξοχικές κατοικίες, «πολλές από τις οποίες έχουν δύο πατώματα». (Leake Travels in Morea σελ 486). (Σήμερα ανήκει στους κληρονόμους Μαρίνου Χασαπογιάννη) .
Από το ίδιο σιγίλιο του 1638 πληροφορούμαστε ότι ο Αγιάννης έγινε πατριαρχική εξαρχία «χάριν βεβαίως τῆς Σχολῆς τοῦ Ἀγίου Ἱωάννου, λειτουργούσης πολλοῦ παλαιότερον». Oι Αγιαννίτες πραγματικά δεν παραδόθηκαν ποτέ στους κατακτητές και για απόδειξη με το τρόπο τους κατάφεραν να κρατήσουν τα σχολεία τους ανοικτά όλη την διάρκεια του τούρκικου ζυγού και διατήρησαν κρυφά και φανερά αναμμένη τηνφλόγα του έθνους
Ο μεγάλος εθνικός ευεργέτης μας Δημήτριος Καρυτσιώτης (1741-1819) γεννήθηκε στον Άγιο Ιωάννη (Αγιάννη) και κατά την Αγιαννίτικη παράδοση έφυγε το 1756 από την τοποθεσία Καρύτσα του Αγιάννη , δέκα πέντε χρονών «με το ένα τσαρούχι». Ο Δημήτριος Καρυτσιώτης συνέχισε έμπρακτα την Αγιαννίτικη δέσμευση αιώνων, για «γράμματα» και μόρφωση. Το 1798 έχτισε στην θέση «Κουτρί» στον Αγιάννη την περίφημη και «καλλιμάρμαρο» Σχολή Καρυτσιώτη και το 1805 έχτισε στο Άστρος το παράρτημα της Σχολής Καρυτσιώτη του Αγιάννη, στην οποία φοιτούσαν νέοι από ολόκληρη την ηπειρωτική Ελλάδα και τα νησιά μας.Επίσης το 1798 σε αριστοκρατικό και περίβλεπτο σημείο της παραλίας της Τεργέστης άρχισε την ανέγερση μεγαλοπρεπούς μεγάρου, τελείωσε το 1805, και προς τιμήν της ιδιαίτερης πατρίδας του, ο μεγάλος εθνικός ευεργέτης μας έθεσε την επιγραφή «ΆΣΤΡΟΣ».Μετά τον θάνατο του το μέγαρο είναι γνωστό σαν Palazzo Carciotti.
Ο Δημήτριος Καρυτσιώτης , πιθανόν να μην είχε διαβάσει Πλάτωνα γιατί άρχισε να εργάζεται 15 χρονών, που έλεγε «παιδείαν μεν ουν φέρει και νίκην» (η παδεία πράγματι φέρει και την νίκη), αλλά αναμφισβήτητα επηρεάστηκε από τα καλέσματα του Κοσμά Αιτωλού, του Ρήγα Φεραίου και του Αδαμάντιο Κοραή ( Από την Σμαράγδη Ι. Αρβανίτη) και από την Αγιαννίτικη παράδοση για «γράμματα». Η πίστη του στην εκπαίδευση και στη μόρφωση του Γένους είχε ήδη διαφανεί από τη σημαντική χορηγία την οποία είχε κάνει στη Σχολή της Κοινότητας των Ορθοδόξων της Τεργέστης.
Ο μεγάλος εθνικός ευεργέτης μας ίδρυσε μαζί με άλλους ομογενείς την Κοινότητα Ελλήνων Ορθοδόξων της Τεργέστης, ήταν ενεργότατο μέλος , έθετε τους «κανονισμούς» της κοινότητας και υπηρέτησε σαν «βουλευτής», και επίσης ήταν ένας από τους ιδρυτές και σημαντικούς χορηγούς της Σχολής της Κοινότητας Ελλήνων Ορθοδόξων της Τεργέστης. Το 1812 σε ηλικία 70 ετών εξελέγη και δημοτικός σύμβουλος της πόλης, κάτι που αποδεικνύει την εκτίμηση της οποίας έχαιρε από την τοπική κοινωνία της Τεργέστης.
«Η Κοινότητα της Τεργέστης, όπως και όλες οι κοινότητες στις μεγάλες εμπορικές πόλεις, είχε δικό της καταστατικό που διευκόλυνε τη λειτουργία της. Αξίζει να αναφερθεί ότι ανάμεσα στους κανόνες τους οποίους έπρεπε να ακολουθούν όλα τα μέλη, ήταν ο αποκλεισμός οποιουδήποτε προκαλούσε σύγχυση, ταραχές και «ανακατώματα». Υποθέτουμε από τον χαρακτήρα του και την «έμπρακτη» ζωή του, αυτά ήταν απόψεις του Καρυτσιώτη. Η Κοινότητα απαιτούσε την ένωση και την ομογνωμία από τους αδελφούς, προκειμένου να μην εκτίθεται η Κοινότητα στις Αρχές και δυσφημείται στην Τεργεστίνικη κοινωνία».
Το μέγαρο «ΆΣΤΡΟΣ».στην Τεργέστη , αργότερα Pallazo Cartiotti in Trieste.”Στο μέγαρο αυτό, και προς τιμήν της ιδιαίτερης πατρίδας του, ο Κυνουριάτης έμπορος είχε θέσει την επιγραφή «ΆΣΤΡΟΣ». Η παραλιακή οδός εμπρός από το μέγαρο ονομαζόταν ViadeiGreci (οδός των Ελλήνων) και η παραλία «RivaCarciotti» (Σμαράγδη Αρβανίτη”.Έχει μεγάλη σημασία ότι το μεγαλοπρεπές μέγαρο στην Τεργέστη, ο μεγάλος ευεργέτης μας το είχε ονομάσει «ΆΣΤΡΟΣ».
Επίσης το 1798 σε αριστοκρατικό και περίβλεπτο σημείο της παραλίας της Τεργέστης άρχισε την ανέγερση μεγαλοπρεπούς μεγάρου, τελείωσε το 1805, και προς τιμήν της ιδιαίτερης πατρίδας του, ο μεγάλος εθνικός ευεργέτης μας έθεσε την επιγραφή «ΆΣΤΡΟΣ». Μετά τον θάνατο του το μέγαρο είναι γνωστό σαν Palazzo Carciotti. Ο μεγάλος εθνικός ευεργέτης μας έφυγε από την Καρύτσα του Αγιάννη 15 χρονών το 1756, αλλά δεν ξέχασε ποτέ την «πατρίδα» τον Αγιάννη και το Άστρος και για το λόγο αυτό ονόμασε το κτήριο στην Τεργέστη «ΑΣΤΡΟΣ», που θυμότανε καλά από το 1756 .
Ο μεγάλος εθνικός ευεργέτης μας στο μέγαρο «ΆΣΤΡΟΣ» αγνοώντας τον άμεσο κίνδυνο από τους Τουρκους και τους συμμάχους τους Αυστριακούς , θερμός υποστηρικτής του αγώνα κατά της Τουρκοκρατίας ,παρείχε για μήνες καταφύγιο στη σοφίτα του μεγάρου «ΑΣΤΡΟΣ» ,στους διασωθέντες Ιερολοχίτες του Υψηλάντη. Επίσης είχε επαφές και παρείχε βοήθεια στον εθνικό ήρωα Ρήγα Φεραίο, που τον ενέπνεε με το «Ώς πότε παλικάρια να ζούμε στα στενά» και «έμπρακτα» συμφωνούσε στο κάλεσμα του γιατί καταλάβαινε «η παδεία πράγματι φέρει και την νίκη». Δυστυχώς ο Φεραίος προδόθηκε, συνελήφθη από τους Αυστριακούς και παραδόθηκε στους Τούρκους που τον στραγγάλισαν και στη συνέχεια πέταξαν το σώμα του στον ποταμό Δούναβη.
Ο πολύ φημισμένος και νους για την «Ιερά Συμμαχία» Μέττερνιχ, φόβος και τρόμος για τους λαούς της Ευρώπης, ήταν ο Αυστριακός Καγκελάριος και πρίγκιπας, κάτι σαν την «τρόϊκα του 2009» η τους «Θεσμούς του 2014», και το 1816 έμεινε για ένα διάστημα στο τότε μέγαρο «ΆΣΤΡΟΣ».
Ο μεγάλος εθνικός ευεργέτης μας «μπούκωνε» (φιλοδωρούσε ) με κάθε τρόπο τους μεγάλους της εποχής, για να βοηθήσουμε πιθανόν στον αγώνα κατά των Τούρκων ,(γνώριζε τι ήταν ο Μέττερνιχ, αλλά προσπαθούσε με κάθε τρόπο να τον επηρεάσει), όπως «μπούκωνε» (λαϊκά ,να χορτάσουν φαγητό μέχρι σκασμού…) και τους Τούρκους, για να λειτουργεί η Σχολή Καρυτσιώτη 23 χρόνια πριν την επανάσταση.
Η Σχολή Καρυτσιώτητου Αγιάννη και το παράρτημα της στο Άστρος, έπαιξε καταλυτικό ρόλο για την τοπική κοινωνία για πολλά χρόνια και ακόμα μέχρι σήμερα, αφού όλοι οι Αγιαννίτες και οι Αστρεινοί με πολύ μόχθο και με κάθε θυσία επιθυμούσαν τα παιδιά τους να μάθουν γράμματα και σαν απόφοιτοι “καλαμαράδες ” να αλλάξουν την ζωή τους ,σύμφωνα με τις “έξυπνες ” προσδοκίες του μεγάλου ευεργέτη τους Δημητρίου Καρυτσιώτη.
Η προ επαναστατιμένη Ελλάδα είχε πολλά μικρά “κρυφά” και λίγα φανερά σχολεία. Ένα από τα ελάχιστα φανερά σχολεία ήταν και η περίφημη Σχολή Καρυτσιώτη που είχε χτιστεί το 1798 , 23 χρόνια πριν την Ελληνική επανάσταση και αυτό έχει μεγάλη σημασία. Είχε χτιστεί στο λόφο Κουτρί του Αγιάννη Κυνουρίας και ήταν ένα από τα λίγα “πανεπιστήμια” της προεπαναστατικής πατρίδας μας και οι μαθητές της ήταν από ολόκληρη την ηπειρωτική Ελλάδα και τα νησιά μας. Ο μεγάλος ευεργέτης μας Δημήτριος Καρυτσιώτης, πανίσχυρος Αγιαννίτης πατριώτης της διασποράς, βρήκε τον τρόπο να επιτρέψουν οι 400 χρόνια κατακτητές Τούρκοι το 1798 το κτήσιμο και την λειτουργία της σχολής στον Αγιάννη και το 1805 το παράρτημα της σχολής Καρυτσιώτη στο Άστρος.
Στο κτήριο της σχολής αυτής στο Άστρος στεγάζεται σήμερα το Αρχαιολογικό Μουσείο Άστρους.
Στο προαύλειο της σχολής Καρυτσιώτη διακρίνονται οι καμινάδες των δωματίων της σχολής των οικοτρόφων μαθητών.
Η Σχολή Καρυτσιώτη ήταν ένα είδος πανεπιστημίου για εκείνη την εποχή, αφού οι μαθητές διδάσκονταν αρχαίους Έλληνες συγγραφείς, μαθηματικά, φυσική – χημεία, γαλλικά και ιταλικά κ.α. Το 1798 , δεκατρία χρόνια πριν το 1821, υπήρχαν σε ολόκληρη την Ελλάδα μόνο τέσσερα εφάμιλλα σχολεία.
Έχτισε, ακόμη, οικήματα για τους μαθητές που φοιτούσαν στη Σχολή και για τους διδασκάλους.
Επιπλέον, εφοδίασε τη Σχολή με όργανα φυσικής, αστρονομίας, χημείας, χάρτες και άλλα εποπτικά μέσα διδασκαλίας.
Έστελνε μάλιστα και χρηματικά ποσά για την πληρωμή των διδασκάλων και των ιατρών που εργάζονταν εκεί.
Ο Καρυτσιώτης πλούτισε τη Σχολή με βιβλία και δημιούργησε μία μεγάλη βιβλιοθήκη..Τα βιβλία αυτά βρίσκονται σήμερα στο ίδρυμα Ζαφείρη στο Άστρος.
Ήθελε να ιδρύσει στην πατρίδα του μια σχολή, εφάμιλλη των Ευρωπαϊκών, που θα παρείχε τη γνώση στους μαθητές, δίνοντας τους την ευκαιρία να διαλέξουν δύο κατευθύνσεις: την εμπορική και την επαγγελματική.
Κτητορική επιγραφή της Σχολής Καρυτσιώτη του Αγιάννη. “Ο ΤΟΠΟΣ ΟΠΟΥ ΒΡΙΣΚΟΜΑΙ ΕΙΝ’ Η ΑΥΤΟΥ ΠΑΤΡΙΔΑΚΑΡΥΤΣΙΩΤΗΣ ΛΕΓΕΤΑΙ ΠΑΝΤΟΥ Η ΑΥΤΗ ΦΑΜΙΛΙΑ….»
«1798ΕΝ ΜΗΝΙ ΙΟΥΛΙΩ 18
Η ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΦΙΛΟΘΕΑΜΟΝΑ
ΤΙ ΕΣΤΗΚΑΣ ΘΑΜΒΟΥΜΕΝΟΣ ΦΙΛΕ ΦΙΛΟΘΕΑΜΟΝΜΕ ΑΠΟΡΙΑΝ ΜΥΣΤΙΚΗΝ ΖΗΤΕΙΣ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΜΟΥΝΑ ΜΑΘΕΙΣ ΝΑ ΒΕΒΑΙΩΘΕΙΣ ΤΙ ΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ ΜΟΥ ΚΑΙ ΠΟΙΟΣ ΜΕ ΕΠΡΟΣΤΑΤΕΥΣΕ ΚΙ ΑΥΤΟ ΤΟ ΚΑΜΩΜΑ ΜΟΥ
ΕΙΜΙ ΟΙΚΙΑ ΤΩΝ ΜΟΥΣΩΝ, ΚΕΙΝΩΝ ΤΟΥ ΕΛΙΚΩΝΟΣΣΧΟΛΕΙΟΝ ΟΝΟΜΑΖΟΜΑΙ ΤΟΥ ΤΡΕΧΟΝΤΟΣ ΑΙΩΝΟΣΣΟΦΙΑΝ ΕΠΑΓΓΕΛΟΜΑΙ ΑΦ’ ΗΣ ΟΥΔΕΝ ΓΛΥΚΕΙΟΝΤΟΙΣ ΝΕΟΙΣ ΧΡΗΣΙΜΩΤΕΡΟΝ ΤΩ ΑΝΑΓΚΑΙΩ ΒΙΩ
ΕΚ ΒΑΘΡΩΝ ΑΝΑΓΕΡΘΗΚΑ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΝΥΝ ΑΙΩΝΑΤΟ ΕΤΟΣ ΜΟΥ ΔΙΔΑΣΚΕΣΑΙ ΑΜΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΗΜΕΡΑΝΟ ΚΤΗΤΟΡ ΟΠΟΥ Μ’ ΕΚΑΝΕΝ ΟΙΚΟΝ ΤΟΥ ΕΛΙΚΩΝΟΣΕΙΝ’ Ο ΚΛΕΙΝΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΓΟΝΟΣΚΑΙ ΤΗΣ ΚΑΝΕΛΛΑΣ ΕΙΝ’ ΥΙΟΣ ΑΝΑΘΡΕΜΜΑ ΚΑΙ ΠΟΝΟΣ
Ο ΤΟΠΟΣ ΟΠΟΥ ΒΡΙΣΚΟΜΑΙ ΕΙΝ’ Η ΑΥΤΟΥ ΠΑΤΡΙΔΑΚΑΡΥΤΣΙΩΤΗΣ ΛΕΓΕΤΑΙ ΠΑΝΤΟΥ Η ΑΥΤΗ ΦΑΜΙΛΙΑΕΙΣ ΜΝΗΜΗΝ ΤΟΥΤΟ ΕΓΙΝΕ ΑΥΤΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝΚΑΙ ΕΙΣ ΨΥΧΙΚΗΝ ΒΟΗΘΕΙΑΝ ΑΥΤΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΤΟΚΕΩΝ
ΟΣΟΙ ΛΟΙΠΟΝ ΕΜΒΑΙΝΕΤΕ Μ’ ΟΛΗΝ ΤΗΝ ΚΑΡΔΙΑΝΠΑΡΑΚΑΛΕΙΤΕ ΤΟΝ ΘΕΟΝ ΤΗΝ ΑΝΩ ΒΑΣΙΛΕΙΑΝΝ’ ΑΞΙΩΘΗ ΝΑ ΧΑΙΡΕΤΑΙ ΟΜΟΥ ΜΕ ΤΟΥΣ ΓΟΝΕΙΣ ΤΟΥΕΙΝ ΤΑΙΣ ΑΥΛΑΙΣ ΤΟΥ ΑΒΡΑΑΜ ΚΟΛΠΟΥΣ ΤΟΥΣ ΕΔΙΚΟΥΣ ΤΟΥ, ΑΜΗΝ
Η ΣΥΝΔΡΟΜΙΝ ΑΠ΄ΕΓΙΝΕΝ ΕΙΣ ΤΗΝ ΟΙΚΟΔΟΜΗΝ ΜΟΥΠΡΟΚΟΠΙΟΝ ΤΟΝ ΘΥΤΗΝ ΜΟΥ ΦΙΛΟΝ ΚΑΙ ΕΡΑΣΤΗΝ ΜΟΥΓΝΩΡΙΖΕΙ ΤΟΝ ΑΝΙΨΙΟΝ ΤΟΥ ΑΝΩ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥΤΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ Δ’ ΥΙΟΝ ΚΥΡΙΟΝ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ»
Στα τέλη Ιουλίου – αρχές Αυγούστου του 1826 και οι δύο σχολές πυρπολήθηκαν από τις ορδές του Ιμπραήμ πασάκαι η Σχολή του Αγίου Ιωάννη, καταστράφηκε ολοσχερώς. Μαζί με τη σχολή καταστράφηκε όλο το χωριό, καθώς και οι 13 εκκλησίες και τα 2 μοναστήρια του. Σύμφωνα με τον ιστορικό Φαίδωνα Κουκουλέ, η σχολή «έγινε σωρός πετρών από την πυρκαϊάν του κοινού εχθρού της πίστεως Ιμβραήμ…». Κατά την Αγιαννίτικη παράδοση, η Σχολή καιγόταν συνεχώς επί μία εβδομάδα, καθώς οι κάτοικοί του είχαν διασκορπιστεί και δεν μπορούσαν να σβήσουν την φωτιά.
Από την πυρπόληση της Σχολής Καρυτσιώτη του Αγιάννη διασώθηκαν έξυπνα και προνοητικά από τον Άκουρο 1,500 βιβλίατης Σχολής γιατί γνώριζε την αξία τους , αρχικά στο αρχοντικό του στον Αγιάννη και αργότερα μεταφέρθηκαν στην οικία των Ζαφειροπουλαίων στο Κάστρο Παραλίου Άστρουςη Ζαφειρόπουλων .Τα βιβλία αυτά ήταν, κατά την παράδοση, τοποθετημένα σε μια παλαιά ξύλινη βιβλιοθήκη που βρισκόταν στα γραφεία της Σχολής. Μεγάλο μέρος των βιβλίων αυτών έχει διασωθεί και καταγραφεί στις μέρες μας. Τα βιβλία αυτά ήταν ως επί το πλείστον κείμενα αρχαίων φιλοσόφων και συγγραφέων, εκκλησιαστικά κείμενα, εγχειρίδια φυσικής, μαθηματικών κ.α.”Τα βιβλία αυτά βρίσκονται σήμερα στο ίδρυμα Ζαφείρη στο Άστρος.
Οι πληρεξούσιοι της εθνοσυνέλευσης και ο Κολοκοτρώνης ετίμησαν το μεγάλο εθνικό ευεργέτη μας Δημήτριο Καρυτσιώτη και θεώρησαν αναγκαίο να προσθέσουν το όνομα του στη διακήρυξη για την μεγάλη, για την «έμπρακτη» και αποτελεσματική προσφορά του στην εθνική παλιγεννεσία. Η συνέλευση απάντησε με την διακήρυξη ,στην υφήλιο και τους μεγάλους της εποχής ”…. και να ανεξαρτισθώμεν εντελώς Έθνος χωριστόν, αυτόνομον και ανεξάρτητον αναγνωριζόμενοι δια την δόξαν της Αγίας ημών πίστεως και την ευτυχίαν των ανθρώπων, η με τα όπλα εις τα χείρας όλοι, όλοι οι Έλληνες να καταβώμεν εις τους τάφους, ……Εξεδόθη εν Άστρει εντός του Μουσείου Καρυτσιώτου την 18ην Απριλίου του χιλιοστού οκτακοσιοστού εικοστού τρίτου και τρίτου της των Ελλήνων ανεξαρτησίας».
Είχε επίσης προετοιμάσει και την επιγραφή για τον τάφο του, που μας δείχνει συνοπτικά τον χαρακτήρα του, την αγάπη του για την πατρίδα του ,που δεν ξέχασε ποτέ, και την δέσμευση του για «γράμματα» και μόρφωση των νέων της πατρίδας του.
«Το επίγραμμα στον τάφο του,(πού έχει σημασία έγραψε ο ίδιος), το οποίο παραθέτουμε στα νέα ελληνικά, συμπυκνώνει εύγλωττα όλη του την πορεία:»
«Εδώ κείται ο Δημήτριος Καρυτσιώτης, ο οποίος κατά την ευσέβεια, την επιείκεια και κατά την τιμιότητα στις συμβολαιογραφικές πράξεις σε όλους τους Έλληνες και ξένους ήταν σεβαστός έως την τελευταία μέρα της ζωής του, και ο οποίος ουδέποτε λησμόνησε την ιδιαίτερη πατρίδα του, και ίδρυσε σε αυτήν σχολείο με δικές του δαπάνες, για να ανακτήσει η νεότητα του τόπου και των γύρω περιοχών την πατροπαράδοτη αρετή».
¨Ήθελε να τελειώσει τη ζωή του , με την τελευταία λέξη και επιθυμία του , τονίζοντας στους μεταγενέστερους δεν ξέχασε την πατρίδα του τον Αγιάννη και το Άστρος και την μεγάλη σημασία για την δέσμευση του, για «γράμματα» και μόρφωση των νέων της πατρίδας του.
«Παραιτώ της πατρίδος μουτο κτίριον της Σχολής και το υποστακτικόν( Αγροκήπιο) του Άστρους με όλα τα συμπεριλαμβανόμενα εις το κοντράτο (συμβόλαιο) καμωμένου παρ’ εμού. Μάϊος 1819 Δ.Καρυτσιώτης»
Εις τη διαθήκην του την 27η Φεβρουαρίου 1819 στη Τεργέστη. Δημήτριος Καρυτσιώτης, εις παράγραφον 5 της διαθήκης του «5) Αφήνω εις την πατρίδα μας (χωρίον μας) το κτίριον του σχολείου και την περιουσίαν του Άστρους(Astro) ως είναι»( Φλουδας ,Θυρεατικα Β’ σελ 312)
.Η σχολή Καρυτσιώτη έπαιξε καταλυτικό ρόλο για την τοπική κοινωνία , έπαιξε πρωτεύοντα και καθοριστικό ρόλο για να γίνει ο Αγιάννης πρωτεύουσα της επαναστατημένης Ελλάδας, από τις 22 Αυγούστου έως την 1 Οκτωβρίου 1822 και για να γίνει η Β’¨Εθνοσυνέλευση των Ελλήνων στο Άστρος το 1823. .
Οι πληρεξούσιοι της εθνοσυνέλευσης και ο Κολοκοτρώνης ετίμησαν το μεγάλο εθνικό ευεργέτη μας Δημήτριο Καρυτσιώτη και θεώρησαν αναγκαίο να προσθέσουν το όνομα του στη διακήρυξη για την μεγάλη, για την «έμπρακτη» και αποτελεσματική προσφορά του στην εθνική παλιγγενεσία. Η συνέλευση απάντησε με την διακήρυξη ,στην υφήλιο και τους μεγάλους της εποχής « και να ανεξαρτισθώμεν εντελώς Έθνος χωριστόν, αυτόνομον και ανεξάρτητον αναγνωριζόμενοι δια την δόξαν της Αγίας ημών πίστεως και την ευτυχίαν των ανθρώπων, η με τα όπλα εις τα χείρας όλοι, όλοι οι Έλληνες να καταβώμεν εις τους τάφους, ……Εξεδόθη εν Άστρει εντός του Μουσείου Καρυτσιώτουτην 18ην Απριλίου του χιλιοστού οκτακοσιοστού εικοστού τρίτου και τρίτου της των Ελλήνων ανεξαρτησίας».
Το Ελληνικό κράτοςαναγνωρίζοντας την μεγάλη προσφορά της Σχολής Καρυτσιώτη στο Ελληνικό Έθνος, εκήρυξε «αρχαιολογικόν χώρον»την τοποθεσία «Κουτρί» στον Αγιάννη ,όπου είχε χτιστεί το 1798 η Σχολή Καρυτσιώτη, «ιστορικόν διατηρητέον μνημείον»το παράρτημα της Σχολής Καρυτσιώτη του Αγιάννη που είχε χτιστεί το 1805 στο Άστρος ( στην διακήρυξη ονομάστηκε Μουσείο Καρυτσιώτη) και το Αγρογήπιο Καρυτσιώτη «ιστορικό τόπο».
“Χαρακτηρίζομεν ως αρχαιολογικόν χώρον την περιοχήν ”Κουτρί” του χωρίου Άγιος Ιωάννης Κυνουρίας, θερινήν έδραν του Άστρους, ένθα ελειτούργησεν η ιστορική σχολή Καρυτσιώτη εν έτει 1798”.
Τίτλος ΦΕΚ Χαρακτηρισμός της πλατείας σχολής Καρυτσιώτη και τμήματος του αγροκηπίου, στο Άστρος Κυνουρίας, ως ιστορικού τόπου.
Χαρακτηρίζουμε ως ιστορικό τόπο το εναπομείναν σήμερα τμήμα εκτάσεως 18.850 τα.μ. του παλαιού αγροκηπίου (συνολικής εκτάσεως 46 στρεμμάτων), το οποίο ανήκε στη Σχολή Καρυτσιώτη και εντός του οποίου βρίσκεται η Σχολή Καρυτσιώτη, όπως αυτό φαίνεται στο Κτηματολογικό Διάγραμμα κλίμακας 1:1000 και σημειώνεται με τα στοιχεία 1, 2, 3 έως και 15, λόγω των σημαντικών ιστορικών γεγονότων, τα οποία έλαβαν χώρα στη συγκεκριμένη περιοχή.
Ο χώρος αυτός είναι τμήμα του αγροκηπίου – αρχικά 46 στρεμμάτων, το οποίο είχε δωρίσει ο Δημήτριος Καρυτσιώτης στη Σχολή, την οποία είχε ιδρύσει το 1805 – δενδροφυτεμένου με πορτοκαλιές, λεμονιές και ελιές, το προϊόν των οποίων χρησιμοποιούνταν για την πληρωμή των δασκάλων της Σχολής και την κάλυψη των εξόδων της.
“Στο αγροκήπιο αυτό έλαβαν χώρα δύο σημαντικά γεγονότα της Επαναστάσεως, το γνωστό ως «κολοκοτρωναίικο τραπέζι της συμφιλίωσης» στις 19 Ιουνίου 1821, στο οποίο είχαν προσέλθει οι οπλαρχηγοί, προκειμένου να ξεπεραστούν οι αντιθέσεις και να ομονοήσουν για την επιτυχία της Επανάστασης που τότε ξεκινούσε, καθώς επίσης και η Β΄ Εθνοσυνέλευση των Ελλήνων (30 Μαρτίου έως τις 18 Απριλίου του 1823) με την παρουσία οπλαρχηγών, πολιτικών, πλήθους λαού και στρατού. Εντός της Σχολής η οποία περιλαμβάνεται στον υπό κήρυξη χώρο, συντάχθηκε η διακήρυξη της Εθνοσυνέλευσης».
Ο χώρος του μουσείου, το κτήριο της Σχολής Καρυτσιώτη, τοπικού παραδοσιακού ρυθμού, μαντρωμένο με τον πέτρινο τείχο (μάντρα), μαζί με τον Προαύλιο Χώρο τη Σχολής που σώζονται μέχρι σήμερα οι καμινάδες των δωματίων των οικότροφων μαθητών της σχολής και τον επίσης μαντρωμένο χωριστό γειτονικό «Ιερό Χώρο» της Β’ Εθνοσυνέλευσης των Ελλήνων εíναι σεμνός , αρμονικός και επιβλητικός,είναι «διατηρητέον ιστορικόν μημείον» και είναι «μουσείο από μόνος του».»
Όταν “Ιερός Χώρος “ της Β’ Εθνοσυνέλευσης των Ελλήνων και το Προαύλιο της Σχολής Καρυτσιώτη (Μουσείου Άστρους), γίνουν ελεύθερα προσβάσιμα χωρίς περιορισμούς σχεδόν πετύχαμε τους στόχους μας και η περίφημη Σχολή Καρυτσιώτη (Αρχαιολογικό Μουσείου Άστρους) θα ανοίξει οριστικά και αμετάκλητα .
Σμαράγδη Αρβανίτη , Οι Σχολές του Δημητρίου Καρυτσιώτη στον Αγιάννη και στο ¨Αστρος Θυρέας-Κυνουρίας κατα τα προεμαναστατικά χρόνια ως την απελευθέρωση.2001-2002 ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΩΝ ΣΠΟΘΔΩΝ ΤΟΜΟΣ Γ
«Εν τούτω τω τόπω συνήλθεν η Β΄ Εθνική Συνέλευσις των Ελλήνων, 30 Μαρτίου – 18 Απριλίου 1823»
O «Ιερός Χώρος» της Β’ Εθνοσυνέλευσης των Ελλήνων και η Σχολή Καρυτσιώτηείναι αναμφισβήτητα τα σημαντικότερα ιστορικά μνημεία όχι μόνο της Κυνουρίας, αλλά και της πατρίδας μας. Η επέτειος της Β’ Εθνοσυνέλευσης γιορτάζεται με ιδιαίτερη λαμπρότητα κάθε χρόνο την Παρασκευή του Πάσχα.
Το κείμενο επίσης σε PDF έγγραφο στο σύνδεσμο παρακάτω.
Ο μεγάλος εθνικός ευεργέτης μας Δημήτριος Καρυτσιώτης (1741-1819) γεννήθηκε στον Άγιο Ιωάννη (Αγιάννη) και κατά την Αγιαννίτικη παράδοση έφυγε το 1756 από την τοποθεσία Καρύτσα του Αγιάννη , δέκα πέντε χρονών «με το ένα τσαρούχι». Το 1798 έκτισε την μεγαλοπρεπή και «καλλιμάρμαρο» Σχολή Καρυτσιώτη στον λόφο Κουτρί στον Αγιάννη και το 1805 έκτισε στο Άστρος το παράρτημα της Σχολής του Αγίου Ιωάννη.
Το Ελληνικό κράτοςαναγνωρίζοντας την μεγάλη προσφορά της Σχολής Καρυτσιώτη στο Ελληνικό Έθνος, κήρυξε «αρχαιολογικόν χώρον»την τοποθεσία «Κουτρί» στον Αγιάννη ,όπου είχε χτιστεί το 1798 η Σχολή Καρυτσιώτη, «ιστορικόν διατηρητέον μνημείον»το παράρτημα της Σχολής Καρυτσιώτη στο Άστρος που είχε χτιστεί το 1805 ( στην διακήρυξη της Εθνοσυνέλευσης ονομάστηκε Μουσείο Καρυτσιώτη) και τμήμα του Αγρογήπιο Καρυτσιώτη «ιστορικό τόπο».
Ο χώρος αυτός είναι τμήμα του αγροκηπίου – αρχικά 46 στρεμμάτων, το οποίο είχε δωρίσει ο Δημήτριος Καρυτσιώτης στη Σχολή, την οποία είχε ιδρύσει το 1805 – δενδροφυτεμένου με πορτοκαλιές, λεμονιές και ελιές, το προϊόν των οποίωνχρησιμοποιούνταν για την πληρωμή των δασκάλων της Σχολής και την κάλυψη των εξόδων της.
Στο αγροκήπιο αυτό έλαβαν χώρα δύο σημαντικά γεγονότα της Επαναστάσεως, τογνωστόως«κολοκοτρωναίικοτραπέζιτηςσυμφιλίωσης»στις 19 Ιουνίου 1821, στο οποίο είχαν προσέλθει οι οπλαρχηγοί, προκειμένου να ξεπεραστούν οι αντιθέσεις και να ομονοήσουν για την επιτυχία της Επανάστασης που τότε ξεκινούσε, καθώς επίσης και ηΒ΄ΕθνοσυνέλευσητωνΕλλήνων (30 Μαρτίουέωςτις 18 Απριλίουτου 1823)με την παρουσία οπλαρχηγών, πολιτικών, πλήθους λαού και στρατού. ΕντόςτηςΣχολήςηοποίαπεριλαμβάνεταιστονυπόκήρυξηχώρο, συντάχθηκεηδιακήρυξητηςΕθνοσυνέλευσης».
Η μεγαλοπρεπέστατη κεντρική είσοδος και ιστορικόμνημείοτουΑγροκηπίου Καρυτσιώτη , πιο κάτω από το δημοτικό σχολείο, Άστρους , απέναντι από την οικία του Δημητράκη Ευθυμίου,από εδώ πέρασαν οι πληρεξούσιοι της Εθνοσυνέλευσης και ο Κολοκοτρώνης, που την έφαγε η ανάπτυξη ,τα τσιμέντα….και η κουταμάρα μας , όπως το ίδιο έγινε και με τα φαγωμένα σκαλοπάτια της σχολής.
Το ΥΠΠΟΑ κήρυξε ως ιστορικό τόπο τμήμα εκτάσεως 18.850 τ.μ. του παλαιού αγροκηπίου ,συνολικής εκτάσεως 46 στρεμμάτων, το οποίο ανήκε στη Σχολή Καρυτσιώτη. Στο «ιστορικό τόπο» των 18.850 τ.μ. του αγροκηπίου περιέχονται οι χωριστοί γειτονικοί χώροι, ο«Ιερός Χώρος» της Β’ Εθνοσυνέλευσης των Ελλήνων , το Προαύλειο της Σχολής Καρυτσιώτηκαι η πλατεία Καρυτσιώτη.
Ο «Ιερός Χώρος» έχει έκταση περίπου 420 τ.μ. και ονομαζόταν «Περιβολάκι των δασκάλων». Οι εκάστοτε διδάσκαλοι της Σχολής νέμονταν τα προϊόντα του έως το 1899, όταν όλο το περιβόλι του Καρυτσιώτη περιήλθε στο Κράτος, ως Δημόσιο Αγροκήπιο. «εις σιτηρέσιον του σχολείου τας προσόδους υποστατικού αξιολόγου πολυδένδρου και ευκάρπου».
Η πλατεία Καρυτσιώτη καταλαμβάνει τμήμα του περίφημου «Αγροκηπίου» της Σχολής του Άστρους, που είχε δωρίσει ο Δημήτριος για την οικονομική εξασφάλιση της λειτουργίας της ίδιας της Σχολής:
Στο κτήριο της σχολής στο Άστρος στεγάζεται από το 1985 το Αρχαιολογικό Μουσείο Άστρους, που έκλεισε αδικαιολόγητα αρχικά το 2008 με την «πρόφαση της ρωγμής» που αργότερα έγιναν άλλες προφάσεις, «πρόφαση στατικής επάρκειας»…. για να γίνουν αργότερα «μελέτες», «πολλές μελέτες»…
Εις τη διαθήκην του την 27η Φεβρουαρίου 1819 στη Τεργέστη. Δημήτριος Καρυτσιώτης, εις παράγραφον 5 της διαθήκης του «5) Αφήνω εις την πατρίδα μας (χωρίον μας) το κτίριον του σχολείου και την περιουσίαν του Άστρους(Astro)ως είναι»( Φλουδας ,Θυρεατικα Β’ σελ 312).
Ο μεγάλος εθνικός ευεργέτης μας ,δώρισε την Σχολή Καρυτσιώτη στον Αγιάννη, το παράρτημα της Σχολής Καρυτσιώτη στο Άστρος , το αγροκήπιο περίπου 48 στρεμμάτωνστην Σχολή Καρυτσιώτη και στους Αστρεινούςκαι έφερε το νερό στο Άστρος , για να λειτουργεί η Σχολή και να εξυπηρετούνται οι Αστρεινοί.
Το Ναύπλιο, που είχε αρχικά επιλεγεί για να πραγματοποιηθεί η Συνέλευση, απορρίφθηκε καθώς εθεωρείτο«τόπος μερικός», δηλ. κομματικός, υπό την απόλυτο επιρροή του Κολοκοτρώνη. Έτσι, επιλέχθηκε τελικά το Άστρος για την Εθνοσυνέλευση ως«τόπος του Έθνους».“Οι συνεδριάσεις έγιναν στην ύπαιθρο, «μέσα εις ένα περιβόλι», σύμφωνα με τον Κολοκοτρώνη.
ΘεόδωροςΚολοκοτρώνης εις τα Απομνημονεύματα του αναφέρει , «Τέλος πάντων απεφασίσθη ειςτοΆστροςνα γίνη η Συνέλευσις .. εσηκώθηκα και επήγα και εγώεις το Άστρος ….ειςένα περιβόλιόπου έκαναντηνσυνέλευσιν .»(Φλούδας Θυρεατικά Β σελ. 53)
Ο Γενναίος Κολοκοτρώνης αναφέρει , « η κυβέρνησις διέταξεν να συνταχθή το Έθνος , να γίνη Εθνική Συνέλευσις, όπου άρχισαν να συνάζωνται οι πληρεξούσιοι οι μεν εις τοΆστρος,οι δε του Κολοκοτρώνη και Υψηλάντη εις Ναύπλιον. … απεφασίσθη να μεταβούν και οι εν Ναυπλίω εις το «Αστρος». (Απομνημονεύματα σελ 88 , Φλούδας Θυρεατικά Β, Άστρος ,Το Χρυσήλιον και Ιστορικόν σελ 165). O Γενναίος Κολοκοτρώνης πειστικότατα αναφέρει το Άστρος το βρήκαν εκεί οι πληρεξούσιοι της Εθνοσυνέλευσης, υπήρχε πολλά χρόνια πριν το 1823 και βέβαια πριν έλθουν οι πληρεξούσιοι της Εθνοσυνέλευσης, δεν το δημιούργησαν τυχαία μόλις έφθασαν και αυθαίρετα το ονόμασαν εκείνη την ημέρα Άστρος.
Στο Άστρος άρχισαν να προσέρχονται τα μέλη της κυβέρνησης από τις αρχές Μαρτίου, αλλά χρειάστηκε ένας περίπου μήνας μέχρι να έλθουν οι πληρεξούσιοι. Η συνέλευση άρχισε στις 30 Μαρτίου 1823 στο Άστρος Κυνουρίας και κράτησε μέχρι τις 18 Απριλίου.
Οι αποφάσεις της Εθνοσυνέλευσης ήταν σημαντικότατες για την ίδρυση και οργάνωση του Ελληνικού Κράτους.
ΤαπρακτικάτηςπρώτηςημέραςτηςΣυνέλευσης , την ΚΘ Μαρτίου 1823, χωρίς να υπάρχει προηγούμενο έγγραφο και απόφαση, επιβεβαιώνουν επίσημα και θεσμικά το πολύνωρίτεραυπάρχονόνοματουοικισμούΆστρος, “ΣΥΓΡΟΤΗΘΕΙΣΗΣΕΝΑΣΤΡΕΙΤΗΝΚΘ’ΜΑΡΤΙΟΥ” ,με κεφαλαία γράμματα για κάθε ενδεχόμενο…
ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΤΗΣ Β ΕΘΝΙΚΗΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΣ, ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΕΙΣΗΣΕΝ’ΑΣΤΡΕΙ ΤΗΝ ΚΘ’ΜΑΡΤΊΟΥ ΑΩΚΓ’ ΚΑΙ Γ’ΤΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ
α’. Περί αποδοχής του Οργανικού Νόμου της Επιδαύρου,καθ’ όλας τα θεμελιώδεις αυτού αρχάς .
β’.Περί αρχηστρατηγίας καί Ναυαρχίας
γ’. Περί νόμων Πολεμικών
δ’. Περί Μινιστερίου του Πολέμου και του Ναυτικού……………………
Ορκίζεται η Συνέλευσις, Εν Άστρει τη 30 Μαρτίου 1823 και γ’ της ανεξαρτησίας.
«Ιζ. Εις αμοιβαίαν πληροφορίαν ζήλου υπέρ των εθνικών συμφερόντων και αδόλου πατριωτισμού, ορκίζεται η Συνέλευσις ούτως. Ορκιζόμαστε εις το όνομα του θεού και πατρίδος ,άδολον πατριωτισμόν, ακραιφνή σύμπνοιαν και αποβολήν πάσης ιδιοφιλίας καθ’ όλας τας συνδιασκέψεις ημών εν τούτη τη Εθνική Β΄των Ελλήνων Συνέλευσι. »
Εν Άστρει τη 30 Μαρτίου 1823 και γ’ της ανεξαρτησίας.
Ο πρόεδρος της Εθνικής Συνελεύσεως Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης, Ο Βρεσθένης Θεοδώρητος,Κωνστ.Ζαφειρόπουλος,ο Μεθώνης Γρηγόριος,Γρηγόρης Κουτζουλέντης,Γρηγόριος Δικαίος,Αναγνώστης Μανολάκης
Στις 13 Απριλίου 1823 στο Άστρος, αναθεωρήθηκε το Προσωρινό Πολίτευμα της Ελλάδος. Tο Έθνος απέκτησε οριστικό Σύνταγμα, που με απόφαση της συνέλευσης ήταν «ο ανώτερος νόμος και υπερίσχυε των νόμων του βουλευτικού», ρύθμιζε όλα τα σχετικά θέματα με τη σύσταση και τη λειτουργία του κράτους, των θεσμών και του στρατού. Η πρωτοποριακή σχετική διάταξη ήταν ουσιαστικά η απαρχή για την εγκαθίδρυση του κράτους δικαίου και των νόμων, για όλους και την διοίκηση του κράτους, που είναι δυστυχώς επίκαιρο θέμα και σήμερα.
Το «Σύνταγμα του Άστρους» του 1823 ,ονομάσθηκε θεσμικά από την Εθνοσυνέλευση «Νόμος της Επιδαύρου», για να δείξουν συνέχεια και την σοβαρότητα του αγώνα στους Ευρωπαίους . Το αναθεωρημένο Σύνταγμα, εξαιρετικά προοδευτικό και πρωτοποριακό για την εποχή του,περιείχε φιλελεύθερες και δημοκρατικές διατάξεις, που διασφάλιζαν τα ατομικά δικαιώματα του πολίτη,για την προστασία του πολίτη από την ασυδοσία των αρχώνκαι περικλείονταισε όλα τα μετέπειτα συντάγματα. Θεσμοθετήθηκε η Δημόσια εκπαίδευση, λύθηκαν ζητήματα θρησκευτικής ελευθερίας,καθιερώθηκε η αρχή της ελευθεροτυπίαςκ.α. Καταρτίστηκεκαι ο Ποινικός Κώδικας, βάσει του Βυζαντινού Δικαίου,για την προστασία του πολίτη από την ασυδοσία των αρχών.
Είναι ουσιαστικά δημοκρατικό , φιλελεύθερο και αντιπροσωπευτικό, πολύ σημαντικό στην συνταγματική ιστορία μας. Αν και η εθνοσυνέλευση ήταν αναθεωρητική , με τις πολλές ουσιαστικές θεμελιώδεις διατάξεις κατέληξε σανμια συντακτική συνέλευση, εφάμιλλη του πρώτου συντάγματος της Επιδαύρου και εφαρμόστηκε για τέσσερα χρόνια, περισσότερο χρόνο από τα άλλα επαναστατικά συντάγματα της Επιδαύρου και της Τροιζήνας και οριστικά επανήλθε το 1975.
Με απόφαση της συνέλευσης, την καταλυτική παρέμβαση του Κολοκοτρώνη, την οργή του λαού και του στρατού, απετράπειη εκποίηση των εθνικών γαιών – κτημάτων,που άφηναν πίσω τους οι Τούρκοι άρχοντες, που επεδίωκαν και ήθελαν οι κοτζαμπάσηδες της συνέλευσης.
Έδινε το δικαίωμα της ιδιοκτησίας σε όλα τα άτομα που βρίσκονταν στην Ελλάδα, χωρίς περιορισμό στην ιθαγένειά τους .
Κατά τη Συνέλευση αποφασίστηκενα καταργηθούν οι τοπικοί οργανισμοί,η Μεσσηνιακή Γερουσία στην Καλαμάτα από τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη, η Πελοποννησιακή Γερουσία στη Μονή Καλτεζών , η Γερουσία της Δυτικής Χέρσου Ελλάδος στο Μεσολόγγι, από τον Αλ. Μαυροκορδάτο και ο Άρειος Πάγος στα Σάλωνα, για την Ανατολική Ελλάδα, από το Θ. Νέγρη, ώστενα υπάρχει ένα μόνο κέντρο εξουσίας και συντονισμού.
Ένα από τα σημαντικά σημεία της Β’ Εθνοσυνέλευσης είναι η κατάργηση της αρχιστρατηγίας, απόφαση που αν και χωρίς αναφορά στο όνομά του, κατάργησε τη θέση του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη. Η απόφαση θεωρήθηκε σαν διακήρυξη του δημοκρατικού πολιτεύματος ,που όλες οι εξουσίες ανήκαν στους εκλεγμένους από καθολική ψηφοφορία αντιπροσώπους του έθνους. O γέρος του Μοριά , ήταν η κεντρική και σπουδαιότερη προσωπικότητα της Εθνοσυνέλευσης, αναμφισβήτητα είχε την δύναμη να επιβάλλει στρατιωτική εξουσία, αλλά βαθειά δημοκρατικός δεν το έκανε, δεν ενδιαφερόταν για το “τομάρι ” του , αλλά για το έθνος των Ελλήνων.
Οι αποφάσεις της Εθνοσυνέλευσης ήταν σημαντικότατες για την ίδρυση και οργάνωση του Ελληνικού Κράτους και ουσιαστικά περιέχονται στον ισχύον σήμερασύνταγμα .Η αναθεώρηση ήταν ευρύτατη, είχε ισορροπία των εξουσιών, άσκησε επίσης νομοθετική εξουσία. Το θεμέλιο της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας και των ατομικών δικαιωμάτων βρίσκεται στο Σύνταγμα του Άστρους .
«Θ). Εις την Ελληνικήν επικράτειαούτε πωλείται ούτε αγοράζεται άνθρωπος αργυρώνητος δε παντός γένους και πάσης θρησκείας , άμα πατήσας το Ελληνικό έδαφος ,είναι ελεύθερος, και από τον δεσπότην αυτού ακαταζήτητος.
Εξεδόθη εν Άστρει.Κατά μήνα μεσούντα τον Απρίλιον του χιλιοστού οκτακοσιοστού εικοστού τρίτου Σωτηρίου έτους , τρίτου δε της των Ελλήνων Ανεξαρτησίας.»
Καθιερώθηκε ηκατάργηση της δουλείας. Με το ψήφισμαΘ , πολύ σωστά επεσήμανε και τόνισε ο συνταγματολόγος καθηγητής Σπύρος Βλαχόπουλος και ο συμπολίτης μας πρόεδρος του ΔΣΑ Δημήτρης Βερβεσός είναι το σπουδαιότεροκαι αρκετό μόνο αυτό να δείξει την μεγάλη σημασία του Συντάγματος του Άστρους. Οι επαναστατημένοι Έλληνες δεν καταργούσαν μόνο την δουλεία, πολύ πρωτοποριακό για την εποχή τους , αλλά καλούσανκαι πρότρεπαν όλους τους σκλάβους της υφηλίου να σπάσουν τις αλυσίδες τους και να ζήσουν ελεύθεροι η να πεθάνουν. .»να ανεξαρτισθώμεν εντελώς Έθνος χωριστόν, αυτόνομον και ανεξάρτητον …η με τα όπλα εις τα χείραςόλοι, όλοι οι Έλληνες να καταβώμεν εις τους τάφους»,
Το σύνταγμα καθίσταται ” ο ανώτερος νόμος”,υπερίσχυε των νόμων του βουλευτικού και τίθενται όροι δικαίου και συνταγματικότητας των νόμων. Η πρωτοποριακή σχετική διάταξη ήταν ουσιαστικά η απαρχή για την εγκαθίδρυση του κράτους δικαίου και των νόμων,για όλους και την διοίκηση του κράτους, που είναι δυστυχώς επίκαιρο θέμα και σήμερα.
Ενισχύθηκε του Βουλευτικό έναντι του Εκτελεστικού για την άσκηση της νομοθετικής εξουσίας, που ήταν κυρίως το αντιπροσωπευτικό σώμα εκλεγμένο με καθολική ψηφοφορία, σε αντίθεση με το Σύνταγμα της Επιδαύρου , όπου το Εκτελεστικό είχε δικτατορικές εξουσίεςκαι δεν εκλέγόταν με καθολική ψηφοφορία.
Η Εθνοσυνέλευσηκατήργησε τα πολλά μικρά «καπετανάτα»και τις τοπικές Γερουσίες , τη Πελοποννησιακή Γερουσία (1821), (από τη «Μεσσηνιακή Γερουσία»από τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη ), τη Γερουσία της Δυτικής Στερεάς Ελλάδας από τον Αλ. Μαυροκορδάτο, τον Άρειο Πάγο της Ανατολικής Στερεάς Ελλάδας από το Θ. Νέγρη ,ώστενα υπάρχει ένα μόνο κέντρο εξουσίας και συντονισμού.
Καθιερώθηκε η αρχή τηςδιάκρισης των εξουσιών(Βουλευτικού ,Εκτελεστικού, Δικανικής)
Καθιερώθηκε σαν πολίτευμα ηΑβασίλευτη Φιλελεύθερη Αντιπροσωπευτική Δημοκρατία.Το θεμέλιο των αρχών της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας και των θεμελιωδών δικαιωμάτων του ανθρώπου βρίσκονται στο Σύνταγμα του Άστρους .
Καθιερώθηκε η αρχή της ελευθεροτυπίας και της έκφρασης
Καθιερώθηκε το δικαίωμα αναφοράς των πολιτών στο βουλευτικό, και αργότερα στο κράτος, κοινοβουλευτικός έλεγχος
Καθιερώθηκε η ευθύνη των μελών του εκτελεστικού , του βουλευτικού και της δικαιοσύνης
Καθιερώθηκεη αρχή της ισότητας
Καθιερώθηκε η αρχή τηςθρησκευτικής ελευθερίας
Καθιερώθηκετοδικαίωμα ιδιοκτησίας ,τιμής και ασφάλειας για όλους τους ανθρώπους στην Ελληνική επικράτεια (όχι μόνο τους Έλληνες πολίτες)
Καθιερώθηκεη δικαστική προστασία . Φυσικός δικαστής ,τεκμήριο της αθωότητας ,προφυλάκιση βασανιστήρια και δήμευση. Καταρτίστηκε και ο Ποινικός Κώδικας, βάσει του Βυζαντινού Δικαίου, για την προστασία του πολίτη από την ασυδοσία των αρχών
Ο σπουδαιότατος διορισμός των Επάρχων θα γινόταν με σύμπραξη του Βουλευτικού και του Εκτελεστικού
Η διεθνής εκπροσώπηση της χώρας ανατέθηκε στο Βουλευτικό
Καθιερώθηκε η καθολική ψηφοφορία των ανδρών ,“ολοκλήρου του λαού» . Καθιερώθηκε το δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι, για όλους τους άνδρες 25 ετώνχωρίς περιορισμούς ,πρωτοποριακό για την εποχή του, περιορισμοί υπήρχαν τότε σε όλη την υφήλιο.
Καθιερώθηκεη αναθεώρηση του συντάγματος σε ορισμένο χρόνο ( σήμερα άρθρο 110)
Κοινωνικά δικαιώματα– Πολύ πρωτοποριακό για την εποχή του θεσμοθετήθηκανη Δημόσια εκπαίδευση και οι Σταθεροί πόροι ζωής( αρχή του κοινωνικού κράτους).
Για την Β’ Εθνοσυνέλευση είχαμε την πρώτη εφαρμογή του εκλογικού νόμου για την εκλογή των αντιπροσώπων, που έγινε κατά την διάρκεια του πολέμου, και το σημαντικότερο η Εθνοσυνέλευση πρωταρχικά τελεσίδικα και κατηγορηματικά νομιμοποιήθηκε από τον Κολοκοτρώνη, και γενικά η νομιμότητα της Εθνοσυνέλευσης δεν αμφισβητήθηκε από κανένα μέχρι σήμερα , αν και ακούστηκαν πολλά παρατράγουδα , που πάντοτε γίνονται συνήθως σε όλες τις εκλογές.
Σημαντικό είναι επίσης το καταληκτικό κείμενο της Εθνοσυνέλευσης όπου γίνεται επαναδιακήρυξη της Εθνικής Ανεξαρτησίας και της απόφασης για συνέχιση της Επανάστασης με κάθε θυσία.«ταύτα είναι ειδικώτερον, διορισμένη η Συνέλευσις , από τους ελεύθερους λαούς της Ελλάδος να διακηρύξη εις την υφήλιονπερί του ανά χείρας Εθνικού υπέρ ανεξαρτησίας πολέμου».
Η Συνέλευση, στα πρότυπα των Συνταγμάτων της Γαλλικής Επανάστασης του 1789 μ.Χ., συνέταξε και τη «Διακήρυξη της Β΄ των Ελλήνων Συνελεύσεως». Οι πληρεξούσιοι της εθνοσυνέλευσης και ο Κολοκοτρώνης ετίμησαν το μεγάλο εθνικό ευεργέτη μας Δημήτριο Καρυτσιώτη και θεώρησαν αναγκαίο να προσθέσουν το όνομα του στη διακήρυξη για την μεγάλη, έμπρακτη και αποτελεσματική προσφορά του στην εθνική παλιγγενεσία. «Εξεδόθη εν Άστρει εντός του Μουσείου του Καρυτσιώτου»,λέει η διακήρυξη της Εθνοσυνέλευσης. Η συνέλευση απάντησε με την διακήρυξη ,στην υφήλιο και τους μεγάλους της εποχής .«Είμεθα αποφασισμένοι να ανεξαρτισθώμεν, εντελώς Έθνος χωριστόν, αυτόνομον και ανεξάρτητον αναγνωριζόμενοι δια την δόξαν της Αγίας ημών πίστεως και την ευτυχίαν των ανθρώπων,η με τα όπλα εις τα χείρας όλοι, όλοι οι Έλληνες να καταβώμεν εις τους τάφους, ……
Παρaκάτω η «Διακήρυξη της Β΄ των Ελλήνων Συνελεύσεως», ο τονισμός είναι δικός μου.
«Τρίτον ήδη χρόνον διαρκεί ο υπέρ ανεξαρτησίας εθνικός των Ελλήνων πόλεμος και ο τύραννος ούτε κατά γην ούτε κατά θάλασσαν ηυδοκίμησεν. Ενώ δε αι τυραννοκτόνοι χείρες των Ελλήνων έπεμψαν μυριάδας Τούρκους εις άδου, και φρούρια απέκτησαν, και την επικράτειαν εξησφάλισαν, ο δε κρότος των ημετέρων όπλων, αντηχήσας, διετάραξε το Βυζάντιον,ευτύχησε το έθνος να διακηρύξη εν Επιδαύρω κατά πρώτον ως έθνος, την ανεξαρτησίαν του, να νομοθετήση και εθνικήν να καταστήση διοίκησιν.
Ήδη δε μετά δεκαέξ μήνας Δευτέραν να συγροτήση εν Άστρει Συνέλευσιν , η οποία αφού επεξειργάσθη και επιδιώρθωσεν αναλόγως τους καθεστώτας Νόμους , διέταξε πολλά των γενικών του Έθνους συμφερόντων, αφού εμελέτησε τα περί του υποθετικού λογαριασμού , ενησχολήθη εις τα των αναλόγων Εθνικών δυνάμεων της ξηράς και της θαλάσσης. Αφού προσδώρισε ν’ αρχίση η Β’ περίοδος τηε Διοικήσεως ,κατά το ευτυχώς επικρατούντα Νόμον της Επιδαύρου ,δεν μένει άλλον πριν διαλυθή η Συνέλευσις αφήνουσα την Διοίκησιν να εκπληροί τα μεγάλα αυτής χρέη, δεν μένει ει μη να διακηρύξη εις το όνομα του Ελληνικού Έθνους, του οποίου νομίμως φέρει την πληρεξουσιότητακαι κηρύττει σήμερον κατ’ επανάληψιν ενώπιον Θεού και ανθρώπων την πολιτικήν των Ελλήνων ύπαρξιν και ανεξαρτησίαν, δια την ανάκτησιν της οποίαςέχυσε το Έθνος και χύνει αίματα ποταμηδόν με αμετάθετον απόφασιν όλοι, όλοι οι Έλληνες , η να επαναλάβωμεν αυτήν κατά τα απαράγραπτα δικαιώματα μας από το άρπαγα αυτής Σουλτάνον, καινα ανεξαρτισθώμεν εντελώς Έθνος χωριστόν, αυτόνομον και ανεξάρτητον αναγνωριζόμενοι δια την δόξαν της Αγίας ημών πίστεως και την ευτυχίαν των ανθρώπων, η με τα όπλα εις τα χείραςόλοι, όλοι οι Έλληνες να καταβώμεν εις τους τάφους, αλλά Χριστιανοί και Ελεύθεροι, καθώς ανήκει εις ανθρώπους ,προσπαθούντας να απολαύσωσι ατίμητα αγαθά , ότι λογής είναι η πολιτική ύπαρξις και ανεξαρτησία , και τα οποία αυτά αγαθά δεν γνωρίζουν εκ φήμης, αλλ’ έχοντες εστερήθησαν, καθώς ανήκει εις ανθρώπους κατοικούντας γην ηρωϊκήν , όπου όλα ενθυμίζοντα την προγονική εύκλειαν και τας προγονικάς αρετάς εμψυχώνουσι μεγάλως ζωογονούντα, και τέλος καθώς ανήκειεις ανθρώπους πάτριον έχοντας τον βάρβαρον να καταπολεμώσι και την πατρίδαν’ απελευθερώσωσι .Ταύτα είναι τα πρακτικά της παρούσης Β’ των Ελλήνων Εθνικής Συνελεύσεως , ταύτα είναι ειδικώτερον, διωρισμένη η Συνέλευσις , από τους ελεύθερους λαούς της Ελλάδος να διακηρύξηεις την υφήλιον περί του ανά χείρας Εθνικούυπέρ ανεξαρτησίας πολέμου,καθώς και περί του σκοπού του Έθνους να επαναλάβη τα οποία έχυσε φώτα, ρυθμιζόμενον κατά τα λοιπά σοφά της Ευρώπης Έθνη, από των οποίων την φιλανρωπίαν ελπίζει το Ελληνικόν Έθνος πάσαν συνδρομήν και βοήθειαν. Η Συνέλευσις είναι ακόμη διωρισμένη να ευχαριστήση από μέρους όλων αυτών των λαών το Στρατιωτικόν και το Ναυτικόν τα οποία εις των δεκαέξ μηνών το διάστημα ενδόξως αντηγωνίσθησαν και υπέρ το πεντήκοντα χιλιάδων εχθρών το αίμα εξέχυσαν.Είναι διωρισμένη να ευχαριστήση και την καθεστώσαν Εθνικήν Διοίκησιν δια τους μεγάλους αγώνας,όσους εδοκίμασεν καθ΄όλην αυτής την δεκαεξαμηνιαίαν πρώτην περίοδον. Να ευχαριστήση και τας διαλυθείσας μερικάς διοικήσεις , οίον Γερουσία της Πελοποννήσου, της Δυτικής Ελλάδος και Άρειον Πάγον..
Καιρός είναι λοιπόν να διαλυθεί σήμερον η Συνέλευσις αύτη, ευχόμενη προς θεόν τον ζώντα τύχην αγαθήν χάριν του Έθνους των Ελλήνων.
Εξεδόθη εν Άστρει εντός του Μουσείου Καριτσιώτου την 18ην Απριλίου του χιλιοστού οκτακοσιοστού εικοστού τρίτου και τρίτου της των Ελλήνων ανεξαρτησίας».
Το Ελληνικό κράτος πρινδιακόσιαχρόνια,το 1823 και 1841, με βάση τα υπάρχοντα τεκμηριωμένα ιστορικά στοιχεία της εποχής, με την απαιτούμενη σοβαρότητα θεσμικά , αναγκαστικά, δικαιολογημένα και επίσημαχρησιμοποίησεκαιεπιβεβαίωσετοπολύνωρίτεραυπάρχονόνοματουοικισμούΆστρος ,πολλέςφορέςκαιεπίσηςμετηναναφορά«ΕνΆστρει»σεόλαταέγγραφα , τηνΔιακήρυξη,τοΝόμοτηςΕπιδαύρου («ΣύνταγματουΆστρους»),ταπρακτικά,ψηφίσματακαιαποφάσεις,για τον οικισμό που συνήλθε η «ΣυνέλευσητουΆστρους»και ψηφίστηκε το «ΣύνταγματουΆστρους», επιβεβαιώνοντας την μακρόχρονη ιστορία του ιστορικού Άστρους. Όπως το ίδιο έκαναν με τα έγγραφα τους το Βουλευτικό, Εκτελεστικό και τα μινιστέρια (υπουργεία) Πολέμου, Θρησκείας, Δικαίου και Ναυτικών. ΗΒουλήτωνΕλλήνων ,πρινδιακόσιαχρόνια, το 1844αναφέρει«καιοτόποςούτοςεψηφίσθηκαιπαρ’αυτήςΆστρος».Το Ελληνικό κράτος αδιάκοπαμέχρισήμερασυνεχίζεινααποκαλείτονοικισμόΆστρος.
Το 1823τοΆστροςτοβρήκανεκεί,«ΕνΆστρειτη 29 Μαρτίου 1823 καιγ’τηςΑνεξαρτησίας», οιπληρεξούσιοιτηςΕθνοσυνέλευσηςκαιοΚολοκοτρώνης, υπήρχεαναμφισβήτηταπολλούςαιώνεςπριντο 1823.
Νόμος της Επιδαύρου ήτοι Προσωρινόν Πολίτευμα της Ελλάδος ,Εν Άστρει, τη ΙΓ’Απριλίου ΑΩΚΓ και Γ της Ελληνικής Ανεξαρτησίας
OΑλέξανδροςΜαυροκορδάτος, πρόεδροςτουΕκτελεστικού (δηλ.Πρωθυπουργός ) , τέσσερις ημέρες μετά την Εθνοσυνέλευση στο Άστρος σε επιστολή στις 22 Απριλίου 1823 , ένα από τα τελευταία έγγραφα που υπογράφει ως πρόεδρος του Εκτελεστικού ανακοινώνει με «ευχάριστοκαθήκον» στους ισχυρούς της εποχής , με ευφυέστατο τρόπο , «μετουςκαλύτερουςοιωνούς» , τομεγάλογεγονός,υπήρχε «ηαπελευθερωμένηΕλλάδα, «ηΕθνοσυνέλευσητηςαπελευθερωμένηςΕλλάδαςσυνήλθεστοΆστρος»( ΣμαράγδηΙ.Αρνανίτη :2023,ἘνἌστρειἩἘθνικήΔευτέρατῶνἙλλήνωνΣυνέλευσις, 29 Μαρτίου -18 Απριλίου 1823, ταγεγονότα–οιπρωταγωνιστές–οιαποφάσεις.Αριστείδης Ν. Χατζής σελ 121).
Ο ΓενναίοςΚολοκοτρώνης αναφέρει , « η κυβέρνησις διέταξεν να συνταχθή το Έθνος , να γίνη Εθνική Συνέλευσις, όπου άρχισαν να συνάζωνται οι πληρεξούσιοι οιμενειςτοΆστρος,οι δε του Κολοκοτρώνη και Υψηλάντη εις Ναύπλιον. … απεφασίσθη να μεταβούν καιοιενΝαυπλίωειςτο«Αστρος». (Απομνημονεύματα σελ. 88 , Φλούδας Θυρεατικά Β, Άστρος ,Το Χρυσήλιον και Ιστορικόν σελ 165).
ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΤΗΣ Β’ ΕΘΝΙΚΗΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΣ ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΕΙΣΗΣ ΕΝ ΑΣΤΡΕΙ ΤΗΝ ΚΘ’ ΜΑΡΤΙΟΥ, ΑΩΚΓ ΚΑΙ Γ’ ΤΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ (Πρακτικά της Β’ Εθνικής των Ελλήνων Συνελεύσεως, Αρχεία της Ελληνικής Παλιγγενεσίας, τόμος 3, σελ 63).
ΝΟΜΟΣ ΤΗΣ ΕΠΙΔΑΥΡΟΥ ΗΤΟΙ ΠΡΟΣΩΡΙΝΟΝ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝ ΑΣΤΡΕΙΒ’ ΕΘΝΙΚΗΝ ΣΥΝΕΛΕΥΣΙΝ(Πρακτικά της Β’ Εθνικής των Ελλήνων Συνελεύσεως, Αρχεία της Ελληνικής Παλιγγενεσίας, τόμος 3, σελ 87).
Όλα τα ψηφίσματατηςΕθνοσυνέλευσηςαναφέρουν “ΕξεδόθηενΆστρει“καιτοΨήφισμαΘ)«ΕιςτηνΕλληνικήνεπικράτειανούτεπωλείταιούτεαγοράζεταιάνθρωπος….ΕξεδόθηενΆστρειΚατάμήναμεσούντατονΑπρίλιον..»
Πρακτικά του Βουλευτικού αναφέρει τόπονσυντάξεωςτοΆστρος (Αρχεία Ελληνικής Παλιγγενεσίας 1857-1971 σελ 59) (Φλούδας Θυρεατικά Β σελ 151).
Προβουλεύματα του Βουλευτικού 184-189,189-199 αναφέρουν τόπο συντάξεως «ΕνΆστρει» (Αρχεία Ελληνικής Παλιγγενεσίας τ.Α’, σελ 63,136,137,138,139,140,143) (Φλούδας Θυρεατικά Β σελ 151).
Ιωάννης Ορλάνδος ,αντιπρόεδρος του Εκτελεστικού , την 18ηνΜαρτίου 1823έγραφεν,εξΆστρους εις την Ύδραν επιστολήν (Φλούδας Θυρεατικά Β.σελ 153).
Έγγραφα του Μινιστέριου(Υπουργείου) του Πολέμου 73,93,122,134,135,138,189 αναφέρουν τόπο συντάξεως «ΕνΆστρει» ( Φλούδας Θυρεατικά Β.σελ 153).
ΘεόδωροςΚολοκοτρώνης εις τα Απομνημονεύματα του αναφέρει , «Τέλος πάντων απεφασίσθη ειςτοΆστροςναγίνηηΣυνέλευσις ..εσηκώθηκα και επήγα και εγώειςτοΆστρος….ειςέναπεριβόλιόπουέκαναντηνσυνέλευσιν», καιτο γεύμα στον Δημήτριο Υψηλάντη έγινε « ειςτουςίσκιουςτωνδένδρωντουΆστρους» (Φλούδας Θυρεατικά Β σελ 53).
ΟΓ. Τερτσέτης αναφέρει και επιβεβαιώνει «συνέτρωγαν ο Δημήτριος Υψηλάντης και ο Κολοκοτρώνης εις τους ίσκιους των δένδρων του Άστρους» (ΔιήγησιςΣυμβάντωντηςΕλληνικήςφυλήςσελ.287).
ΠάνοςΖαφειρόπουλος « επήλθεν το έτος 1823 και κατά Φεβρουάριον εσυστήθη ηΕθνικήσυνέλευσιςειςΆστρος κατά την ακόλουθον διαταγή του Εκτελεστικού ..έκαστος δύναται να εννοήσει τι υπέφερον οικάτοικοιτουΆστρους»(Φλούδας Θυρεατικά Β σελ 52).
ΠάνοςΖαφειρόπουλος, «Ηλεκτρισθέντες, έγραφεν, υπέρ της ελευθερίας της πατρίδος ,τα πάντα χαίρειν και ειδόντες, μετέβημεν άπαντες ειςτηνπατρίδαμαςτοΆστρος» ( Ιστ. και Εθνολ. Εταιρ.Κώδικας 316, Φλούδας, Θυρεατικά Β σελ 50).
ΠάνοςΖαφειρόπουλος«διαμένων ειςτηνπατρίδαμουτονΆγιονΙωάννηνέλαβον και το ακόλουθον έγγραφον» (Φλούδας, Θυρεατικά Β , σελ 51).
Κ.Παπαρρηγόπουλος ,ο Εθνικός ιστορικός ,» η Διοίκησις …απήλθεν εις το Άστρος» Ιστορία του Ελληνικού Έθνους σελ 100»(Φλούδας Θυρεατικά Β σελ 165)
Ν.Δραγούμης ,«εν τούτοις συνήλθον εν Άστρει οι μέλλοντες να συγκροτήσωσι την Β’ Συνέλευσιν» Ιστορικάς Αναμνήσεις σελ 35»(Φλούδας Θυρεατικά Β σελ 166).
Πουκεβίλ ,Γάλλος ιστορικός « είχον συναθροισθή εις Άστρος, εν Κυνουρία όπου είχεν ορίσει την έδραν των συνεδριάσεων» σελ 187-188»(Φλούδας Θυρεατικά Β σελ 170).
Κ.Ράδος ,καθηγητής Πανεπιστημίου ¨Αθηνων και μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας κατα το 1899 «τα καταστήσαντα αλησμόνητον το όνομα του Άστρους» σελ 14»(Φλούδας Θυρεατικά Β σελ 171)
Σπ. Λάμπρου «Το Άστρος είναι σήμερον όχι αναξία λόγου κώμη εν τη αρχαία Θυρεάτιδι… είναι δε γνωστόν ιδίως εκ της εν αυτώ τω 1823 συγκροτηθείσης Β’ Συνελεύσεως» σελ 416»(Φλούδας Θυρεατικά Β σελ 172).
Ι.Θεοφανίδης « Την 30 Μαρτίου 1823 ήρχισεν τας εργασίας της η Β’ Εθνική Συνέλευσις έν Άστρει (πρωτεύουσας του δήμου Θυρέας της επαρχίας Κυνουρίας» σελ 154 »(Φλούδας Θυρεατικά Β σελ 174).
ΓιάννηςΚορδάτος «να καλέση νέα εθνοσυνέλευση στο Άστρος» σελ 408,412 »(Φλούδας Θυρεατικά Β σελ 178).
Η ΜεγάληΑμερικάνικηΕγκυκλοπαίδεια « το Άστρος κατέστη γνωστότατον κατα την νεώτεραμ εποχήν λόγω της συγκληθείσης εκεί τον Μάρτιον του 1823 της Β’ Εθνικής των Ελλήνων Συνελεύσεως…Αι εργασίαι της Συνελεύσεως του Άστρους ετερματίσθηκαν την 18ην Απριλίου 1823» σελ 666»(Φλούδας Θυρεατικά Β σελ 182).
Ν.Βέης«ο Άγιος Ιωάννης κατ αρχάς είχεν υπόστασιν σαν θερινή κατοικία των Αστρεινών καλουμένη και(επάνω) ΆστροςκαιΑγιάννηςΆστρους»(Νίκο Α. Βέη , Μνείαι του Άστρους)
Leake , «Αυτός ο δρόμος φεύγει στα αριστερά του Eλληνικού φρουρίου ( κάστρο Εστέλλα =Άστρος) που είδα απότηνπεδιάδατουΆστρους, (δηλ από το Ξεροκάμπι)πουβρίσκεταιδύομίλιαπάνωαπόταΑγιαννίτικαΚαλύβια(Αγιάννη), μετά μπαίνει στο καλλιεργούμενο κάμπο του Ξεροκάμπι κοντά στον Αγιάννη». (Leake Travels in Morea,σελ 492).
ΑναστάσιοςΙ. Μπάλλας,Πελοποννησιακά, «Πρώτος το αναφέρει ο Leake Travels II σ.486 γράφοντας πως δύο μίλλια πάνω απόταΑγιαννίτικακαλύβια (Αγιάννη), στονκαλλιεργημένοκάμποτουΞηροκαμπιού υπάρχει ένα φρούριο Ελληνικό».
Le Constitutionnel (30 Αυγούστου 1823 :«Η πολιτική οργάνωση της χώρας συμβαδίζει με την κατάκτηση της ελευθερίας της. Η έναρξη των εργασιών της πρόσφατης ΕθνοσυνέλευσηςστοΆστροςαποτέλεσεέναεντυπωσιακόθέαμα.» ( Αριστείδης Ν. Χατζής ,2023, σελ 119).
Edward Blaquiere : «ΗΕθνοσυνέλευσηστοΆστρος θα πρέπει να θεωρείται ως ένα από τα πιο εντυπωσιακά και ενδιαφέροντα γεγονότα του αγώνα των Ελλήνων» ( Αριστείδης Ν. Χατζής ,2023, σελ 120).
Πουκεβίλ,“Η έδρα της Κυβερνήσεως μεταφέρθηκε εις ΆγιονΙωάννηντουΆστρους εν Κυνουρία” (Ι.Κουσκουνάς ,Κ. Χασαπογιάννης ,Ι.Κακαβούλιας (1981) Θυρεάτις Γη ( Ιστορία – Αρχαιολογία – Λαογραφία).
Κόκκινος, «Η κυβέρνησις … απεφάσισε μετά τη βουλής να μεταφέρουν την έδραν των από το ΆγιονΙωάννηντουΆστρους εις Καστρί Ερμιονίδας” (Ι.Κουσκουνάς ,Κ. Χασαπογιάννης ,Ι.Κακαβούλιας (1981) Θυρεάτις Γη ( Ιστορία – Αρχαιολογία – Λαογραφία ).
Οι περισσότερες παραπάνω αναφορές είναι από το βιβλίο του Νικολάου Ι. Φλούδα, ΘυρεατικάΤόμοςΒ’, ΆστροςτοΧρυσήλιονκαιΙστορικόν ( γιατοΆστροςυπάρχουνσαράντασελίδεςαναφορές !!!σελ 146.-185).
Σημείωσηγια δύο σημαντικά θέματα της Εθνοσυνέλευσης.α) Το ιστορικό Άστρος και η εθνοσυνέλευσηδεν έχουν σχέση με το εμφύλιο και την διχόνοια και β) το 1823το Άστρος το βρήκαν εκεί , «Εν Άστρει τη 29 Μαρτίου 1823 και γ’ της Ανεξαρτησίας »οι πληρεξούσιοι της Εθνοσυνέλευσης και ο Κολοκοτρώνης.
Το ιστορικό Άστρος και η εθνοσυνέλευσηδεν έχουν σχέση με το εμφύλιο και την διχόνοια.
Ο Αριστείδης Ν. Χατζής είναι Καθηγητής Φιλοσοφίας Δικαίου και Θεωρίας Θεσμών στο Τμήμα Ιστορίας και Φιλοσοφίας της Επιστήμης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Το βιβλίο του Ο Ενδοξότερος Αγώνας: Η Ελληνική Επανάσταση του 1821 (2021) κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Παπαδόπουλος
Ο διακεκριμένος καθηγητής Αριστείδης Ν. Χατζής ,αφού διάβασε πρώτα την μισή παγκόσμια βιβλιογραφία σχετικά με την Β΄Εθνοσυνέλεση που «συνήλθε στο Άστρος» το 1823, κατέθεσε στο βιβλίο,Σμαράγδη Ι.Αρνανίτη :2023,Ἐν ἌστρειἩ Ἐθνική Δευτέρα τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις, 29 Μαρτίου -18 Απριλίου 1823, τα γεγονότα – οι πρωταγωνιστές – οι αποφάσεις, πολύ σοβαρά,( καλό παράδειγμα για μίμηση) επιστημονικά, πειστικά και τεκμηριωμένα τα ιστορικά στοιχεία, χωρίς απερίσκεπτα να καταθέσει ατεκμηρίωτα συμπεράσματα. Αξίζει το κόπο να τον ξαναδιαβάσουμε το παρακάτω άρθρο του και το συνιστούμε στους φίλους μας αναγνώστες και σε ιστορικούς μελετητές . Το άρθρο του καθηγητή Αριστείδη Ν. Χατζήμε τις λεπτομερέστατες σημειώσεις και τεκμηριωμένες πηγές ,είναι ένα έξοχο αξιοζήλευτο παράδειγμα επιστημονικής εργασίαςκαι είναι η γνώμη μας οι ιστορικές μελέτες που συνήθως κυκλοφορούν εύκολα ,ατεκμηρίωτα και απερίσκεπτα, γεμάτες συμπεράσματα και απόψεις δίχως τεκμηριωμένα ιστορικά στοιχεία, απέχουν παρασάγγας από την «επιστημονική αλήθεια» του καθηγητήΑριστείδη Ν. Χατζή
Ένα έξοχο αξιοζήλευτο παράδειγμα επιστημονικής εργασίας. Ο διακεκριμένος καθηγητής Αριστείδης Ν. Χατζής κατέθεσε στο βιβλίο του δήμου Ἐν ἌστρειἩ Ἐθνική Δευτέρα τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσιςπειστικά και τεκμηριωμένα το ιστορικό Άστρος και η εθνοσυνέλευσηδεν έχουν σχέση με το εμφύλιο και την διχόνοια.
Παρακάτωδιαλεγμένακείμεναχωρίςσχόλια από την μελέτη «Με τους καλύτερους οιωνούς»: Ξαναβλέποντας την Εθνοσυνέλευση και το ΣυνταγματικόΚείμενοτουΆστρους 1 Αριστείδης Ν. Χατζής (σελ 111-134) , οτονισμόςείναιδικόςμας.
Εισαγωγή: Επαναδιατυπώνοντας τα ερωτήματα γιατοΆστρος
ΗΕθνοσυνέλευσητουΆστρους και το συνταγματικό κείμενο που προέκυψε από αυτήν έχουν συνδεθεί με μια σειρά παρεξηγήσεων. Οι παρεξηγήσεις αυτές έχουν οδηγήσει μέρος της παραδοσιακής ιστοριογραφίας και της συνταγματικής ιστορίας σε λανθασμένες εκτιμήσεις για την περίοδο γενικά και για τα γεγονότα του 1823 ειδικότερα. Στις λαθεμένες εκτιμήσεις θα πρέπει να προσθέσουμε και τον τρόπο που έχει υποτιμηθεί η επίδραση της πολιτικής, θεσμικής και ιδεολογικής παρέμβασης του βρετανικού κομιτάτου στην Ελληνική Επανάσταση καιστιςδιεργασίεςστοΆστρος.2…. (Αριστείδης Ν. Χατζής σελ 111)
….Η διχαστική πολιτική των προεστών, των πλοιοκτητών και των Φαναριωτών, η προσπάθειά τους να περιθωριοποιήσουν και να αποδυναμώσουν τους στρατιωτικούς, αποτέλεσε τη βασική αιτία για τη σύγκρουση……. ( Αριστείδης Ν. Χατζής ,2023, σελ 112,113 )
….(α) Έχειυπερτονιστεί η συμβολή της Εθνοσυνέλευσης και του συνταγματικού κειμένου πουυιοθετήθηκεστοΆστρος στην εμφύλια σύγκρουση. Όμως οι εσωτερικές συγκρούσεις της Επανάστασης προϋπήρχαν και ήταν πολύ πιο σύνθετες από αυτές πουεκδηλώθηκανστοΆστρος. Πολύ πριν την έναρξη της Επανάστασης είχαμε τη σύγκρουση μεταξύ της ηγεσίας της Φιλικής και αυτών που θεωρούσαν πως η Επανάσταση ήταν πρόωρη (Ιωάννης Καποδίστριας, Αδαμάντιος Κοραής, Ιγνάτιος Ουγγροβλαχίας, Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος). Από την έναρξη σχεδόν της Επανάστασης και μέχρι την Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου, η σύγκρουση των προεστών με τον Δημήτριο Υψηλάντη και η υπονόμευση του δεύτερου από τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο και τον Θεόδωρο Νέγρη καθόρισαν τις πολιτικές εξελίξεις. Η πολιτική οργάνωση του επαναστατικού κράτους, η προσπάθεια της κεντρικής κυβέρνησης να επιβληθεί στις τοπικές εξουσίες και στα άτακτα στρατεύματα καθώς και ο εντεινόμενος ανταγωνισμός στρατιωτικών και προεστών θα οδηγούσαν, πιθανότατα νωρίτερα σε θερμότερη σύγκρουση αν δεν είχε μεσολαβήσει η αντεπίθεση των Οθωμανών το καλοκαίρι του 1822. Η αντεπίθεση οδήγησε σε συσπείρωση τους Έλληνες που κατόρθωσαν να την αντιμετωπίσουν επιτυχώς αλλά δεν αποσόβησε την τελική σύγκρουση, απλώς άλλαξε τους όρους και τις ισορροπίες. Στις αρχές του 1823 ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης (μετά τα Δερβενάκια) είναι πολιτικά ενισχυμένος ενώ ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος (μετά το Πέτα) αρκετά αποδυναμωμένος, παρά την επιτυχή υπεράσπιση του Μεσολογγίου. Όταν όλοι συγκεντρώνονταιστοΆστρος είναι ήδη χωρισμένοι σε παρατάξεις που αναγνωρίζονται ρητά ακόμα και σε επίσημα κείμενα.8 Στην Εθνοσυνέλευση και αμέσως μετά γίνονται προσπάθειες συμβιβασμού και σ’ αυτές πρέπει να εντάξουμε το συνταγματικό κείμενο που υιοθετείται. Ο συμβιβασμός είναι προφανής στην τελική σύνθεση του Εκτελεστικού στο οποίο σύντομα θα κυριαρχήσει ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης. Η τελική σύγκρουση σχετίζεται με την προσπάθεια του Εκτελεστικού να ελέγξει το Βουλευτικό με αντισυνταγματικό τρόπο και με κύριο στόχο (του Εκτελεστικού) να διαχειριστεί αυτό το δάνειο και γενικότερα τα οικονομικά του επαναστατικού κράτους. Βέβαια, πίσω από τα δύο σώματα βρίσκονται ισχυρές ομάδες προεστών και στρατιωτικών που προσπαθούν να επικρατήσουν πολιτικά και να επιβάλουν τη δική τους πολιτική γραμμή για την πορεία του επαναστατικού κράτους αλλά και της Επανάστασης γενικότερα.( Αριστείδης Ν. Χατζής ,2023, σελ 113-114 )
(β) Αντίθετα με ό,τι συχνά γράφεται, ηΕθνοσυνέλευσηστοΆστροςήταν η πιο αντιπροσωπευτική του Αγώνα. Συμμετείχαν σχεδόν όλοι οι πρωταγωνιστές της Επανάστασης, προεστοί, στρατιωτικοί, ιεράρχες, διανοούμενοι, ακόμα και ένα πλήθος μη εκλεγμένων παρατηρητών που δεν είχαν δικαίωμα ψήφου αλλά συμμετείχαν στις διεργασίες, ακόμα και στη διαβούλευση. Παρά τις έντονες αντιθέσεις, τις αντιπαραθέσεις, ακόμα και τις απειλές, η διαβούλευση ήταν ουσιαστική, έφερε για πρώτη φορά σε επαφή αγωνιστές από τόσο πολλές περιοχές του επαναστατημένου ελληνικού χώρου αλλά και απλό κόσμο, με διαφορετικές εμπειρίες, πεποιθήσεις, πολιτικούς και προσωπικούς στόχους, αντικρουόμενα συμφέροντα. Από τον Blaquiere μαθαίνουμε κάτι ιδιαίτερα ενδιαφέρον: στιςζυμώσειςσυμμετέχουνακόμακαιγυναίκες. Όχι μόνο η Μπουμπουλίνα ή η Μαντώ Μαυρογένη (οι οποίες είναι παρούσες και εμπλέκονται ενεργά) αλλά και γυναίκες του λαού πουσυγκεντρώνονταιστοΆστρος ή, αμέσως μετά, στην Τρίπολη, συνοδεύοντας, μάλλον τους άντρες, τα παιδιά, τα αδέλφια τους. ΣτοΆστρος, σεαντίθεσημετηνΕπίδαυρο, η αυτοπεποίθηση των Ελλήνων ήταν πολύ μεγαλύτερη. Ταυτόχρονα, όμως, οι εκπρόσωποι της ελληνικής κοινωνίας της εποχής ήταν πλέον και περισσότερο ρεαλιστές. Γιαπρώτηφοράέγινεαντιληπτήαπόόλουςησημασίατηςπολιτικήςοργάνωσης, τηςυιοθέτησηςΣυντάγματος, ηανάγκηκεντρικήςδιοίκησης. Κυρίως, όμως, συνειδητοποίησαν όλοι την ανάγκη άσκησης εξωτερικής πολιτικής που θα εξασφάλιζε διεθνή αναγνώριση, ένα απαραίτητο εξωτερικό δάνειο, πιθανόν και συμμάχους. ΓιατουςλόγουςαυτούςθαπρέπειναθεωρούμετοπολιτικόαποτέλεσματηςΕθνοσυνέλευσηςκαθαράθετικόαν και, προφανώς, δεν αποσόβησε τελικά την εμφύλια σύρραξη……
Όπως θα δούμε η ΕθνοσυνέλευσηστοΆστρος έπαιξε κομβικό ρόλο στην ενίσχυση της θετικής εικόνας των Ελλήνων επαναστατών και στη σαφέστατη στροφή υπέρ των Ελλήνων του συνόλου, σχεδόν, του γαλλικού και του βρετανικού Τύπου.. ( Αριστείδης Ν. Χατζής ,2023, σελ 114-116 ).
Σοβαρά,( καλό παράδειγμα για μίμηση) επιστημονικά, πειστικά και τεκμηριωμένατα ιστορικά στοιχεία, στους παρακάτω συνδέσμους.
Ένα μόνο ιστορικό στοιχείο (έγγραφο) , τα «Πρακτικά της Β’ Εθνικής των Ελλήνων Συνελεύσεως συγκροτηθείσης Εν Άστρει την ΚΘ Μαρτίου αωκγ’ και γ’ της ανεξαρτησίας » είναι επαρκέστατο τεκμήριο, ένα συνταγματικό κείμενο, που επιβεβαιώνει αναμφισβήτητα και τελεσίδικα το ιστορικόν Άστρος υπήρχε πολύ νωρίτερα από το 1823 , δεν χρειάζεται τίποτα άλλο, όλα τα άλλα είναι περιττά.
Όσοι έχουν μια στοιχειώδη επιστημονική νομική κατάρτιση, διαβάζουν τα υπάρχοντα ιστορικά στοιχεία, μπορούν να διαβάζουν και να καταλαβαίνουν τα συνταγματικά κείμενα , αδιαφιλονίκητα καταλαβαίνουν το νόμιμο όνομα του οικισμού ήταν Άστρος σίγουρα πριν την 29η Μαρτίου 1823, όπως επιβεβαιώνουν και αναφέρουν τα πρακτικά της Εθνοσυνέλευσης της 29ης Μαρτίου 1823 και όλα τα άλλα έγγραφα της Εθνοσυνέλευσης μέχρι την 18 Απριλίου 1823.
Δεν έγινε η εθνοσυνέλευση για να ονομάσει τον οικισμό Άστρος,την πρώτη ημέρα της Εθνοσυνέλευσης την 29η Μαρτίου 1823, ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης, Γρηγόριος Δικαίος η Παπαφλέσσας ,Θ.Νέγρης ,Πάνος Ζαφειρόπουλος η Άκουρος , Κ. Ζαφειρόπουλος ,Βρεσθένης Θεοδώρητος, Γ.Ψύλλας και περίπου άλλοι 80 διακεκριμένοι πληρεξούσιοι, όπως παραπάνω επιβεβαιώνεται από τα Αρχεία της Ελληνικής Παλιγγενεσίας (σελ 68).
Λανθασμένα αναφέρεταιη Συνέλευσητο 1823ονόμασε τον οικισμό Άστρος, (μερικές φορές απαιτείται και νομική κατάρτιση), γιατί όλες οι αποφάσεις της Συνταγματικής Συνέλευσης έγιναν και έπρεπε να γίνουν γραπτά ( ήταν Συνταγματική Συνέλευση, δεν ήταν καφενείο) και η Συνέλευσηδεν αποφάσισεμε κανένα έγγραφογια το όνομα Άστρος , απλά και αυτονόητα χρησιμοποίησεκαι επιβεβαίωσε επίσημα το υπάρχον από χιλιάδες χρόνια νωρίτερα όνομα του οικισμούΆστρος, «εν Άστρει» με τα πρώτα έγγραφα από την πρώτη ημέρα την 29η Μαρτίου 1823,πριν σχεδόν αρχίσει η Συνέλευση.
Το όνομα Άστρος δεν ήταν το θέμα της Εθνοσυνέλευσης, ούτε ποτέ έγιναν συζητήσεις στην συνέλευση για το όνομα Άστρος , άλλωστε πριν την Συνέλευση τον οικισμό αποκαλούσαν Άστρος μεταξύ πολλών ο Κολοκοτρώνης και ο Άκουρος και υπήρχαν άλλα σοβαρά θέματα και οι Τούρκοι.
Το Άστρος υπήρχε χιλιάδες χρόνια νωρίτερα, το βρήκαν εκεί οι πληρεξούσιοι και ο Κολοκοτρώνης, «η Εθνοσυνέλευση της απελευθερωμένης Ελλάδας συνήλθε στο Άστρος» και « Εν Άστρει» ,« στο Άστρος» έκαναν οι πληρεξούσιοι τα αυτονόητα, και με την διακήρυξη που «Εξεδόθη εν Άστρει εντός του Μουσείου Καρυτσιώτη» διακήρυξαν στην υφήλιο και του ισχυρούς της εποχής «και να ανεξαρτισθώμεν εντελώς Έθνος χωριστόν, αυτόνομον και ανεξάρτητον αναγνωριζόμενοι δια την δόξαν της Αγίας ημών πίστεως και την ευτυχίαν των ανθρώπων, η με τα όπλα εις τα χείρας όλοι, όλοι οι Έλληνες να καταβώμεν εις τους τάφους».
Περισσότερα ιστορικά στοιχεία, στο παρακάτω σύνδεσμο.
«H ιστορία δεν σβήνεται, δεν ξαναγράφεται και δεν κρύβεται». Αναφέρουμε συνοπτικά κανόνες της ιστοριογραφίας.
«Για να μπορεί όμως η ιστορική συγγραφή να είναι ωφέλιμη, πρέπει να είναι αντικειμενική και να υπηρετεί μόνο την παρουσίαση της αλήθειας,γιατί, αν λείπει το στοιχείο της αλήθειας, η ιστορία καταντά ανωφελές διήγημα». Πολύβιος(202 π.Χ. – 120 π.Χ.)
«Γιατί όσα λέγουν οι Έλληνες είναι, καθώς μου φαίνεται, πολλά και γελοία].» Εκαταίος ο Μιλήσιος (περ. 560 π.Χ. – περ. 480 π.Χ.)
«Τόσο αδοκίμαστα αναζητούν οι πολλοί την αλήθεια και στρέφονται προς όσα βρίσκουν έτοιμα» και «Άλλαξαν την καθιερωμένη σημασία των λέξεων, ανάλογα με το πώς τους συνέφερε» Θουκυδίδης (περ. 455 π.Χ. – περ. 399 π.Χ.)
Ο καθένας πιστεύει ( κάνει και γράφει ) ότι καταλαβαίνει . Εμπεδοκλής (Ακράγαντας, 495 π.Χ. – Αίτνα, 435 π.Χ.).
Μερικοί δεν γνωρίζουν και δεν αναφέρουν τα έγγραφα και τις αναφορές του Ελληνικού κράτους και καταθέτουν τα δικά τους συμπεράσματα. Ο καθένας κάνει και γράφει ότι καταλαβαίνει.
Ελάχιστοι απερίσκεπτα διακόσια χρόνια αργότερα , για ανεξήγητους και εντυπωσιακούς λόγους «στρέφονται προς όσα βρίσκουν έτοιμα» και καταθέτουν ατεκμηρίωτα συμπεράσματα , χωρίς αξιόπιστες αναφορές και ιστορικά στοιχεία.
Μερικοί άσκοπα και αυθαίρετα διακόσια χρόνια αργότερα «Άλλαξαν την καθιερωμένη σημασία των λέξεων, ανάλογα με το πως τους συνέφερε» , δεν είναι αμερόληπτοι και αντικειμενικοί, δεν γνωρίζουν και δεν αναφέρουν τα έγγραφα και τις αναφορές του Ελληνικού κράτους, ούτε την Διακήρυξη της Εθνοσυνέλευσης που «Εξεδόθη εν Άστρει εντός του Μουσείου Καρυτσιώτη» , λογικά συμπεραίνουμε δεν διαβάζουν την ιστορία του τόπου μας και λένε ότι τους καπνίσει, «πολλά και γελοία».
… «Γιατί, αν λείπει το στοιχείο της αλήθειας, η ιστορία καταντά ανωφελές διήγημα».
«Εν τούτω τω τόπω συνήλθεν η Β΄ Εθνική Συνέλευσις των Ελλήνων, 30 Μαρτίου – 18 Απριλίου 1823».
O Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, πρόεδρος του Εκτελεστικού (δηλ.Πρωθυπουργός ) , τέσσερις ημέρες μετά την Εθνοσυνέλευση στο Άστρος σε επιστολή στις 22 Απριλίου 1823 , ένα από τα τελευταία έγγραφα που υπογράφει ως πρόεδρος του Εκτελεστικού ανακοινώνει με «ευχάριστο καθήκον» στους ισχυρούς της εποχής , με ευφυέστατο τρόπο , «με τους καλύτερους οιωνούς» , το μεγάλο γεγονός, υπήρχε «η απελευθερωμένη Ελλάδα, «η Εθνοσυνέλευση της απελευθερωμένης Ελλάδας συνήλθε στο Άστρος».
Ι.Κουσκουνάς ,Κ. Χασαπογιάννης ,Ι.Κακαβούλιας (1981) Θυρεάτις Γη ( Ιστορία – Αρχαιολογία – Λαογραφία )βhttp://www.zafeiris.gr/linked/book4.pdfΝικολάου Ι. Φλούδα – Θυρεατικά, Άγιος Ιωάννης, Μητρόπολις Οικισμών Θυρέας (Κυνουρίας), τόμος Γ’, Αθήνα 1983Νικολάου Ι. Φλούδα – Θυρεατικά, Άστρος Το Χρυσήλιον και Ιστορικόν τόμοι Β’, Αθήνα 1982
Σμαράγδη Ι.Αρνανίτη :2023, Ἐν Ἄστρει Ἡ Ἐθνική Δευτέρα τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις, 29 Μαρτίου -18 Απριλίου 1823 , τα γεγονότα – οι πρωταγωνιστές – οι αποφάσεις
Νικολάου Ι. Φλούδα – Θυρεατικά, τόμοι Α’, Αθήνα 1981
Νικολάου Ι. Φλούδα –Διακοσιαετηρίς Σχολής Αγίου Ιωάννου Άστρους Κυνουρίας, Αθήνα 1965
Οι περισσότερες παραπάνω αναφορές είναι από το βιβλίο του Νικολάου Ι. Φλούδα, ΘυρεατικάΤόμοςΒ’, ΆστροςτοΧρυσήλιονκαιΙστορικόν ( γιατοΆστροςυπάρχουνσαράντασελίδεςαναφορές !!!σελ 146.-185).
=======================================
ΠΡΟΣΧΕΔΙΟ
===================================
Το κείμενο επίσης σε PDF έγγραφο στο σύνδεσμο παρακάτω.
Το ιστορικό Άστρος και η εθνοσυνέλευση δεν έχουν σχέση με το εμφύλιο και την διχόνοια.
Το σπουδαιότερο ,και πολύ επίκαιρο σήμερα,δίδαγμα από την Εθνοσυνέλευση στο ιστορικό Άστρος Κυνουρίας , αντίθετα με αυτά που μερικοί υποστηρίζουν για διχόνοια και τα παρόμοια, είναι ηαναγκαίαεθνική συμφιλίωση, συναίνεση και συνεννόηση, που έμπρακτα επέβαλλε, «διέταξε», και οδήγησε τους συνέδρους, τους προκρίτους και τους αγωνιστές ο μεγάλος ηγέτης Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, νομιμοποιώντας την συνέλευση με την υπογραφή του και μετην αποδοχή τουτης θέσης του αντιπροέδρουτου Εκτελεστικού, για να δείξει στους αγωνιστές το σωστό και μοναδικό δρόμο για την ελευθερία των ραγιάδων Ελλήνων, που είναι διαχρονικά και πολύ επίκαιρο σήμερα…
Για να τελειώνουμε κάποτε με την προβολή της διχόνοιας και της «ένοπλης σύρραξης», ας αναφέρουμε και τις απόψεις μας. Οι αντιθέσεις των δύο αντιμαχόμενων στρατοπέδων της Εθνοσυνέλευσης υπήρχαν για πολλούς αιώνες νωρίτερα, από το Θαλή…. και συνεχίζονται μέχρι σήμερα, δεν έχουν καμία αιτιολογημένη και τεκμηριωμένη σύνδεση με το Άστρος, γιατί σίγουρα θα υπήρχαν στον ίδιο βαθμό ανεξάρτητα που θα γινόταν η συνέλευση, οι αντιθέσεις δεν ανακαλύφτηκαν στο Άστρος, αλλά προϋπήρχαν και συνεχίζονται να γίνονται αργότερα πολύ χειρότερα το 1915, 1946, παντού ,καθημερινά και σήμερα .Παράξενα και αναιτιολόγητα συνδέονται από μερικούς για τους δικούς τους λόγους με το Άστρος , επιμένουν για τους λόγους τους να προβάλλουν την διχόνοια, χωρίς ταυτόχρονα οι ίδιοι ποτέ να αναφέρουν τίποτα από τα παραπάνω “σημαντικότατα” θετικά της εθνοσυνέλευσης,δεν τα θεωρούν σημαντικά και άξια αναφοράς , και το σπουδαιότεροδεν αναφέρουν τίποτα για μια Συνταγματική Συνέλευση που έγινε στον τόπο μας, αλλά συνεχίζουν να «αυτοπυροβολούνται» και επιμένουν στην άρνηση, απαξίωση και τη λάσπη του ανεμιστήρα. Επίσης δεν καταλαβαίνουν, δεν θυμούνται και δεν σέβονται την υπογραφή του γέρου του Μοριά ,που έβλεπε ΠΟΛΥ ΜΑΚΡΥΤΕΡΑ . Είναι ενδιαφέρον και παράξενο, ότι αυτό το θέμα της δήθεν απαξίωσης της εθνοσυνέλευσης πρωταρχικά αναφέρεται από λίγους «προοδευτικούς» , όπως αυτοαποκαλούνται, στη μικρή κοινωνία μας και είναι βασικά πολύ μικρό τοπικιστικό θέμα και έχει άλλους ανόητους ολοφάνερους συγκεκριμένους στόχους.
Η Διακήρυξη της Εθνοσυνέλευσης το 1823 ,ο Νόμος της Επιδαύρου ( “Σύνταγμα του Άστρους”) , τα Πρακτικά της Συνέλευσης ,τα Ψηφίσματα της Συνέλευσης, οι Αποφάσεις της Συνέλευσης ,τα έγγραφα του Εκτελεστικού και του Βουλευτικού και τα έγγραφα πολλών υπουργείων (μινιστέρια) Πολέμου, Θρησκείας, Δικαίου και Ναυτικών αναφέρουν «εν Άστρει»..Τα πρακτικά της Βουλής των Ελλήνων το 1844“και ο τόποςούτος εψηφίσθη και παρ’ αυτήςΆστρος“.
«Εν τούτω τω τόπω συνήλθεν η Β΄ Εθνική Συνέλευσις των Ελλήνων, 30 Μαρτίου – 18 Απριλίου 1823»
Το Ελληνικό κράτος αναγνωρίζοντας την μεγάλη προσφορά της Σχολής Καρυτσιώτη στο Ελληνικό έθνος κήρυξε τη Σχολή « ιστορικόν διατηρητέον μνημείον και το Αγροκήπιο Καρυτσιώτη «ιστορικότόπο».
«Ο χώρος αυτός είναι τμήμα του αγροκηπίου – αρχικά 46 στρεμμάτων, το οποίο είχε δωρίσει ο Δημήτριος Καρυτσιώτης στη Σχολή, την οποία είχε ιδρύσει το 1805 – δενδροφυτεμένου με πορτοκαλιές, λεμονιές και ελιές, το προϊόν των οποίων χρησιμοποιούνταν για την πληρωμή των δασκάλων της Σχολής και την κάλυψη των εξόδων της…
Στο αγροκήπιο αυτό έλαβαν χώρα δύο σημαντικά γεγονότα της Επαναστάσεως, το γνωστό ως «κολοκοτρωναίικο τραπέζι της συμφιλίωσης» στις 19 Ιουνίου 1821, στο οποίο είχαν προσέλθει οι οπλαρχηγοί, προκειμένου να ξεπεραστούν οι αντιθέσεις και να ομονοήσουν για την επιτυχία της Επανάστασης που τότε ξεκινούσε, καθώς επίσης και η Β΄ Εθνοσυνέλευση των Ελλήνων (30 Μαρτίου έως τις 18 Απριλίου του 1823) με την παρουσία οπλαρχηγών, πολιτικών, πλήθους λαού και στρατού. Εντός της Σχολής η οποία περιλαμβάνεται στον υπό κήρυξη χώρο, συντάχθηκε η διακήρυξη της Εθνοσυνέλευσης.»
Ο Δημήτριος Υψηλάντηςτον Ιούνιο του 1821 αποβιβάστηκε στο λιμάνι της περιοχής, στην Παλιά προβλήτα της Σκάλας Άστρους ,όπως ήταν η ονομασία της τοποθεσίας πριν 1821 μέχριτο1845, δηλαδή του σημερινού Παραλίου Άστρους, για να αναλάβει την ηγεσία του Αγώνα. Από εκεί ο Κολοκοτρώνης , ο Άκουρος και άλλοι στρατιωτικοί με τμήματα στρατού τον συνόδευσαν θριαμβευτικά μέχρι τον ενδιάμεσο προορισμό του στο Άστρος, «ενώ ο λαός της Κυνουρίας με δάκρυα χαράς και συγκινήσεως εφώναζεν», «Καλώς ήρθες, Αφέντη». Σήμερα οι επισκέπτες όταν έρχονται στην Αθήνα, δεν αποκαλούν το Μαρκόπουλο Αθήνα…
Το 1823 δεν υπήρχε οικισμός στην σημερινή τοποθεσία του Παραλίου Άστρους, βασικά για το λόγο ο τόπος ήταν ελώδης και ο Άκουρος αποκαλούσε το «ακατοίκητο τούτο μέρος». Ο Leake αναφέρει δεν υπήρχε οικισμός στην τοποθεσία. «At the scala(στη σκάλα =λιμάνι) υπάρχουν μια δεξαμενή, ένα χάνι, ένα πυργόσπιτο του (Τούρκου) φοροεισπράκτορα, και δύο τρεις μικρές αποθήκες» (Travels in the Moreaσελ 482) , όπως το ίδιο αναφέρουν και άλλοι ιστορικοί μελετητές.Το Παράλιο Άστρος έκτισε από το 1832-1845 ο Αγιαννίτης στρατηγός Πάνος Ζαφειρόπουλος η Άκουρος, όπως τιμoύν με ανδριάντα του στη κεντρική πλατεία οι Παραλιώτες ,«ΟΙΚΙΣΤΗΣ ΤΟΥ ΠΑΡΑΛΙΟΥ ΑΣΤΡΟΥΣ» και ονόμασε τον νεότερο οικισμό της περιοχής το 1845 Παράλιο Άστρος.
Ο Δημήτριος Υψηλάντης στη συνέχεια έφθασε στο Άστρος, για να συναντήσει τους ανθρώπους της περιοχής και τον Πάνο Σαρηγιάννη. Στο Αγροκήπιο Καρυτσιώτη στο Άστρος την 19η Ιουνίου 1821 έγινε συνάντηση του Δημητρίου Υψηλάντη με τους στρατιωτικούς και τους προκρίτους της περιοχής , για να τους διαβάσει το έγγραφο του αδελφού του Αλέξανδρου Υψηλάντη που τον διόριζε «πληρεξούσιο του Γενικού Επιτρόπου της Αρχής». Η Αστρεινή παράδοση, φέρει τον Κολοκοτρώνη να παραθέτει γεύμα στο Δημήτριο Υψηλάντη, το γνωστό ως Κολοκοτρωναίϊκοτραπέζι, γίδα ψητή στρωμένη σε φύλλα, ασκί με ρετσινόκρασο και ψωμί.
Το γεύμα έγινε στο Αγροκήπιο Καρυτσιώτη, που είχε πολλά δένδρα, «αξιολόγου πολυδένδρου και ευκάρπου»και νερό από το «σούγελο Καρυτσιώτη», κάτω από το τίλιο που υπάρχει μέχρι σήμερα. Στο χώρο υπάρχει σχετική πινακίδα, που είναι δίπλα στην Σχολή Καρυτσιώτη (νυν Αρχαιολογικό Μουσείο Άστρους) και στον «Ιερό Χώρο» της Β’ Εθνοσυνέλευσης των Ελλήνων. Ο Γ. Τερτσέτης αναφέρει «συνέτρωγαν ο Δημήτριος Υψηλάντης και ο Κολοκοτρώνης εις τους ίσκιους των δένδρων του Άστρους» (Διήγησις Συμβάντων της Ελληνικής φυλής σελ.287).
Ο Υψηλάντης στο γεύμα ρώτησε τον Άκουρο γιατί είχε γένια και πολλά μαλλιά . Ο Άκουρος απάντησε στο πρίγκιπα θα κουρευτεί όταν θα δει την πατρίδα ελεύθερη . Τότε ο Υψηλάντης είπε, ώστε «Άκουρος» θα μείνεις ...Από τότε το παρώνυμον «Άκουρος» έμεινε στον Άκουρο ,που μάλιστα κράτησε την υπόσχεση του.
Ο Κολοκοτρώνης πειστικά ,έξυπνα και σκόπιμα για να ξεχάσει ο Πρίγκπηπαςτα ευρωπαϊκά σαλόνιατον προσάρμοσεστην Ελληνική πραγματικότητα.
«Ο Κολοκοτρώνης έκοπτε δια των χειρών τον άρτον και το ψητόν πετών ανά μία μερίδα ενώπιον εκάστου .Η Αστρεινή παράδοσις διασώζει και τα φράσεις με τα οποίας ο Κολοκοτρώνης συνώδευε το ψητόν και το κρασί , τα οποία έδιδεν εις τον Πρίγκηπα . «Αυτό Πρίγκιπα σου το προσφέρει η Ελλάς με τα χρυσά πυρούνια της» .Και όταν του έδωσε το κρασί μέσα σε κούπα από νεροκολόκυθο , του είπε. «Αυτό ,πρίγκιπα, σου το προσφέρει η πατρίς με τα χρυσά ποτήρια της».
Το αρχοντικό του Πάνου Σαρηγιάννη στο Άστρος,δίπλα στο αργοκήπιο του Καρυτσιώτη , εδώ φιλοξενήθηκε το 1821ο Δημήτριος Υψηλάντης .
Ο Δημήτριο Υψηλάντης ήρθε στο Άστρος για συγκεκριμένο σκοπό, να συναντήσει τους ανθρώπους της περιοχήςκαι τον Πάνο Σαρηγιάννη. Από το Άστρος ήταν ευκολότερη η πρόσβαση για το τελικό προορισμό του ,το στρατόπεδο των Βερβένων. Ο Πάνος Σαρηγιάννης φιλόξενησε τον Δημήτριο Υψηλάντη,αρχικά στο σπίτι του στο Άστρος, δίπλα στο αγροκήπιο του Καρυτσιώτη, και την ίδια ημέρα της άφιξης στο σπίτι του στο Σουληνάρι του Άγιαννη. «την Δευτέραν το εσπέρας έφθασα αισίως εις τον Άγιο Ιωάννη,…. την 20 Ιουνίου 1821 εν τω Αγίω Ιωάννη την Δευτέραν το εσπέρας .Δημήτριος Υψηλάντης πληρεξούσιος» .(Νικολάου Ι. Φλούδα – Θυρεατικά, τόμος Γ’, Άγιος Ιωάννης, Μητρόπολις Οικισμών Θυρέας (Κυνουρίας), Αθήνα , 1983.σελ 46).
Το αρχοντικό του Πάνου Σαρηγιάννη στο Σουληνάρι του Άγιαννη, εδώ φιλοξενήθηκε το 1821ο Δημήτριος Υψηλάντης,«την Δευτέραν το εσπέρας έφθασα αισίως εις τον Άγιο Ιωάννη».
Ο Πάνος Σαρηγιάννης υπήρξε από πολύ νωρίς ένας από τους πρωτεργάτες της Επανάστασης στην Πελοπόννησο. Το 1820 μυείται στην Φιλική Εταιρία από τον Αγιοπετρίτη προεστό Αναγνώστη Κονδάκη. Στις 24 Μαρτίου το 1821 μαζύ με τον Αγιοπετρίτη προεστό Αναγνώστη Κονδάκη κήρυξαν την επανάσταση στην επαρχία του Αγίου Πέτρου. Διετέλεσε μέλος της Πελοποννησιακής Γερουσίας, πληρεξούσιος στην Εθνοσυνέλευση στο Άστρος και εκπρόσωπος της Επαρχίας του Αγίου Πέτρου.
«Ο Πάνος Σαρηγιάννης τιμήθηκε πολλές φορές από το Ελληνικό κράτος. Την 3η Αυγούστου 1842 οι: πρώην Βρεσθένης και Σελλασίας Θεοδώρητος, ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης και Πανούτσος Νοταράς, μετά από αίτησης της Μαρίας χήρας Σαρηγιάννη και της κόρης της Μάρως, υπέγραψαν ένα πιστοποιητικό δράσεως του. Το πιστοποιητικό αυτό υπέγραψε και ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος. Αυτό γράψει τα εξής: Η οικία του εξ’ Αγίου Ιωάννου της Κυνουρίας Πελοποννήσου, υπήρξε μία εκ των επισήμων οικογενειών της Πελοποννήσου.Ούτος επί μεν τουρκοκρατίας εχρημάτισεν προεστώς της αυτής επαρχίας, εις τον υπέρ ανεξαρτησίας της πατρίδος πόλεμον, εδείχθη ζηλωτής, επροσέφερεν εις τας ανάγκας του Έθνους, αυτοπροαιρέτως τροφάς, πολεμοφόδια και χρήματα εις το εν βερβένη στρατόπεδον, εις το εν ρίζαις στενώ, βολιμή, και εις πολλά άλλα μέρη, όπου οι ανάγκες»……
Μετά την συνάντηση με τους στρατιωτικούς στο Άστροςμέσω Αγιάννη και Άγιου Πέτρουέφθασε στο τελικό προορισμό του,στο ιστορικό στρατόπεδο των Βερβένων που δέκα χιλιάδες στρατού και λαούθριαμβευτικά τον υποδέχτηκαν. Ένα μεγάλο και σημαντικό βήμα για την εθνική παλιγγενεσία ήταν γεγονόςκαι η Τριπολιτσά το καταλάβαινε, οι στράτες του Μοριά έκλειναν αποφασιστικά, οριστικάκαι τελεσίδικα.
Ο υπασπιστής του Κολοκοτρώνη Φωτάκος αναφέρει μετά από το τραπέζι. : «Από το Άστρος επεράσαμεν εις τον Άγιον Ιωάννην, και από εκεί, αφού εγευματίσαμεν εις ταις καμάρες του Αγίου Πέτρου, εφθάσαμεν εις Βέρβαινα»
Το ιστορικόν Άστρος Κυνουρίας, σπουδαιότερες χρονολογικές αναφορέςπριν το 1823.Δείτε τους παρακάτω συνδέσμους για λεπτομερέστατα τεκμηριωμένα ιστορικά στοιχεία και συμπεράσματα.
Οι κάτοικοι είναι τα κράτη , μας λέει ο πρώτος επιστήμονας ιστορικός Θουκυδίδης, οι Αθηναίοι, Κορίνθιοι, Αργείοι, Λακεδαίμονες ,… Κυνουριείς ,Θυρεάτες, Αστρεινοί, Αγιαννίτες και ονομάζουν οικισμούς , λιμάνια και περιοχές..…Αθήνα, Κόρινθος, Άργος, Σπαρτη, Κυνουρία ,Θυρέα, Άστρος,Αγιάννης ….. astrosgr.com – Γιάννης Κουρόγιωργας
Η πρόσβαση των επισκεπτών στο Προαύλειο της Σχολής Καρυτσιώτη και τη Σχολή Καρυτσιώτη γίνεται από την διακρινόμενη είσοδο του «Ιερού Χώρου» της Β’ Εθνοσυνέλευσης των Ελλήνων, από την πλατεία Καρυτσιώτη, ακριβώς δίπλα από την τοποθεσία που έγινε το Κολοκοτρωναίϊκο τραπέζι ,
Παρακάτω παρουσιάζονται όλοι οι αρχαιολογικοί χώροι, μνημεία και ιστορικοί τόποι του Δήμου Βόρειας Κυνουρίας, χαρακτηρισμένα με ΦΕΚ από το Υπουργείο Πολιτισμού.
Άστρος και Αγιάννης
• ΦΕΚ 127 Β΄/8.8.1946 (ΥΑ 47192/1433/11.6.1946) Χαρακτηρισμός ως ιστορικού μνημείου του «εν Άστρει Διδακτηρίου…όπου συνήλθε εν έτει 1823 η Β΄ Εθνική Συνέλευσης του Έθνους».
• ΦΕΚ199 Β΄/11.5.1960 (ΥΑ 147099/8654/11.4.1960) ) Χαρακτηρισμός ως αρχαιολογικού χώρου «της περιοχής «Κουτρί» του χωρίου Αγίου Ιωάννου Κυνουρίας, θερινήν έδραν του Άστρους, ένθα ελειτούργησεν η ιστορική Σχολή Καρυτσιώτη εν έτει 1798»
• ΦΕΚ 1194 Β΄/30.8.2005 (ΥΠΠΟ/ΓΔΑΠΚ/ΑΡΧ/Β1/Φ30/65069/3340/1.8.2005)Χαρακτηρισμός της πλατείας σχολής Καρυτσιώτη και τμήματος του αγροκηπίου, στο Άστρος Κυνουρίας, ως ιστορικού τόπου. «Χαρακτηρίζουμε ως ιστορικό τόπο το εναπομείναν σήμερα τμήμα εκτάσεως 18.850 τμ του παλαιού αγροκηπίου (συνολικής εκτάσεως 46 στρεμμάτων), το οποίο ανήκει στη Σχολή Καρυτσιώτη, όπως αυτό εμφαίνεται στο Κτηματολογικό Διάγραμμα κλίμακας 1:1000 και σημειώνεται με τα στοιχεία 1, 2, 3 έως και 15, λόγω των σημαντικών ιστορικών γεγονότων, τα οποία έλαβαν χώρα στη συγκεκριμένη περιοχή. Ο χώρος αυτός είναι τμήμα του αγροκηπίου- αρχικά 46 στρεμμάτων, το οποίο είχε δωρίσει ο Δημήτριος Καρυτσιώτης στη Σχολή, την οποία είχε ιδρύσει το 1805- δενδροφυτεμένου με πορτοκαλιές, λεμονιές και ελιές, το προϊόν των οποίων χρησιμοποιούνταν για την πληρωμή των δασκάλων της Σχολής και την κάλυψη των εξόδων της. Στο αγροκήπιο αυτό έλαβαν χώρα δύο σημαντικά γεγονότα της Επαναστάσεως, το γνωστό ως «κολοκοτρωνέϊκο τραπέζι της συμφιλίωσης» στις 19 Ιουνίου 1821, στο οποίο είχαν προσέλθει οι οπλαρχηγοί, προκειμένου να ξεπεραστούν οι αντιθέσεις και να ομονοήσουν για την επιτυχία της Επανάστασης που τότε ξεκινούσε, καθώς επίσης και η Β΄ Εθνοσυνέλευση των Ελλήνων (30 Μαρτίου έως τις 18 Απριλίου του 1823) με την παρουσία οπλαρχηγών, πολιτικών, πλήθους λαού και στρατού. Εντός της Σχολής η οποία περιλαμβάνεται στον υπό κήρυξη χώρο, συντάχθηκε η διακήρυξη της Εθνοσυνέλευσης».
• ΦΕΚ 199 Β΄/11.5.1960 (ΥΑ 25344/1499/11.4.1960) Χαρακτηρισμός ως αρχαιολογικού χώρου «την περιοχήν την καλούμενην Ελληνικό ή Τειχιό την ευρισκόμενη εις τα ορεινά της Θυρέας και άνωθεν της από Άστρους εις Τρίπολιν οδού».
• ΦΕΚ 470 Β΄/9.5.1980 (ΥΑ ΒΓ/Φ30/9292/256/30.4.1980) Περί κηρύξεως ως διατηρητέας της Ι.Μ. Λουκούς στο Ν. Αρκαδίας. «Χαρακτηρίζουμε ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο με ζώνη προστασίας 200 μ. γύρω από αυτήν την Ι. Μονή Λουκούς που βρίσκεται στα Δ. της κοινότητας Άστρους, επαρχίας Κυνουρίας, νομού Αρκαδίας, γιατί είναι αξιόλογο σύνολο διώροφων και τριώροφων κελλιών με Καθολικόστο κέντρο, το οποίο είναι σύνθετος τετρακίονιος ναός του 17ου αιώνα με ωκτάπλευρο τρούλλο, κατάγραφος με τοιχογραφίες, πλούσιο κεραμοπλαστικό διάκοσμο και φορητές εικόνες του 17ου αιώνος»
• ΦΕΚ 329 Β΄/8.6.1981 (ΥΑ Β1/Φ30/25563/673/15.5.1981) Περί κηρύξεως Ιεράς Μονής Παλαιοπαναγιάς στο Άστρος Κυνουρίας του Νομού Αρκαδίας. «Χαρακτηρίζομεν την Ιερά Μονή Παλαιοπαναγιάς, που βρίσκεται 4 χιλιόμετρα ΝΔ του Άστρους της επαρχίας Κυνουρίας του Νομού Αρκαδίας, ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο με ζώνη προστασία 100 μ. γύρω του, διότι αποτελεί αξιόλογο δείγμα της μεταβυζαντινής μοναστηριακής αρχιτεκτονικής και το καθολικό της φέρει αξιόλογο τέμπλο με φορητές εικόνες των μοναχών Νικοδήμου και Κυδωνιάτου»
• ΦΕΚ 72 Β΄/19.2.1982 (ΥΑ Β1/Φ30/82232/1884/27.1.1982) Κήρυξη Ιερού Ναού Αγ. Ιωάννη Θεολόγου στη θέση Θεολόγος Κυνουρίας ως ιστορικού διατηρητέου μνημείου. «…αποφασίζουμε: να κηρυχθεί ο Ιερός Ναός Αγ. Ιωάννη Θεολόγου στη θέση Θεολόγος Κυνουρίας, Νομού Αρκαδίας ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο. Ο ναός είναι εγγεγραμμένος σταυροειδής με οκτάπλευρο εξωτερικό τρούλο και είναι κατάγραφος εσωτερικά με τοιχογραφίες λαϊκής τεχνοτροπίας που ιστορήθηκαν σύμφωνα με την κτητορική επιγραφή το έτος 1754 από τον «ιερέα» Γεώργιο Κουλιδά και τον υιό του Παναγιώτη».
• ΦΕΚ 148 Β΄/5.4.1982 (ΥΑ Β1/Φ30/10291/206/18.3.1982) Χαρακτηρισμός του Ιερού Ναού του Αγίου Γεωργίου στον οικισμό Αγ. Ιωάννης Ν. Αρκαδίας ως ιστορικού διατηρητέου μνημείου. «Χαρακτηρίζουμε τον Ιερό Ναό του Αγίου Γεωργίου, που βρίσκεται στον οικισμό Άγιος Ιωάννης της Επαρχίας Κυνουρίας του Νομού Αρκαδίας ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο με ζώνη προστασίας 10μ. γύρω του. Ο ναός που τοποθετείται στους μεταβυζαντινούς χρόνους, είναι σταυροειδής με πλάγιους χορούς αγιορείτικου τύπου, με ωκτάγωνο τρούλλο και μεταγενέστερο νάρθηκα στα δυτικά. Στο εσωτερικό του διακρίνονται ίσχη τοιχογραφιών. Το δάπεδό του είναι στρωμένο με πλάκες από σμάλτο, πολλές από τις οποίες φέρουν ανάγλυφες παραστάσεις».
• ΦΕΚ 176 Β΄/21.4.1982 (ΥΑ ΑΡΧ/Β1/Φ30/10292/204/6.4.1982) Χαρακτηρισμός του ιερού Ναού στον οικισμό Άγιος Ιωάννης Ν. Αρκαδίας ως ιστορικού διατηρητέου μνημείου. «Χαρακτηρίζουμε τον Ιερό Ναό του Προδρόμου που βρίσκεται στον οικισμό Άγιος Ιωάννης της επαρχίας Κυνουρίας του Νομού Αρκαδίας, ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο με ζώνη προστασίας 10μ. γύρω του. Ο ναός είναι σταυροειδής, τετρακιόνιος με οκταγωνικό τρούλο και μεταγενέστερο νάρθηκα. Σύμφωνα με ιστορικά δεδομένα και βάσει αρχιτεκτονικών στοιχείων συνάγεται ότι ο ναός είναι κτίσμα μεταβυζαντινών χρόνων».
• ΦΕΚ 780 Β΄/10.10.1989 (ΥΠΠΟ/ΑΡΧ/Β1/Φ30/ 40266/703/22.9.1989) Ανακοίνωση αρχαίου μνημείου (Ι. Ναός Αγίου Γεωργίου) (Μετόχι Μονής Παλαιοπαναγιάς), στην Κοινότητα Άστρους της επαρχίας Κυνουρίας του Νομού Αρκαδίας. «….ανακοινώνουμε ότι είναι αρχαίο μνημείο ο Ι. Ναός Αγίου Γεωργίου (Μετόχι της Μονής Παλαιοπαναγιάς), που βρίσκεται στην Κοινότητα Άστρους της επαρχίας Κυνουρίας του Νομού Αρκαδίας. Ο Ναός είναι μονόχωρη καμαροσκέπαστη βασιλική, με ημιεξαγωγική αψίδα ιερού. Εσωτερικά διατηρεί τοιχογραφίες, στην οροφή και στην κόγχη, βυζαντινών χρόνων (πιθανώς 13ου αιώνα). Εμπρός από την είσοδο (δυτικά) διακρίνονται σπαράγματα μωσαϊκού δαπέδου παλαιοχριστιανικού μνημείου. Το μνημείο μπορεί να χρονολογηθεί στα βυζαντινά χρόνια».
• ΦΕΚ 983 Β΄/25.7.2006 (ΥΠΠΟ/ΔΝΣΑΚ/49587/1396/27.6.2006)Χαρακτηρισμός ως μνημείου του κτιρίου με τον περιβάλλοντα χώρο του στα όρια της ιδιοκτησίας στον Αγ. Ιωάννη του Δήμου Βόρειας Κυνουρίας φερόμενης ιδιοκτησίας Βενετίας Κάντζια. «Χαρακτηρίζουμε ως μνημείο, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 6, παρ. 1β του ν. 3028/2002 το κτίριο, που βρίσκεται στον Αγ. Ιωάννη του Δήμου Βόρειας Κυνουρίας Ν. Αρκαδίας φερόμενης ιδιοκτησίας Βενετίας Κάντζια μαζί με τον περιβάλλοντα χώρο του καθ’ όσον αποτελεί τμήμα του λειτουργικά και μορφολογικά. Το κτίριο αποτελεί αντιπροσωπευτικό δείγμα της ορεινής Αρκαδικής αρχιτεκτονικής είναι σημαντικό για την μελέτη της εξέλιξης της αρχιτεκτονικής στην περιοχή αυτή της Ελλάδας και είναι συνδεδεμένο λόγω των κατασκευαστών του, με την ιστορική μνήμη των κοινοτήτων της περιοχής».
=========================================
Άγια Σοφιά
• ΦΕΚ 225 Β΄/10.4.1984 (ΥΑ Α1/Φ05/11323/407/10.3.1984) Κήρυξη ως αρχαιολογικού χώρου Κοινότητας Αγίας Σοφίας Κυνουρίας Ν. Αρκαδίας. «Για την αποτελεσματικότερη προστασία των αρχαίων της περιοχής κηρύσσουμε ως αρχαιολογικό χώρο την περιοχή της Κοινότητας Αγίας Σοφίας Κυνουρίας Ν. Αρκαδίας, επειδή πρόκειται για αρχαίο νεκροταφείο, σύμφωνα με το τοπογραφικό διάγραμμα, που ορίζεται από τις παρακάτω συντεταγμένες: …….»
• ΦΕΚ 538 Β΄/21.6.1995 (ΥΠΠΟ/ΔΙΛΑΠ/Γ/1493/26916/23.5.1995) Χαρακτηρισμός ως ιστορικού διατηρητέου μνημείου της παλιάς βρύσης στην Κοινότητα Αγ. Σοφίας του Νομού Αρκαδίας. «Χαρακτηρίζουμε ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο την παλαιά βρύση στην Κοινότητα Αγ. Σοφίας του Ν. Αρκαδίας, γιατί με την αξιόλογη λιτή τυπολογία της αποτελεί ενδιαφέρον δείγμα τοπικής Αρχιτεκτονικής, σημαντικό για τη μελέτη της Ιστορίας της Αρχιτεκτονικής».
====================================
Άγιος Ανδρέας
• ΦΕΚ 250 Β΄/14.3.1979 (ΥΑ ΛiΦ05/3641/90/19.1.1979) Περί χαρακτηρισμού ως αρχαιολογικού χώρου της παραλίας Αγίου Ανδρέου Κυνουρίας. «Τροποποιούμε την ΥΑ 12099/779/11.4.1960 (ΦΕΚ 199/Β/11.5.60) και χαρακτηρίζουμε ως αρχαιολογικό χώρο, ολόκληρη την περιοχή παραλίας Αγίου Ανδρέα Κυνουρίας που ορίζεται από τα αρχαία τείχη, με ζώνη προστασίας πλάτους 50 μέτρων έξω από αυτά και σε όλο το μήκος τους, σύμφωνα με τα συνημμένα τοπογραφικά σχέδια αριθ. 947-9 της Δνσης Αναστηλώσεως ΥΠΠΕ».
• ΦΕΚ 199 Β΄/11.5.1960 (ΥΑ 12099/779/11.4.1960) ) Χαρακτηρισμός ως αρχαιολογικού χώρου της περιοχής «εντός των τειχών….κείμενην εις θέσιν Νησί Παραλίας Αγίου Ανδρέου Κυνουρίας και ευρισκόμενην εις απόστασιν 3.500 περίπου μέτρων εκ του χωρίου»
• ΦΕΚ 177 Β΄/19.3.1996 (ΥΠΠΟ/ΑΡΧ/Β1/Φ30/7325/200/16.2.1996)Χαρακτηρισμός της γέφυρας του ποταμού Βρασιάτη κοινότητας Αγ. Ανδρέα επαρχίας Κυνουρίας νομού Αρκαδίας ως ιστορικού διατηρητέου μνημείου. «Χαρακτηρίζουμε την γέφυρα του ποταμού Βρασιάτη που βρίσκεται στην κοινότητα Αγ. Ανδρέα επαρχίας Κυνουρίας νομού Αρκαδίας, ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο με ζώνη προστασίας 20 μέτρα γύρω του. Η γέφυρα είναι κτισμένη με αργολιθοδομή και ο δρόμος διαμορφώνεται με καλντερίμι. Η κατασκευή της μπορεί να τοποθετηθεί χρονικά στην περίοδο της ύστερης Τουρκοκρατίας».
• ΦΕΚ 361 ΑΑΠ/23.11.2012 (ΥΠΑΙΘΠΑ/ΓΔΑΠΚ/ΔΙΠΚΑ/ ΤΑΧ/Φ43/ 121974/35439/7034/5516/13.11.2012)Έγκριση οριοθέτησης ως ενιαίου αρχαιολογικού χώρου των θέσεων «Νησί Αγ. Ανδρέα» και «Χερρονήσι», Δήμου Βόρειας Κυνουρίας, Περιφερειακής Ενότητας Αρκαδίας, Περιφέρειας Πελοποννήσου. «Έχοντας υπ’ όψιν: 1.Το Π.Δ. 85/2012 (ΦΕΚ 141/Α/21.06.2012) «Ίδρυση και μετονομασία Υπουργείων, μεταφορά και κατάργηση υπηρεσιών». 2.Το Π.Δ. 86/2012 (ΦΕΚ 141/Α/21−06−12) «Διορισμός Υπουργών, Αναπληρωτών Υπουργών και Υφυπουργών». 3.Την υπ’ αριθμ. Υ27/2012 απόφαση του Πρωθυπουργού (ΦΕΚ 2048/28.06.2012) «Καθορισμός αρμοδιοτήτων του Αναπληρωτή Υπουργού Παιδείας και Θρησκευμάτων, Πολιτισμού και Αθλητισμού Κωνσταντίνο Τζαβάρα». 4.Το Π.Δ. 96/2012 (ΦΕΚ 154/Α/24.7.2012) «Σύσταση Γενικής Γραμματείας Πολιτισμού στο Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων, Πολιτισμού και Αθλητισμού». 5. Την ΥΠΠΟ/ΓΝΟΣ/49610/28.11.90 (ΦΕΚ 743/Β/29.11.90) «Εξαίρεση από τον περιορισμό των τριών υπογραφών». 6. Τις διατάξεις του Ν 3028/02 (ΦΕΚ 153/Α/28−06−2002) «Για την προστασία των Αρχαιοτήτων και εν γένει της Πολιτιστικής Κληρονομιάς» και ιδιαίτερα του άρθρου 12. 7.Τις διατάξεις του Π.Δ. 191/03 (ΦΕΚ 146/τ.Α΄/13−06− 2003) Περί Οργανισμού του ΥΠΠΟ. 8.Τις υπ’ αριθμ. ΥΑ 12099/779/11−4−1960 (ΦΕΚ 199/ Β/11−5−1960) και ΥΑ ΥΠΠΕ/Α1/Φ5/3641/90/19.1.1979 (ΦΕΚ 250/Β/14.3.1979), με τις οποίες χαρακτηρίστηκε ως αρχαιολογικός χώρος η περιοχή της παραλίας του Αγ. Ανδρέα Κυνουρίας με ζώνη προστασίας πλάτους 50 μέτρων έξω από τα αρχαία τείχη σε όλο το μήκος τους. 9.Την ομόφωνη γνωμοδότηση του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου, όπως αυτή διατυπώθηκε στην υπ’ αριθμ. 14/29.05.2012 Συνεδρία του. 10. Το υπ’ αριθμ. ΥΠΑΙΘΠΑ/ΓΔΑΜΤΕ/ΔΤΦΚ/80652/5139/ 458/13.8.2012 έγγραφο της Διεύθυνσης Τοπογραφήσεων, Φωτογραμμετρίας και Κτηματολογίου, αποφασίζουμε: Την έγκριση οριοθέτησης ως ενιαίου αρχαιολογικού χώρου των θέσεων «Νησί Αγ. Ανδρέα» και «Χερρονήσι», Δήμου Βόρειας Κυνουρίας, Περιφερειακής Ενότητας Αρκαδίας, Περιφέρειας Πελοποννήσου, καθώς και ως ενάλιου αρχαιολογικού χώρου της παραλίας στα βόρεια και ανατολικά των ως άνω θέσεων. Η οριοθέτηση του αρχαιολογικού χώρου γίνεται για λόγους προστασίας των αρχαιοτήτων που έχουν εντοπιστεί στις θέσεις και συγκεκριμένα α) στον Αγ. Ανδρέα Κυνουρίας των αρχαίων καταλοίπων του οχυρωμένου οικισμού κλασικών χρόνων με πολυγωνικό τείχος και διατείχισμα στο λόφο του, των εντός των τειχών αρχαιοτήτων (αναλημματικοί τοίχοι, λατομικά μέτωπα, ληνοί και δεξαμενές), αρχαίου πύργου στο χώρο της σύγχρονης κοινοτικής πλατείας και των καταλοίπων κτισμάτων στην περιοχή του σύγχρονου λιμένα και β) της εγκατάστασης στη θέση «Χερρονήσι» με χρήση από τους πρωτοελλαδικούς έως και τους αρχαϊκούς χρόνους, σύμφωνα με τα κινητά ευρήματα που έχουν εντοπιστεί στο χώρο. Ο ενιαίος αρχαιολογικός χώρος οριοθετείται με ενιαία πολυγωνική γραμμή που σημειώνεται με κόκκινο χρώμα στο συνημμένο τοπογραφικό διάγραμμα, που αποτελεί απόσπασμα του χάρτη της ΓΥΣ σε κλίμακα 1/5000 και ορίζεται από τα σημεία 1, 2, 3, …, 86, 1 του πίνακα συντεταγμένων, που συνοδεύει την παρούσα. Από τις διατάξεις της παρούσας απόφασης δεν προκύπτει δαπάνη σε βάρος του Κρατικού Προϋπολογισμού. Η απόφαση αυτή να δημοσιευθεί στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. Αθήνα, 13 Νοεμβρίου 2012».
====================================
Άγιος Πέτρος
• ΦΕΚ 204 Β΄/21.9.1953 (ΥΑ 26120/1194/17.8.1953) Χαρακτηρισμός ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο τον «εν Αγίω Πέτρω Κυνουρίας Πύργον Τρικαλίτη».
• ΦΕΚ 820 Β΄/31.12.1985 (ΥΑ Β1/Φ30/55509/1168/4.12.1985) Χαρακτηρισμός κρηνών στον Άγιο Πέτρο Κυνουρίας, ως ιστορικών διατηρητέων μνημείων. «Χαρακτηρίζουμε ως ιστορικά διατηρητέα μνημεία τις τρείς κρήνες εποχής Τουρκοκρατίας που βρίσκονται στον οικισμό Αγίου Πέτρου Κυνουρίας του Ν. Αρκαδίας. Πρόκειται για κτίσματα καμαροσκέπαστα με δίρριχτη εξωτερικά στέγη, μεγάλο πεταλόμορφο άνοιγμα και κτιστά πεζούλια, επιμελημένης γενικά κατασκευής.
===================================
Βέρβενα
• ΦΕΚ 596 Β΄/2.10.1985 (ΥΑ Φ30/37852/871/8.12.1985) Χαρακτηρισμός ναού στη θέση «Παλιόχανο» της Κοινότητας Βερβένων Αρκαδίας, ως ιστορικού διατηρητέου μνημείου. «Χαρακτηρίζουμε το ναό μονόχωρο, καμαροσκέπαστο, κτισμένο με αργολιθοδομή και λαξευτούς λίθους στις γωνίες, κτίσμα μεταβυζαντινών χρόνων»
• ΦΕΚ 780 Β΄/10.10.1989 (ΥΠΠΟ/ΑΡΧ/Β1/Φ30/40265/706/29.9.1989) Χαρακτηρισμός ως ιστορικού διατηρητέου μνημείου του Ι. Ναού του Τιμίου Προδρόμου στην Κοινότητα Βερβένων της επαρχίας Κυνουρίας του Νομού Αρκαδίας. «Χαρακτηρίζουμε ως ιστορικά διατηρητέο μνημείο τον Ι. Ναό του Τιμίου Προδρόμου που βρίσκεται στην Κοινότητα Βερβένων της επαρχίας Κυνουρίας του Νομού Αρκαδίας. Ο ναός είναι μονόχωρος, τρίκογχος μετά τρούλου. Στη δυτική πλευρά έχει ανεγερθεί σε νεώτερους χρόνους επιμήκης νάρθηκας. Στη βόρεια πλευρά του νάρθηκα υψώνεται κωδωνοστάσιο με επιγραφές και με χρονολογίες 1861 και 1888. Ο ναός είναι μεταβυζαντινής εποχής»
• ΦΕΚ 793 Β΄/20.8.1977 (ΥΑ Φ.31/45625/5207/18.7.1977) Περί κηρύξεως χώρου της μάχης των Βερβένων ως ιστορικού τόπου. «Εγκρίνομεν τον χαρακτηρισμόντου χώρου της μάχης Βερβένων ως ιστορικού τόπου, λόγω της αναμφιβόλου ιστορικότητάς του και προς αποφυγήν της περαιτέρω αλλοιώσεως».
• ΦΕΚ 527 Β΄/31.5.1979 (ΥΑ 21122/807/4.5.1979) Περί κηρύξεως ιστορικών οικιών στα Βέρβενα Κυνουρίας. « Χαρακτηρίζουμε ως διατηρητέα τα εξής κτίρια: α) Πύργος Αδραχτά, β) Πύργος Μάνταλου, γ) Οικία Αυγουστή στα Βέρβενα Κυνουρίας, γιατί έχουν παραδοσιακό χαρακτήρα και συνδέονται με την νεώτερη ιστορία του τόπου.»
• ΦΕΚ 252 ΑΑΠ/19.6.2007 (ΥΠΠΟ/ΓΔΑΠΚ/ΑΡΧ/Β1/Φ50/50161/ 2570/29.5.2007)Χαρακτηρισμός ως νεωτέρου μνημείου του Ι.Ν. Κοιμήσεως της Θεοτόκου στο ΔΔ Βερβένων του Δήμου Βόρειας Κυνουρίας Ν. Αρκαδίας. «Χαρακτηρίζουμε ως νεότερο μνημείο τον Ι.Ν. Κοιμήσεως της Θεοτόκου που βρίσκεται στο ΔΔ Βερβένων Δήμου Βόρειας Κυνουρίας Ν. Αρκαδίας, διότι ο ναός αυτός αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής των αρχών του 20ου αιώνα με επιρροές από τον νεοκλασικισμό. Ανήκει στον τύπο του σταυροειδούς εγγεγραμμένου με τρούλου ναού. Ανατολικά απολήγει σε τρείς αμφίπλευρες αψίδες, στη δυτική όψη φέρει τοξωτό προστώο, ενώ η βόρεια και νότια κεραία του σταυρού προεξέχουν από το περίγραμμα της κάτοψης. Εδράζεται σε λιθόκτιστη κρηπίδα και τη βάση του περιτρέχει κοιλόκυρτο μαρμάρινο γείσο. Η τοιχοποιία του αποτελείται από λαξευμένους μαρμαρόλιθους και μαρμάρινους γωνιόλιθους τοποθετημένους κατά το ισόδομο σύστημα. Από μαρμάρινη επιγραφή πάνω από την ανατολική θύρα προκύπτει ότι ο ναός χτίστηκε μεταξύ των ετών 1906-1926, ενώ σύμφωνα με το αρχειακό υλικό και μαρτυρίες κατοίκων πρόκειται για έργο Τηνίων μαρμαροτεχνιτών»
===================================
Δολιανά
• ΦΕΚ 537 Β΄/13.9.1983 (ΥΑ Β1/Φ30/38870/844/9.12.1983) Χαρακτηρισμός της οικίας ιδιοκτησίας Αφών Χριστοφίλη στα Άνω Δολιανά Κυνουρίας ως ιστορικού διατηρητέου μνημείου. «Χαρακτηρίζουμε την οικία ιδιοκτησίας αδελφών Χριστοφίλη στον οικισμό Άνω Δολιανά επαρχίας Κυνουρίας νομού Αρκαδίας ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο, δυνάμει του άρθρου 52 του Κ.Ν. 5351/31 «περί αρχαιοτήτων», γιατί στο σπίτι αυτό οχυρώθηκε ο αγωνιστής της Επανάστασης του 1821 «Νικηταράς ο Τουρκοφάγος» στη μάχη των Δολιανών και γι’ αυτό το λόγο είναι γνωστό ως «Ταμπούρι του Νικηταρά». Η οικία βρίσκεται σε περίοπτη και στρατηγική θέση του οικισμού, αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα οχυράς κατοικίας της περιοχής.
• ΦΕΚ 35 ΑΑΠ/13.2.2012 (ΥΠΠΟΤ/ΓΔΑΠΚ/ΑΡΧ/Α1/Φ43/3437/167)Έγκριση κήρυξης − οριοθέτησης ως ενιαίου αρχαιολογικού χώρου του ρωμαϊκού συγκροτήματος έπαυλης Ηρώδου του Αττικού στην Εύα (Λουκού) και του αρχαίου λατομείου πωρόλιθου στη θέση «Κουφογή», Δήμου Βόρειας Κυνουρίας, Περιφέρειας Πελοποννήσου. «Ο ΥΦΥΠΟΥΡΓΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ Έχοντας υπ’ όψη: 1. Το Π.Δ. 186/2009 (ΦΕΚ 213/Α΄/7.10.2009) «Συγχώνευση των Υπουργείων Πολιτισμού και Τουριστικής Ανάπτυξης». 2. Το Π.Δ. 187/2009 (ΦΕΚ 214/Α΄/7−10−09) «Διορισμός Υπουργών και Υφυπουργών». 3. Την ΥΠΠΟ/ΓΝΟΣ/49610/28.11.90 (ΦΕΚ 743/Β΄/29.11.90) «Εξαίρεση από τον περιορισμό των τριών υπογραφών». 4. Το Π.Δ. 110/2011 (ΦΕΚ 243/11.11.2011 «Διορισμός Αντι− προέδρων της Κυβέρνησης, Υπουργών, Αναπληρωτών Υπουργών και Υφυπουργών». 5. Την υπ’ αριθμ. 121482/14.12.2011 υπουργική απόφαση (ΦΕΚ 2820/Β΄/14.12.2011) «Ανάθεση αρμοδιοτήτων στον Υφυπουργό Πολιτισμού και Τουρισμού Πέτρο Αλιβιζάτο». 6. Τις διατάξεις του Ν. 3028/02 (ΦΕΚ 153/Α΄/28−06−2002) «Για την προστασία των Αρχαιοτήτων και εν γένει της Πολιτιστικής Κληρονομιάς» και ιδιαίτερα του άρθρου 12 παρ. 1. 7. Τις διατάξεις του Π.Δ. 191/03 (ΦΕΚ 146/τ.Α΄/13−06−2003) Περί Οργανισμού του ΥΠΠΟ. 8. Την υπ’ αριθμ. 15904/24−11−1962 υπουργική απόφαση (ΦΕΚ 473/Β΄/17−12−1962), σύμφωνα με την οποία κηρύχτηκε ως αρχαιολογικός ο χώρος η τοποθεσία «Κολώνες» της περιοχής της Μονής Λουκούς. 9. Την υπ’ αριθμ. ΥΠΠΕ/ΑΡΧ/Β1/Φ30/9292/256/30.4.1980 υπουργική απόφαση (ΦΕΚ 470/Β΄/9.5.1980) με την οποία κηρύχθηκε ως διατηρητέα η Ι. Μ. Λουκούς και προβλέπεται η θέσπιση ζώνης προστασίας 200μ. πέριξ αυτής. 10. Την εισήγηση της αρμόδιας Διεύθυνσης (ΔΙΠΚΑ). 11. Την ομόφωνη γνωμοδότηση του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου, όπως αυτή διατυπώθηκε στην υπ’ αρ. 4/1.2.2011 Συνεδρία του. 12. Το υπ’ αριθ. ΥΠΠΟΤ/ΔΤΦΚ/58318/297/21.11.2011 έγγραφο της Διεύθυνσης Τοπογραφήσεων, φωτογραμμετρίας και Κτηματολογίου, με το οποίο μας διαβιβάστηκε τοπογραφικό διάγραμμα και πίνακας συντεταγμένων της οριοθέτησης, αποφασίζουμε: • Την έγκριση κήρυξης − οριοθέτησης ως ενιαίου αρχαιολογικού χώρου του ρωμαϊκού συγκροτήματος − έπαυλης Ηρώδου του Αττικού στην Εύα (Λουκού), που έχει ανασκαφεί στη θέση «Κολώνες» και του αρχαίου λατομείου πωρόλιθου στη θέση «Κουφογή», Δήμου Βόρειας Κυνουρίας, Περιφέρειας Πελοποννήσου, για λόγους προστασίας και ανάδειξης των σημαντικών μνημείων του αρχαιολογικού χώρου. Εντός της οριοθέτησης συμπεριλαμβάνονται πλέον των προαναφερομένων μνημείων, η διατηρητέα Ι.Μ. Λουκούς με πλήθος αρχαίων εντοιχισμένων στο καθολικό της Μονής και διάσπαρτων στον αύλειο χώρο και το χώρο στάθμευσης αυτής, η δίτοξηυδατογέφυρα ρωμαϊκών χρόνων ΝΑ της Ι.Μ. Λουκούς, οι διάσπαρτες αρχαιότητες στη θέση «Μάνα του Νερού» και τα εντοπισμένα οικοδομικά κατάλοιπα στη θέση «Καλάμι». Ο αρχαιολογικός χώρος οριοθετείται με ενιαία πολυγωνική γραμμή που σημειώνεται με κόκκινο χρώμα στο συνημμένο τοπογραφικό διάγραμμα, που αποτελεί απόσπασμα του χάρτη της ΓΥΣ 1/5000 και ορίζεται από τα σημεία 1, 2, 3, …, 229, 1 του πίνακα συντεταγμένων, που συνοδεύει την παρούσα. Από τις διατάξεις της απόφασης αυτής δεν προκύπτει δαπάνη σε βάρος του Κρατικού Προϋπολογισμού. Η απόφαση αυτή να δημοσιευθεί στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.»
• ΦΕΚ 1248 Β΄/11.12.1998 (ΥΠΠΟ/ΑΡΧ/Β1/Φ30/ΚΗΡ/50979/ 1989/23.11.1998)Κήρυξη κρήνης στη θέση «Σοποτός»,κοινότητας Άνω Δολιανών, επαρχίας Κυνουρίας, νομού Αρκαδίας, ως ιστορικού διατηρητέου μνημείου. «Χαρακτηρίζουμε την κρήνη, η οποία βρίσκεται στη θέση «Σοποτός», κοινότητας Άνω Δολιανών, επαρχίας Κυνουρίας, νομού Αρκαδίας ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο. Πρόκειται για κρήνη θολωτή, κατασκευασμένη από πελεκητές πέτρες, ντόπιας προέλευσης. Χαμηλά υπάρχει πελεκητή γούρνα με κρουνό στη μέση. Κάτω από την καμάρα της κρήνης υπάρχει εντοιχισμένη κυκλική λίθινη επιγραφή στην παλαιά αραβική γραφή, όπου αναγράφεται απόσπασμα από το Κοράνι. Η κρήνη , σύμφωνα με τα μορφολογικά χαρακτηριστικά και βάσει της επιγραφής, χρονολογείται στην περίοδο της Τουρκοκρατίας».
=================================
Καστάνιτσα
• ΦΕΚ 429 Β΄/8.7.1966 (ΥΑ 11707/14.6.1966) Χαρακτηρισμός ως αρχαιολογικών χώρων και ιστορικών μνημείων «Ο Πύργος του Καψαμπόλη (Καψάμπελη) εις το χωρίον Καστάνιτσα Κυνουρίας»
• ΦΕΚ 352 Β΄/31.5.1967 (ΥΑ 10977/16.05.1967) Χαρακτηρισμός ως ιστορικών μνημείων κλπ: …Αποφασίζομεν όπως χαρακτηρισθούν ως ιστορικά διατηρητέα μνημεία και τόποι παρουσιάζοντες ιδιαίτερον φυσικόν κάλλος ή ενδιαφέροντες από απόψεως αρχιτεκτονικής ή ιστορικής κατά περιφερείας ως ακολούθως …ΝΟΜΟΣ ΑΡΚΑΔΙΑΣ 1. Το χωρίον Καστάνιτσα μετά της γύρωθεν περιοχής.
===========================
Μελιγού
• ΦΕΚ 54 Β΄/25.2.1958 (ΥΑ 16875/694/7.2.1958) Χαρακτηρισμός ως αρχαιολογικού χώρου της περιοχής του λόφου «Καστράκι» περιφέρειας Κοινότητος Μελιγούς Κυνουρίας, εκτάσεως 35 περίπου στρεμμάτων.
• ΦΕΚ 316 Β΄/31.5.1982 (ΥΑ Β1/Φ30/23613/512/27.4.1982) Χαρακτηρισμός της οικίας Αθανασίου Διαμαντόγιαννη στη Μελιγού Κυνουρίας Ν. Αρκαδίας, ως ιστορικού διατηρητέου μνημείου. «Χαρακτηρίζουμε την οικία ιδιοκτησίας Αθανασίου Διαμαντόγιαννη στη Μελιγού Κυνουρίας του Ν. Αρκαδίας, ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο, γιατί αποτελεί αντιπροσωπευτικό δείγμα της αρχιτεκτονικής της ορεινής Πελοποννήσου».
• ΦΕΚ 470 Β΄/29.6.1993 (ΥΠΠΟ/ΑΡΧ/Β1/Φ30/ 27482/536/16.6.1993) Χαρακτηρισμός οικίας Παν. &Αντ. Ευθυμίου στην Ορεινή Μελιγού, επαρχία Κυνουρίας Νομού Αρκαδίας, ως ιστορικού διατηρητέου μνημείου. «Χαρακτηρίζουμε την οικία Ευθυμίου που βρίσκεται στην Ορεινή Μελιγού επαρχίας Κυνουρίας, του Νομού Αρκαδίας ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο. Πρόκειται για χαρακτηριστικό δείγμα της παραδοσιακής τοπικής αρχιτεκτονικής των αρχών του 19ου αιώνα. Δεξιά της θύρας εισόδου σώζει εντοιχισμένη πλάκα με επιγραφή που αναγράφει έτος 1818»
• ΦΕΚ 177 Β΄/19.3.1996 (ΥΠΠΟ/ΑΡΧ/Β1/Φ30/7307/215/16.2.1996)Χαρακτηρισμός Ι. Ν. Τιμίου Προδρόμου κάτω Μελιγούς Κυνουρίας Ν. Αρκαδίας ως μνημείου χρήζοντος ειδικής κρατικής προστασίας. «Χαρακτηρίζουμε τον Ι.Ν. Τιμίου Προδρόμου Κάτω Μελιγούς επ. Κυνουρίας Ν. Αρκαδίας ως μνημείο που χρήζει ειδικής κρατικής προστασίας. Πρόκειται για σταυροειδή εγγεγραμένο ναό με νάρθηκα και τριμερές ιερό που απολήγει σε τρείς τρίπλευρες εξωτερικά αψίδες. Ο ναός είναι λιθόκτιστος, επιχρισμένος εξωτερικά. Εκχάρακτη επιγραφή διασώζει τον κτήτορα, Ιερομόναχο Ιερεμία Καζάκο και το έτος ανέγερσης του ναού 1876. Ο ναός εντάσσεται στα ενδιαφέροντα δείγματα της τοπικής εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής του β΄μισού του 19ου αιώνα και αποτελεί τεκμήριο για την ανάπτυξη της περιοχής κατά τον περασμένο αιώνα.»
• ΦΕΚ 132 ΑΑΠ/27.3.2009 (ΥΠΠΟ/ΓΔΑΠΚ/ΑΡΧΒ1/Φ50/ 23502/1045/17.3.2009) Αναοριοθέτηση του αρχαιολογικού χώρου του λόφου «Καστράκι» Μελιγούς Κυνουρίας, Νομ. Αρκαδίας. «Αναοριοθετούμε τον αρχαιολογικό χώρο του λόφου «Καστράκι», Μελιγούς Κυνουρίας, Νομού Αρκαδίας, ο οποίος στο φύλλο 7315.1 του χάρτη της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού, κλίμακας 1:5000, που υπογράφεται από τον Προεδρεύοντα του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου, σημειώνεται με κίτρινο χρώμα και ορίζεται από τα σημεία 1, 2, 3, 4, … 10, 11, 1 τα οποία αντιστοιχούν στον ακόλουθο πίνακα συντεταγμένων των συστημάτων ΗΑΤΤ και ΕΓΣΑ…»
Παράλιο Άστρος
• ΦΕΚ 196 ΑΑΠ/13.6.2012 (ΥΠΠΟΤ/ΓΔΑΠΚ/ΑΡΧ/Α1/Φ43/41015/8.6.2009)Έγκριση οριοθέτησης αρχαιολογικού χώρου της περιοχής «Νησί» στο Παράλιο Άστρος, Δήμου Βόρειας Κυνουρίας, Π.Ε. Αρκαδίας, Περιφέρειας Πελοποννήσου. «Η ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ Έχοντας υπ’ όψιν: 1. Το Π.Δ. 186/2009 (ΦΕΚ 213/Α/7.10.2009) «Συγχώνευση των Υπουργείων Πολιτισμού και Τουριστικής Ανάπτυξης». 2. Το Π.Δ. 71/2012 (ΦΕΚ 124/Α/17−5−2012) «Διορισμός Υπουργών». 3. Την ΥΠΠΟ/ΓΝΟΣ/49610/28.11.90 (ΦΕΚ 743/Β/29.11.90) «Εξαίρεση από τον περιορισμό των τριών υπογραφών». 4. Τις διατάξεις του Ν 3028/02 (ΦΕΚ 153/Α/28−06−2002) «Για την προστασία των Αρχαιοτήτων και εν γένει της Πολιτιστικής Κληρονομιάς» και ιδιαίτερα των άρθρων 12 και 15. 5. Τις διατάξεις του Π.Δ. 191/03 (ΦΕΚ 146/τ.Α΄/13−6−2003) Περί Οργανισμού του ΥΠΠΟ. 6. Την υπ’ αριθμ. Υ.Α. 16307/9.9.1965 (ΦΕΚ 605/Β/16−9−1965), σύμφωνα με την οποία κηρύχθηκαν ως αρχαιολογικός χώρος τα αρχαία τείχη στο Παράλιο Άστρος και ο Πύργος Ζαφειρόπουλου ως μάρτυρες σημαντικών ιστορικών συμβάντων με ζώνη ασφαλείας όλη τη βραχώδη χερσόνησο. 7. Την ομόφωνη γνωμοδότηση του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου, όπως αυτή διατυπώθηκε στην υπ’ αριθμ. 38/15.11.2011 συνεδρία του. 8. Το υπ’ αριθμ. ΥΠΠΟΤ/ΔΤΦΚ/4162/26/23.4.2012 έγγραφο της Διεύθυνσης Τοπογραφήσεων, Φωτογραμμετρίας και Κτηματολογίου, με το οποίο μας διαβιβάστηκαν τοπογραφικά διαγράμματα και πίνακες συντεταγμένων του προς οριοθέτηση αρχαιολογικού χώρου, αποφασίζουμε: Την έγκριση οριοθέτησης ως ενιαίου χερσαίου και ενάλιου αρχαιολογικού χώρου της θέσης «Νησί Παραλίου Άστρους», στο Δήμο Βόρειας Κυνουρίας, Π.Ε. Αρκαδίας, Περιφέρειας Πελοποννήσου, για λόγους προστασίας των αρχαιολογικών καταλοίπων που δηλώνουν τη συνεχή χρήση της θέσης από τα προϊστορικά έως και τα σύγχρονα χρόνια και ιδιαίτερα: − Των αρχαίων καταλοίπων στη νότια κορυφή του λόφου, που δηλώνουν την ύπαρξη οικισμού προϊστορικών χρόνων. − Του αρχαίου τείχους στα βορειοδυτικά, που ταυτίζεται με το «επί θαλάσση τείχος» των Αιγινητών. − Των ρωμαϊκών καταλοίπων στη θέση «Άστρον». − Του Κάστρου της Φραγκοκρατίας (Κάστρο Ζαφειρόπουλου) στα νότια. Τα όρια του ενιαίου χερσαίου και ενάλιου αρχαιολογικού χώρου αποτυπώνονται με συνεχή κόκκινη πολυγωνική γραμμή στο συνημμένο τοπογραφικό διάγραμμα κλίμακας 1:5000 με σημεία 1, 2, 3, …44, 1, σύμφωνα με τον συνημμένο πίνακα ζευγών συντεταγμένων των κορυφών του πολυγώνου. Από τις διατάξεις της παρούσας απόφασης δεν προκύπτει δαπάνη σε βάρος του Κρατικού Προϋπολογισμού. Η απόφαση αυτή να δημοσιευθεί στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως»
• ΦΕΚ 600 Β΄/7.7.1995 (ΥΠΠΟ/ΔΙΛΑΠ/Γ/1439/28986/16.5.1995)Χαρακτηρισμός ως ιστορικού διατηρητέου μνημείου του κτιρίου, ιδιοκτησίας Δημ. Γαρδικιώτη στο Παράλιο Άστρος Νομού Αρκαδίας. «Χαρακτηρίζουμε ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο το κτίριο, ιδιοκτησίας Δημ. Γαρδικιώτη, στην οδό Ζαφειροπούλου στο παράλιο Άστρος, διότι τα δομικά υλικά, αλλά και τα επιμέρους μορφολογικά του στοιχεία το καθιστούν ενδιαφέρον και απαραίτητο για τη μελέτη της ιστορίας της Αρχιτεκτονικής».
• ΦΕΚ946 Β΄/16.11.1995 (ΥΠΠΟ/ΔΙΛΑΠ/Γ/1683/53061/30.10.1995)Χαρακτηρισμός ως ιστορικού διατηρητέου μνημείου του κτιρίου, ιδιοκτησίας Μιχαήλ Μαρούδη στο Παράλιο Άστρος. «Χαρακτηρίζουμε ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο το κτίριο ιδιοκτησίας Μιχαήλ Μαρούδη στο Παράλιο Άστρος, γιατί αποτελεί αξιόλογο δείγμα κτιρίου της περιοχής και είναι σημαντικό για την μελέτη της ιστορίας της 67 ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΗΜΟΥ ΒΟΡΕΙΑΣ ΚΥΝΟΥΡΙΑΣ 2024 -2028 – ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ αρχιτεκτονικής»
• ΦΕΚ 1001 Β΄/5.12.1995 (ΥΠΠΟ/ΔΙΛΑΠ/Γ3818/57152/9.11.1995) Ανάκληση της ΥΑ ΥΠΠΟ/ΔΙΛΑΠ/Γ/3288/3884/23.1.89 του μη χαρακτηρισμού του κτιρίου ιδ. Παναγιώτη Φοίτηρη στο Παράλιο Άστρος και χαρακτηρισμός του ιδίου κτιρίου ως ιστορικού διατηρητέου μνημείου. « α) Ανακαλούμε την ΥΑ ΥΠΠΟ/ΔΙΛΑΠ/Γ/3288/3884/23.1.89, με την οποία έχει χαρακτηρισθεί ως κτίριο που χρειάζεται ειδική κρατική προστασία το κτίριο ιδιοκτησίας Παναγιώτη Φοίτηρη στο Παράλιο Άστρος και β) Χαρακτηρίζουμε ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο το παραπάνω κτίριο, γιατί αποτελεί αξιόλογο κτίσμα με στοιχεία νεοκλασικισμού, σημαντικό για την μελέτη της ιστορίας της Αρχιτεκτονικής, και είναι αναπόσπαστο τμήμα αξιόλογου κτιριακού συνόλου του ιδίου δρόμου στο Παράλιο Άστρος».
• ΦΕΚ 347 ΑΑΠ/7.8.2008 (ΥΠΠΟ/ΔΝΣΑΚ/2507/41/23.7.2008)Χαρακτηρισμός ως μνημείου της τοξωτής αυλόπορτας και του λίθινου τμήματος του μανδρότοιχου εκατέρωθεν αυτής, που βρίσκονται στην οδό Ζαφειροπούλου 37, στο Παράλιο Άστρος Ν. Αρκαδίας, φερόμενης ιδιοκτησίας Μαρίας Μπούζιου. «Χαρακτηρίζουμε ως μνημείο την τοξωτή λίθινη αυλόπορτα και το λίθινο τμήμα του μανδρότοιχου εκατέρωθεν αυτής, διότι διατηρεί αμιγή στοιχεία της τοπικής παράδοσης και συγκεντρώνει ενδιαφέροντα αρχιτεκτονικά και μορφολογικά στοιχεία και πληροί κατά συνέπεια τις προϋποθέσεις που ορίζει το άρθρο 6 παρ. 1γ του ν. 3028/2002»
• ΦΕΚ 605 Β΄/16.9.1965 (ΥΑ 16307/9.9.1965) Χαρακτηρισμός ως αρχαιολογικών χώρων:
α) Τα εις Παράλιον Άστρος Αρχ. Τείχη, ως και τον Πύργον Ζαφειρόπουλου, ως μάρτυρες σημαντικών ιστορικών συμβάντων με ζώνην ασφαλείας όλην την βραχώδη χερσόνησον την αποκαλούμενην «Νησί» εφ’ ής ταύτα ίδρυνται,
β) Μετόχιον της Μονής Ορθοκωστάς παρά τον Άγιον Ανδρέαν Άστρους Κυνουρίας, ένθα μονόκλιτον ναϋδριον του 1714 επ’ ονόματι Ευαγγελισμού της Θεοτόκου έχον εσωτερικώς τοιχογραφίας του 18ου αιών. και Πύργος του 1715
====================================
Περδικόβρυση
• ΦΕΚ 836 Β΄/20.11.1984 (ΥΑ Β1/Φ30/26891/512/20.5.1984) Χαρακτηρισμός της Ιεράς Μονής Προδρόμου στην Κοιν. Περδικόβρυσης Κυνουρίας Ν. Αρκαδίας και του μετοχιού ως ιστορικών διατηρητέων μνημείων. «Χαρακτηρίζουμε ως ιστορικά διατηρητέα μνημεία: Α) την Ιερά Μονή Προδρόμου στην Κοινότητα Περδικόβρυσης Κυνουρίας Ν. Αρκαδίας, που αποτελείται από τριώροφο συγκρότημα κελιών σε σχήμα Π που κλείνεται μπροστά από ισόγεια πτέρυγα και το καθολικό που διατηρεί μόνο τμήμα από την αρχική του κόγχη και την κόγχη της προθέσεως με τοιχογραφίες του 18ου αιώνα. Σε διάφορα σημεία της μονής υπάρχουν εντοιχισμένα σε δεύτερη χρήση γλυπτά Βυζαντινών χρόνων. Β) Το μετόχι της Μονής στα νότια του χωριού που αποτελείται από διώροφο συγκρότημα σε σχήμα Π που περιλαμβάνει ορθογώνια αυλή. Προσκολλημένη στο συγκρότημα, στη ΝΔ γωνία του ήταν η εκκλησία από την οποία σώζονται μόνο μερικά λείψανα τοίχων. Ζώνη προστασίας ορίζεται 10μ. γύρω του στο καθένα.»
============================
Πλάτανος
• ΦΕΚ 60 Β΄/5.2.1966 (ΥΑ 21585/13.1.1966) Χαρακτηρισμός ως ιστορικών μνημείων και αρχαιολογικών χώρων: Α΄ως ιστορικά μνημεία α) την Μονή Αγίας Τριάδος εις την περιοχήν Μελιγούς Κυνουρίας β) Το ναϋδριον του Αγίου Θεοδώρου, με τοιχογραφίες του 15ου αιώνος εν τη περιφερεία Πλατάνου Κυνουρίας, γ) Η εκκλησία της Μεταμορφώσεως (βασιλική μετά τρούλλου) εις την αυτήν περιφέρειαν δ) Η εκκλησία της Παναγίας «Σέλλας» με τοιχογραφίες του 1528 εις την ως άνω περιφέρειαν.
=============================================
Πραστός
• ΦΕΚ 703 Β΄/17.11.1981 (ΥΑ Β1/Φ30/62304/1495/16.10.1981) Περί χαρακτηρισμού του Ιερού Ναού του Αγίου Γεωργίου στον οικισμό Πραστός της Κυνουρίας του Νομού Αρκαδίας ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο με ζώνη προστασίας 20μ γύρω του. Ο ναός είναι μονόχωρος με δίρριχτη στέγη και κτιστό τέμπλο στους τοίχους του ιερού διασώζει τοιχογραφίες λαϊκής τεχνοτροπίας»
• ΦΕΚ 473 Β΄/17.12.1962 (ΥΑ 15904/24.11.1962) Χαρακτηρισμός ως αρχαιολογικών χώρων:
Ερείπια Μονής της Κάτω Παναγιάς δεξιά της ημιονικής οδού της φερούσης εκ του Αγίου Ανδρέου εις Πραστόν,
Ερείπια της εκκλησίας του Αγίου Αθανασίου εν Πραστώ,
Ερείπια εκκλησίας της Θεοτόκου (Μητροπόλεως) εν Πραστώ,
Τοποθεσία «Κολόνες»της περιοχής της Μονής Λουκούς.
Ναϋδριον του Ευαγγελισμού μετά του παρακείμενου πύργου του Μετοχίου της Μονής Ορθοκωστάς παρά τον Άγιον Ανδρέαν Άστρους
Μονή Αγίου Δημητρίου Ρεοντηνού παρά την μονήν Ορθοκωστάς
Η Μονή Καρυάς παρά τον Πραστόν
Η Εκκλησία Αγίου Νικολάου εν Πραστώ
Η Εκκλησία Αγίου Δημητρίου εν Πραστώ
Η Εκκλησία Ταξιαρχών εν Πραστώ
Το Αρχοντικόν Χατζηπαναγιώτου εν Πραστώ
Το Αρχοντικόν Καραμάνου (του έτους 1798) εν Πραστώ.
Η κρήνη Μερίκα (του έτους 1740) εν Πραστώ
Καθολικόν της άλλοτε Μονής του Αγίου Νικολάου εις θέσιν Κοντονά (μεταξύ Πραστού και Καστανίτσης)
Χαρακτηρισμός Ι. Μ. Κοιμήσεως της Θεοτόκου Αρτοκωστάς επ. Κυνουρίας Αρκαδίας ως ιστορικού διατηρητέου μνημείου. «Χαρακτηρίζουμε την Ι. Μονή Κοίμησης της Θεοτόκου Αρτοκωστάς επ. Κυνουρίας Αρκαδίας ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο με ζώνη προστασίας 150μ γύρω του. Η Μονή πιθανολογείται ότι ιδρύθηκε το 12ο αιώνα. Ερείπια του αρχικού κτιριακού συγκροτήματος που καταστράφηκε πριν από το 1540 σώζονται στη θέση «βρύση» 2-3 χλμ Β της σημερινής θέσης. Το 1617 η μονή επαναλειτούργησε ως πατριαρχικό σταυροπήγιο στη σημερινή της θέση, και καταστράφηκε από άγνωστη αιτία και ανακαινίστηκε το 1711. Το 1826 η μονή πυρπολήθηκε από τον Ιμπραήμ και το 1864-5 ανοικοδομήθηκε με απόφαση του τότε Υπουργείου Εκκλησιαστικών. Το μνημείο είναι αλλοιωμένο μορφολογικά από νεότερες επεμβάσεις, παρουσιάζει ένα τετράπλευρο σε κάτοψη σχήμα, διαμορφωμένο από μονώροφα και διώροφα κτίρια των κελιών. Το καθολικό είναι τετράστυλος σταυροειδής εγγεγραμμένος ναός με εξάπλευρο τρούλο».
====================================
Ωριά
• ΦΕΚ 453 Β΄/14.6.1996 (ΥΠΠΟ/ΑΡΧ/Β1/Φ30/23641/689/31.5.1996)Χαρακτηρισμός του Ι. Ναού Αγίου Γεωργίου Κοινότητας Ωριάς, επαρχίας Κυνουρίας Νομού Αρκαδίας ως ιστορικού διατηρητέου μνημείου. «Χαρακτηρίζουμε τον Ιερό Ναό Αγίου Γεωργίου που βρίσκεται στην Κοινότητα Ωριάς, επαρχίας Κυνουρίας Νομού Αρκαδίας ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο. Πρόκειται για μονόχωρο καμαροσκέπαστο ναό που απολήγει σε ημικυκλική εξωτερική κόγχη και καλύπτεται με δίρριχτη κεραμοσκεπή στέγη. Στο εσωτερικό του ναού αξιόλογο είναι το τέμπλο λαϊκής τεχνοτροπίας το οποίο κοσμούν όψιμες μεταβυζαντινές εικόνες των αρχών του 19ου αιώνα. Το μνημείο σύμφωνα με τα μορφολογικά και κατασκευαστικά χαρακτηριστικά χρονολογείται στα τέλη του 18ου αιώνα αρχές του 19ου αιώνα».
• ΦΕΚ 812 Β΄/3.10.1991 (ΥΠΠΟ/ΑΡΧ/Β1/Φ30/ 20455/354/23.2.1991) Κήρυξη ως μνημείου του Ι.Ν. Αγίου Γεωργίου Ενδύσσενας Κυνουρίας. «Κησύσσεται ως ιστορικά διατηρητέο μνημείο η Μονή Αγίου Γεωργίου Ενδύσσενας, της επαρχίας Κυνουρίας, του Νομού Αρκαδίας, στο σύνολο της με ζώνη προστασίας 30μ. γύρω του. Το καθολικό είναι ναός μονόχωρος καμαροσκέπαστος με ημικυκλική κόγχη Ιερού που εξωτερικά διακοσμείται με τοξωτές εσοχές. Διατηρείται επίσης ένα από τα κελλιά, η μεγάλη τοξοτή πύλη του περιβόλου και λιθόκτιστη κρήνη λαϊκής αρχιτεκτονικής. Χρονολογείται στο 18ο-19ο αιώνα».
Ο Δήμος Βόρειας Κυνουρίας «ξέχασε» την πρωτεύουσα του δήμου μας το ιστορικόν Άστροςαπό το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα.
Η Νίκη της Σαμοθράκης είναι μαρμάρινο γλυπτό άγνωστου καλλιτέχνη της ελληνιστικής εποχής που βρέθηκε στο ναό των «Μεγάλων Θεών» Καβείρων στη Σαμοθράκη, παριστάνει φτερωτή τη θεά Νίκη και εκτίθεται στο Μουσείο του Λούβρου από το 1884.
Είναι μία από τις τρεις φτερωτές Νίκες που βρέθηκαν στο ναό της Σαμοθράκης.
Οι άλλες δύο εκτίθενται η μεν πρώτη, που αποτελεί ρωμαϊκό αντίγραφο και το βρήκαν Αυστριακοί αρχαιολόγοι, στο μουσείο “Kunsthistorisches Museum” της Βιέννης και η δεύτερη, που βρέθηκε από την αμερικανική αποστολή του Karl Lehmann και της Phyllis Williams-Lehmann το 1949, στο αρχαιολογικό μουσείο τηςΣαμοθράκης.
Ο Lehmann και η σύζυγός του βρήκαν αργότερα (το 1950) σε ανασκαφές και τμήματα του δεξιού χεριού της «Νίκης της Σαμοθράκης». Λίγους μήνες μετά το ίδιο ζευγάρι αρχαιολόγων εντόπισε και δάχτυλα του δεξιού χεριού της ίδιας Νίκης στο προαναφερόμενο αυστριακό μουσείο, που τα είχε ακαταχώρητα και δεν γνώριζε ότι ανήκαν σε εκείνην.
Η δεξιά παλάμη της ανασυστάθηκε αποκαλύπτοντας ότι δεν κρατούσε σάλπιγγα όπως πολλοί πίστευαν μέχρι τότε και εκτίθεται επίσης στο Λούβρο, σε χωριστή βιτρίνα κοντά στα άγαλμα.
Το άγαλμα έχει ύψος 3,28 μ (με τα φτερά) και 5,58 με το πλώρη του πλοίου πάνω στην οποία είναι τοποθετημένο σήμερα. Φιλοτεχνήθηκε σε λευκό παριανό μάρμαρο για να τιμήσει τη θεά Νίκη αλλά και μια ναυμαχία – δεν είναι βέβαιο ποια. Ήταν αφιερωμένο σε ναό της Σαμοθράκης και χρονολογείται μεταξύ και 220 και 190 π.Χ. – οι περισσότεροι συγκλίνουν στο 190 π.Χ.
Σήμερα στο Μουσείο του Λούβρου το έχουν τοποθετήσει σε μια βάση και αυτή με τη σειρά της είναι στερεωμένη σε μαρμάρινη πλώρη πλοίου. Στην αρχαιότητα εικάζεται ότι εκείνος που αφιέρωσε το έργο στο ναό της Σαμοθράκης (τόπο φημισμένο στην αρχαιότητα για την ιερότητά του) είχε δώσει παραγγελία να σχεδιαστεί ένα μικρό σύμπλεγμα θεάς και πλοίου.
Η μεν θεά φιλοτεχνήθηκε χωριστά από λευκό παριανό μάρμαρο και ίσως κρατούσε στεφάνι για το νικητή ή είχε υψωμένο το χέρι της στο στόμα για να διαλαλήσει τη νίκη χωρίς να κρατά τίποτα ή, τέλος, ίσως χαιρετούσε. Το άγαλμα στο ελληνιστικό σύμπλεγμα ήταν στερεωμένο στην επίσης μαρμάρινη πλώρη ενός πλοίου και έδινε την αίσθηση ότι μόλις είχε «προσγειωθεί» σε αυτό και πατούσε φευγαλέα. Το πλοίο ήταν από μάρμαρου Ρόδου. Οι ειδικοί εικάζουν ότι το έργο ήταν σχεδιασμένο για να το βλέπει ο κόσμος από τα αριστερά, κατά τα ¾ του προφίλ, επειδή όπως συνηθιζόταν στα ελληνιστικά χρόνια ήταν πιο καλοδουλεμένη η μία πλευρά του –εκείνη από την οποία προοριζόταν να το βλέπει το κοινό.
Μία εκδοχή των αρχαιολόγων για το αφιέρωμα επί πολλά χρόνια ήταν πως το είχε κάνει ο Δημήτριος ο Πολιορκητής (337-283 π.Χ.) όταν νίκησε τον στόλο του Πτολεμαίου στα ανοιχτά της Κύπρου γύρω στο 290 π.Χ.
Σήμερα όμως πολλοί πιστεύουν ότι το αφιέρωσαν οι Ρόδιοι όταν το 191 π.Χ., συμμαχώντας με την Πέργαμο, νίκησαν τον Αντίοχο Γ΄ της Συρίας σε ναυμαχία στα ανοιχτά της Σίδης
Το δεξιό φτερό βρέθηκε σχεδόν διαλυμένο εκτός από μικρά κομμάτια του και αποτελεί πρόσθετο έργο ανασύστασης «καθρέφτη» του αριστερού, από εμπειρογνώμονες του Λούβρου. Το άγαλμα εικάζεται ότι κατακρημνίστηκε και έσπασε εξαιτίας μεγάλου σεισμού κατά τον 6ο μ.Χ. αιώνα.
Τα κομμάτια του γλυπτού βρέθηκαν τμηματικά και στην αρχή η Νίκη εκτίθετο στο Λούβρο δίχως τον κορμό και τα φτερά της αλλά και δίχως την πλώρη, τα κομμάτια της οποίας οι Γάλλοι ειδικοί στην αρχή είχαν εκλάβει ότι ανήκαν σε τύμβο και τα είχαν αφήσει στη Σαμοθράκη.
Συγκεκριμένα, η ανεύρεση άρχισε το 1863 από μια αρχαιολογική αποστολή στην οποία επικεφαλής ήταν ο Κάρολος Σαμπουαζό (1830-1909) (Charles Champoiseau) υποπρόξενος της Γαλλίας στην Αδριανούπολη (σημερινό Εντιρνέ Τουρκίας). Ενώ έσκαβαν σε μια χαράδρα στις 15 Απριλίου του 1863, στα βόρεια του νησιού, ένας Έλληνας εργάτης φώναξεστον Σαμπουαζό «Κύριε, εύραμενμια γυναίκα!» – ήταν η μισή Νίκη της Σαμοθράκης.
Ο Σαμπουαζό ήρθε αμέσως σε επικοινώνια με τον πρέσβη της πατρίδας του στην Κωνσταντινούπολη και εκείνος φρόντισε η Τουρκία να δώσει τότε έγκριση για να αποπλεύσει γαλλικό πολεμικό πλοίο και να φορτώσει τη Νίκη της Σαμοθράκης για τη Γαλλία -η Σαμοθράκη είχε σημαντική αυτονομία, αλλά ανήκε ακόμα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και απελευθερώθηκε στις 19 Οκτωβρίου του 1912 Το άγαλμα έφτασε στο Λούβρο στις 11 Μαϊου του 1864 και δύο χρόνια μετά εκτέθηκε για πρώτη φορά μετά τις απαραίτητες εργασίες – χωρίς όμως ακόμα να μπορούν να εκθέσουν το επάνω μέρος τους κορμού και τα φτερά.
Το άγαλμα βρέθηκε σε πολλά κομμάτια γιατί στα ελληνιστικά χρόνια οι καλλιτέχνες δούλευαν το γλυπτό τους σε πολλά κομμάτια εξαρχής – στην αρχαία Ελλάδα δούλευαν χωριστά μόνον το κεφάλι και τα άκρα που εξείχαν. Ο άγνωστος λοιπόν γλύπτης είχε επεξεργαστεί το έργο του κατά τμήματα και μετά το είχε ενώσει, οπότε στο σεισμό με την κατακρήμνιση του γλυπτού, αυτό έσπασε πολύ πιο εύκολα και σε πολλά σημεία.
Αποτελείται από το μεγάλο κομμάτι κάτω από το στήθος μέχρι τα πόδια, από ένα δεύτερο κομμάτι που είναι ο άνω κορμός, το αριστερό φτερό (το δεξί προστέθηκε αντιγράφοντας το αριστερό) και από το κεφάλι – αυτό δεν βρέθηκε ποτέ από όσο γνωρίζουν οι ειδικοί. Τα χέρια, τα φτερά και τα πόδια, όπως και πολλά κομμάτια του ενδύματος σμιλεύονταν τότε χωριστά και μετά το άγαλμα συναρμολογείτο. Τα φτερά ήταν από δύο μεγάλα μάρμαρα που ήταν συνδεδεμένα στην πλάτη χωρίς εξωτερική στήριξη και αυτό δημιουργούσε πρόβλημα ισορροπίας στο άγαλμα, αλλά ο γλύπτης το έλυσε με μεγάλη τέχνη
Το 1875Αυστριακοί αρχαιολόγοι είδαν στον τόπο της ανασκαφής τα μάρμαρα που ο Σαμπουαζό νόμισε ότι ανήκαν σε τύμβο και αναλογιζόμενοι ελληνικά νομίσματα που απεικόνιζαν τη Νίκη σε πλώρες πλοίων κατάλαβαν ότι επρόκειτο για τμήματα μαρμάρινης πλώρης. Ο Σαμπουαζό έμαθε για τα μάρμαρα της πλώρης το 1879 και κατάφερε να τα πάρει κι αυτά στο Λούβρο. Η συναρμολόγηση και η αποκατάσταση (π.χ. του αριστερού φτερού που βρέθηκε σε πολλά κομμάτια και του δεξιού που ουσιαστικά είναι σχεδόν όλο προσθήκη μια που βρέθηκε ένα πολύ μικρό κομμάτι του) ολοκληρώθηκε το 1884
Διδακτήριον ΆστρουςΥΑ 47192/1433/11-6-1946 – ΦΕΚ 127/Β/8-8-1946 “Κηρύσσομεν ως ιστορικόν διατηρητέον μνημείον το εν Άστρει διδακτήριονένθα συνήλθεν εν έτει 1823 η β’ Εθνική Συνέλευσις”.
«παιδείαν μεν ουν φέρει και νίκην» (η παδεία πράγματι φέρει και την νίκη) . Πλάτων (427 π.Χ. – 347 π.Χ.)
Το ιστορικόν Άστρος και ο ‘Αγιος Ιωάννης (Αγιάννης) είναι μία κοινότητα και το κυριότερο οι κάτοικοι είναι οι ίδιοι, είχαν για χιλιάδες χρόνια και έχουν μέχρι σήμερα σπίτια στον Άστρος και στον Αγιάννη του Άστρους. Από το Αγιάννη προήλθε το Άστρος ,το Παράλιο Άστρος και άλλοι μκροί οικισμοί.
Ο Αγιάννης πριν το 1435 ονομάζετο επίσης Άστρος, (επάνω) Άστρος και Αγιάννης του Άστρους .Ο διακεκριμένος ακαδημαϊκός Ν.Βέης αναφέρει σχετικά. «Και όντως το Άστρος και κατά τους μεσαιωνικούς χρόνους ήτο διμερές … ο Άγιος Ιωάννης κατ αρχάς είχεν υπόστασιν σαν θερινή κατοικία των Αστρινών καλουμένηκαι (επάνω) Άστρος και Αγιάννης Άστρους. ( Νίκο Α. Βέη , Μνείαιτου Άστρους. σελ 99-100).
Oι Αγιαννίτες και οι Αστρεινοί oυσιαστικά δεν παραδόθηκαν ποτέ στους Tούρκους κατακτητές. Με το δικό τους τρόπο κατάφεραν να κρατήσουν τα σχολεία τους ανοικτά όλη την διάρκεια του τούρκικου ζυγού και διατήρησαν κρυφά και φανερά αναμμένη την φλόγα του έθνους. Η μόρφωση και τα «γράμματα» , ήταν διαχρονικά και είναι μέχρι σήμερα η μεγάλη και πρωταρχική προτεραιότητα στη ζωή τους. Με πολλές θυσίες και στερήσεις προσπαθούσαν και ενθάρρυναν τα παιδιά τους να «μάθουν γράμματα και να αλλάξουν ζωή».Στη Σχολή Καρυτσιώτη οι μαθητές για να γράφουν τότε χρησιμοποιούσαν τα καλαμάρια και από τότε οι μαθητές της Σχολής και κατά επέκταση οι Αστρεινοί αποκαλούντο και «καλαμαράδες» , που εσήμανε γενικά είναι άνθρωποι των «γραμμάτων».
Θέλουμε δημόσια να ευχαριστήσουμε και ταυτόχρονα να επαινέσουμε τον συμπολίτη μας Ιωάννη Δ. Κουρμπέλη για το αξιόλογο έργο του σχετικά με την ιστορία του τόπου μας, που ανεπιφύλακτα συνιστούμε στους αναγνώστες μας.
«Στον Άγιο Ιωάννη ήδη από τα πρώτα χρόνια της Τουρκοκρατίας λειτουργούσαν διάφορες σχολές. Η πρώτη αναφορά Σχολής στον Άγιο Ιωάννη εμφανίζεται σε πατριαρχικό σιγίλιο του1638, γραμμένο από τον πατριάρχη Κύριλλο Λούκαρι, σύμφωνα με το οποίο ο Άγιος Ιωάννης ανακηρυσσόταν «σταυροπηγιακό» χωριό, με έδρα τον ναό του Αγίου Βασιλείου. Η ανακήρυξη έγινε «χάριν βεβαίως τῆς Σχολῆς τοῦ Ἀγίου Ἱωάννου, λειτουργούσης πολλοῦ παλαιότερον». Σύμφωνα λοιπόν με αυτό το σιγίλιο, στον Άγιο Ιωάννη λειτουργούσε ανώτερο σχολείο πολύ πριν το 1638.»….
Διακρίνεται το μετόχι της Μονής Λουκούς, Άγιος Δημήτριος, εξωκκλήσι του Αγιάννη που λειτούργησε η Σχολή του Αγίου Ιωάννου το 1765.
«Το 1715 επετράπη η ίδρυση σχολείου στους κατοίκους του Αγίου Ιωάννου «Ναυπλίου» (πρόκειται ασφαλώς για τον Άγιο Ιωάννη Αρκαδίας, αφού κατά την Ενετοκρατία, το χωριό υπαγόταν εκκλησιαστικά και διοικητικά στο Ναύπλιο). Το σχολείο αυτό ήταν «ανώτερο» και ονομαζόταν Σχολή του Αγίου Ιωάννου. Στις 14 Μαΐου 1765, ύστερα από γραπτή παράκληση των ιερέων και του λαού του Αγίου Ιωάννη, με σιγίλιο του Πατριάρχη Σαμουήλ Χαντζερή, ανασυγκροτήθηκε και ανασυστάθηκε το Φροντιστήριον και σχολείον Ελληνικών γραμμάτων, «πρός διδασκαλίαν καί ψυχικήν ὠφέλειαν, οὖ μόνον τῶν ἐγχωρίων κατοίκων, ἀλλά καί τῶν ξένων παίδων». Το σχολείο αυτό στεγάστηκε στο μετόχι της Μονής Λουκούς, Άγιο Δημήτριο, πλησίον του Αγίου Ιωάννη.»…
Ο μεγαλοπρεπής ναός του Αγίου Ιωάννου Προδρόμου στον Αγιάννη , αναφέρεται πιθανά στον νάρθηκα του λειτούργησε κρυφό σχολείο.
«Στον Αγιάννη λειτουργούσαν επίσης και «κατώτερα» σχολεία, όπως αυτό του Παπακυριακού . Στο κατώτερο σχολείο του «Παπακυριακού» σπούδασε και ο σπουδαίος Αγιοπετρίτης προεστός Αναγνώστης Κονδάκης, όπως αναφέρει στα απομνημονεύματά του. Πιο συγκεκριμένα, αναφέρει πως ήταν κατώτερο σχολείο και ονομαζόταν «κοινό του Κυριακού ή Παπακυριακού». Το σχολείο αυτό σώζεται έως σήμερα στην θέση «Κουφόβουνο» του Αγιάννη και αποτέλεσε την οικία του δημάρχου Βασιλείου Καλαμβοκίδη.»
«Το αρχοντικό του άλλοτε δημάρχου Θυρέας, Βασιλείου Ι. Καλαμβοκίδη (1814 – 1901). Στο αρχοντικό αυτό στεγαζόταν από την Τουρκοκρατία έως την περίοδο της Επανάστασης η σχολή του Παπακυριακού. Η παλαιά Αγιαννίτικη οικογένεια Παπακυριακού ή Παρέτου αποτελεί προγονική οικογένεια της οικογένειας Καλαμβοκίδη».
Διακρίνεται η κτητορική επιγραφή της Σχολής Καρυτσιώτη του Αγιάννη στη είσοδο του χωριού στο λόφο “Κουτρί”.
«1798ΕΝ ΜΗΝΙ ΙΟΥΛΙΩ 18
Η ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΦΙΛΟΘΕΑΜΟΝΑ
ΤΙ ΕΣΤΗΚΑΣ ΘΑΜΒΟΥΜΕΝΟΣ ΦΙΛΕ ΦΙΛΟΘΕΑΜΟΝΜΕ ΑΠΟΡΙΑΝ ΜΥΣΤΙΚΗΝ ΖΗΤΕΙΣ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΜΟΥΝΑ ΜΑΘΕΙΣ ΝΑ ΒΕΒΑΙΩΘΕΙΣ ΤΙ ΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ ΜΟΥ ΚΑΙ ΠΟΙΟΣ ΜΕ ΕΠΡΟΣΤΑΤΕΥΣΕ ΚΙ ΑΥΤΟ ΤΟ ΚΑΜΩΜΑ ΜΟΥ…»
Ο μεγάλος εθνικός ευεργέτης μας Δημήτριος Καρυτσιώτης αναμφισβήτητα επηρεάστηκε από τα καλέσματα του Κοσμά Αιτωλού, του Ρήγα Φεραίου και του Αδαμάντιο Κοραή ( Από την Σμαράγδη Ι. Αρβανίτη) και από την Αγιαννίτικη παράδοση για «γράμματα». Η πίστη του στην εκπαίδευση και στη μόρφωση του γένους είχε ήδη διαφανεί από τη σημαντική χορηγία την οποία είχε κάνει στη Σχολή της Κοινότητας των Ορθοδόξων της Τεργέστης.
Η προεπαναστατιμένη Ελλάδα είχε πολλά μικρά “κρυφά” και λίγα φανερά σχολεία. Ένα από τα ελάχιστα φανερά σχολεία ήταν και η περίφημη Σχολή Καρυτσιώτη.Ο μεγάλος εθνικός ευεργέτης συνέχισε έμπρακτα την Αγιαννίτικη δέσμευση αιώνων, για «γράμματα» και μόρφωση. Το 1798 έκτισε στην θέση «Κουτρί» στον Αγιάννη την περίφημη και καλλιμάρμαρο Σχολή Καρυτσιώτη και το 1805έχτισε στο Άστρος το παράρτημα της Σχολής Καρυτσιώτη του Αγιάννη. Η σχολή Καρυτσιώτη έπαιξε καταλυτικό ρόλο για την τοπική κοινωνία για πολλά χρόνια και ακόμα μέχρι σήμερα, αφού όλοι οι Αγιαννίτες και οι Αστρεινοί με πολύ μόχθο και με κάθε θυσία επιθυμούσαν τα παιδιά τους να μάθουν γράμματα και σαν απόφοιτοι “καλαμαράδες ” να αλλάξουν την ζωή τους ,σύμφωνα με τις “έξυπνες ” προσδοκίες του μεγάλου ευεργέτη τους Δημητρίου Καρυτσιώτη.
Η σχολή Καρυτσιώτη έπαιξε καταλυτικό ρόλο για την τοπική κοινωνία , έπαιξε πρωτεύοντα και καθοριστικό ρόλο για να γίνει ο Αγιάννης πρωτεύουσα της επαναστατημένης Ελλάδας, από τις 22 Αυγούστου έως την 1 Οκτωβρίου 1822 και για να γίνει η Β’ Εθνοσυνέλευση των Ελλήνων στο Άστρος το 1823. .
Στο ίδρυμα Ζαφείρη στο Άστρος βρίσκονται τα περίπου 1500 βιβλία της περίφημης Σχολής Καρυτσιώτη του Αγιάννη,πουπρονοητικά και έξυπναέσωσε και διαφύλλαξεο οικιστής του Παραλίου Άστρους Αγιαννίτης στρατηγός Πάνος Ζαφειρόπουλος ηΆκουροςαναγνωρίζοντας την μεγάλη σημασία τους, από τις ορδές του Ιμπραήμ αρχικά στο «αρχοντικό» του στον Αγιάννη και αργότερα τα μετέφερε για καλύτερη προστασία στην οικία του στο Κάστρο του Παραλίου Άστρους.
Δείτε τον σύνδεσμο για περισσότερα για τα βιβλία .
«Το ενδιαφέρον του για τους αδελφούς του στην Κοινότητα, αλλά και για την ιδιαίτερη πατρίδα του, καταδεικνύει έναν ακούραστο άνθρωπο, ο οποίος ένιωθε την ευγνωμοσύνη για την καλή του τύχη και ποτέ δεν ξέχασε τον τόπο του. Το επίγραμμα στον τάφο του, (είχε συντάξει ο ίδιος) το οποίο παραθέτουμε στα νέα ελληνικά, συμπυκνώνει εύγλωττα όλη του την πορεία:
«Εδώ κείται ο Δημήτριος Καρυτσιώτης, ο οποίος κατά την ευσέβεια, την επιείκεια και κατά την τιμιότητα στις συμβολαιογραφικές πράξεις σε όλους τους Έλληνες και ξένους ήταν σεβαστός έως την τελευταία μέρα της ζωής του, και ο οποίος ουδέποτε λησμόνησε την ιδιαίτερη πατρίδα του,και ίδρυσε σε αυτήν σχολείο με δικές του δαπάνες, για να ανακτήσει η νεότητα του τόπου και των γύρω περιοχών την πατροπαράδοτη αρετή».
Ήθελε να τελειώσει τη ζωή του , με την τελευταία λέξη και επιθυμία του , τονίζοντας στους μεταγενέστερους δέν ξέχασε την πατρίδα του τον Αγιάννη και το Άστρος και την μεγάλη δέσμευση του, για «γράμματα» και μόρφωση των νέων της πατρίδας του.
Δημήτριος Καρυτσιώτης, εις παράγραφον 5 της διαθήκης του «5) Αφήνω εις την πατρίδα μας (χωρίον μας) το κτίριον του σχολείου και την περιουσίαν του Άστρους (Astro) ως είναι»( Φλουδας ,Θυρεατικα Β’ σελ 312) … (Εις της διαθήκην του την 27η Φεβρουαρίου 1819 στη Τεργέστη).
«Παραιτώ της πατρίδος μου το κτίριον της Σχολής και το υποτακτικόν( Αγροκήπιο) του Άστρους με όλα τα συμπεριλαμβανόμενα εις το κοντράτο (συμβόλαιο) καμωμένου παρ εμού.Μάϊος 1819 Δ.Καρυτσιώτης»
Οι πληρεξούσιοι της Εθνοσυνέλευσης και ο Κολοκοτρώνης το 1823 ετίμησαν με την Διακήρυξη της Εθνοσυνέλευσης τον μεγάλο εθνικό ευεργέτη μας, «Εξεδόθη εν Άστρει εντός του Μουσείου Καρυτσιώτη».
«Στα τέλη Ιουλίου – αρχές Αυγούστου του 1826 και οι δύο σχολές πυρπολήθηκαν από τις ορδές του Ιμπραήμ πασά και η Σχολή του Αγίου Ιωάννη, καταστράφηκε ολοσχερώς. Μαζί με τη σχολή καταστράφηκε όλο το χωριο, καθώς και οι 13 εκκλησίες και τα 2 μοναστήρια του. Σύμφωνα με τον ιστορικό Φαίδωνα Κουκουλέ, η σχολή «έγινε σωρός πετρών από την πυρκαϊάν του κοινού εχθρού της πίστεως Ιμβραήμ…». Κατά την Αγιαννίτικη παράδοση, η Σχολή καιγόταν συνεχώς επί μία εβδομάδα, καθώς οι κάτοικοί του είχαν διασκορπιστεί και δεν μπορούσαν να σβήσουν την φωτιά. Η σχολή του Άστρους σύντομα ανακαινίστηκε και έλαβε την ονομασία «Μουσείον Καρυτσιώτου».
Σύμφωνα με τον ιστοριοδίφη Νικόλαο Ι. Φλούδα, ο οποίος διέσωσε την σχετική Αγιαννίτικη παράδοση.
«Οι Αγιαννίτες ποτέ δεν έπαψαν να ασχολούνται με την εκπαίδευση και την καλλιέργεια των νέων. Από την πρώτη στιγμή προσπάθησαν να ιδρύσουν καινούργια σχολεία σε αντικατάσταση της Σχολής Καρυτσιώτη. Κατά την παράδοση, ήδη από τον καιρό που ο Ιμπραήμ πασάς πυρπόλησε τον Άγιο Ιωάννη και την Σχολή (Ιούλιος 1826), οι μαθητές του κατώτερου σχολείου του χωριού, το οποίο στεγαζόταν στην οικία κληρονόμων Γρηγορίου Κουρόγιωργα ή Φουρλίγκα, διδάσκονταν κρυφά στο υπόγειο της γειτονικής κατοικίας της οικογένειας Κουρόγιωργα (Καπίλα) στη θέση «Άγιος Βασίλειος ή Ματθαίου» του Αγίου Ιωάννη. Στο υπόγειο αυτό υπήρχε μία κρύπτη η οποία έφτανε μέχρι το γειτονικό σπίτι του Ιωάννη Αν. Βλαχάκη. Είχε στα άκρα της τουράκια (λίθινα καθίσματα), όπου διδάσκονταν οι μαθητές».
«Το αρχοντικό της οικογένειας Κουρόγιωργα – Φουρλίγκα στον Άγιο Ιωάννη. Βρίσκεται στη θέση «Ελαγός – Άγιος Βασίλειος», κοντά στην πηγή Σουληνάρι. Εδώ στεγάστηκε επί Τουρκοκρατίας κατώτερο σχολείο του χωριού.»
«Το αρχοντικό του Αγιαννίτη προεστού Ιωάννη Ματθαίου (σήμερα Κουρόγιωργα – Καπήλα). Στα υπόγεια και στην κρύπτη του σπιτιού αυτού διδάσκονταν οι μαθητές του κατώτερου σχολείου (στεγαζόταν στο γειτονικό σπίτι του Φουρλίγκα) κατά την επιδρομή του Ιμπραήμ το 1826.»
«Το 1829 στο χωριό λειτουργούσε Αλληλοδιδακτικό σχολείο με 150 περίπου μαθητές. Το 1867 χτίστηκε το επονομαζόμενο «Παλιό Σχολείο». Ήταν ένα διτάξιο Δημοτικό Σχολείο (και Σχολαρχείο κατά την παράδοση) που λειτούργησε έως το 1937, οπότε και ενώθηκε με το Σχολείο του Άστρους.» Την δεκαετία του 1950 τα δημοτικά σχολεία χώρισαν προσωρινά και ενώθηκαν πάλι αργότερα.»
Το παλιό Δημοτικό Σχολείο του Αγίου Ιωάννη. Λειτούργησε από το 1867 έως τα μέσα της δεκαετίας του 1960.
Στη είσοδο του χωριού στο λόφο Κουτρί, όπου υπήρχε η Σχολή Καρυτσιώτη και βρίσκεται σήμερα η πλάκα της Σχολής Καρυτσιώτη, κτίστηκε την δεκαετία του 1960 το «καινούργιο» Δημοτικό Σχολείο του Αγιάννη και λειτούργησε έως τα μέσα της δεκαετίας του 1980.
Το παράρτημα της Σχολής Καρυτσιώτη του Αγιάννη στο Άστρος, είναι «διατηρητέο ιστορικό μνημείο» και είναι μαζί με τον χωριστό γειτονικό «Ιερό Χώρο» της Εθνοσυνέλευσης και το Προαύλειο της Σχολής σεμνός και επιβλητικός χώρος , που είναι «μουσείο από μόνο του». Το παράρτημα της Σχολής Καρυτσιώτη του Αγιάννη κτίστηκε στο Άστρος το 1805 και σήμερα στεγάζεται από το 1985 το Αρχαιολογικό Μουσείο Άστρους (που παραμένει αδικαιολόγητα κλειστό από το 2008 , για τις μελέτες… του ΥΠΠΟΑ.)
Το πρώτο Δημοτικό Σχολείο Άστρους το οποίο σώζεται και βρίσκεται πλησίον της κεντρικής πλατείας Ι. Ματθαίου στο Άστρος , όπου στεγάζεται σήμερα το Δημαρχείο Βόρειας Κυνουρίας.
Το Δημοτικό Σχολείο Άστρους είναι παραδοσιακό, πετρόχτιστο, διώροφο, έχει κτιστεί το έτος 1915 «ΔΑΠΑΝΑΙΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ» και λειτουργεί αδιάκοπα μέχρι σήμερα(2025) .
Το Γυμνάσιο Άστρους ( τρεις μικρότερες ταξεις) στο προαύλιο της εκκλησίας του Αγίου Παύλου στην « επάνω γειτονιά», λειτούργησε μέχρι την δεκαετία του 1970 .
Το σημερινό Γυμνασιο Άστρους ,κτίστηκε την δεκαετία του 1970 στο «Αγροκήπιο του Καρυτσιώτη» , βρίσκεται δίπλα στη Σχολή Καρυτσιώτη και λειτουργεί μέχρι σήμερα (2024).
Τίτλος ΦΕΚ Χαρακτηρισμός της πλατείας σχολής Καρυτσιώτη και τμήματος του αγροκηπίου, στο Άστρος Κυνουρίας, ως ιστορικού τόπου…
«Ο χώρος αυτός είναι τμήμα του αγροκηπίου – αρχικά 46 στρεμμάτων, το οποίο είχε δωρίσει ο Δημήτριος Καρυτσιώτης στη Σχολή, την οποία είχε ιδρύσει το 1805 – δενδροφυτεμένου με πορτοκαλιές, λεμονιές και ελιές, το προϊόν των οποίων χρησιμοποιούνταν για την πληρωμή των δασκάλων της Σχολής και την κάλυψη των εξόδων της».
“Στο αγροκήπιο αυτό έλαβαν χώρα δύο σημαντικά γεγονότα της Επαναστάσεως, το γνωστό ως «κολοκοτρωναίικο τραπέζι της συμφιλίωσης» στις 19 Ιουνίου 1821, στο οποίο είχαν προσέλθει οι οπλαρχηγοί, προκειμένου να ξεπεραστούν οι αντιθέσεις και να ομονοήσουν για την επιτυχία της Επανάστασης που τότε ξεκινούσε, καθώς επίσης και η Β΄ Εθνοσυνέλευση των Ελλήνων (30 Μαρτίου έως τις 18 Απριλίου του 1823) με την παρουσία οπλαρχηγών, πολιτικών, πλήθους λαού και στρατού. Εντός της Σχολής η οποία περιλαμβάνεται στον υπό κήρυξη χώρο, συντάχθηκε η διακήρυξη της Εθνοσυνέλευσης».
Οι παρακάτω φωτογραφίες είναι από την ιστοσελίδα, θυρεατις γη (βορεια κυνουρια – αρκαδιας) (φωτογραφιες παλιες και νεες) ,που για πολλά χρόνια προβάλλει στον ηλεκτρονικό τύπο, με τον έξοχο και μοναδικό τρόπο, τη Θυρεάτιδα Γη η Θυρέα και το Δήμο Βόρειας Κυνουρίας .
Από ,θυρεατις γη (βορεια κυνουρια – αρκαδιας) (φωτογραφιες παλιες και νεες)
Ο Κυριάκος ( Κούλης ) Χασαπογιάννης υπήρξε εμβληματική μορφή της εκπαίδευσης στην περιοχή μας για χρόνια. Σε αυτόν οφείλουμε τη δημιουργία του Αρχαιολογικού Μουσείου Άστρους. Η φωτογραφία είναι βγαλμένη στην Κέρκυρα όπου πραγματοποιήθηκε η εκδρομή των τελειοφοίτων 1966 του Γυμνασίου Άστρους.
O «αρχαίος Έλληνας» Κούλης Χασαπογιάννης, είχε κατά λάθος γεννηθεί 2,500 χρόνια αργότερα. Όλη η κοινωνική και επαγγελματική του ζωή ήταν γεμάτη «αμοιβαίο σεβασμό», «Ελληνικό μέτρο» , «απαράμιλλο ήθος», και «υπερβολικότατη ευγένεια» για κάθε παραμικρή λεπτομέρεια. Η ιδέα του Αρχαιολογικού Μουσείου Άστρους ξέκινησε και έγινε πραγματικότητα από τον αείμνηστο καθηγητή μας Κυριάκο (Κούλη) Χασαπογιάννη, το 1959 αρχικά σε κτίριο του «Αγροκηπίου Καρυτσιώτη», που δεν υπάρχει σήμερα, και το 1985 μεταφέρθηκε στη Σχολή Καρυτσιώτη.
Από ,θυρεατις γη (βορεια κυνουρια – αρκαδιας) (φωτογραφιες παλιες και νεες)
Μαθητές με παραδοσιακές στολές για την εθνική γιορτή μπροστά στο τότε Γυμνάσιο Άστρους , την Σχολή Καρυτσιώτη στο Άστρος, την δεκαετία του 1950. Αναγνωρίζονται οι καθηγητές ,ο φιλόλογος Ι.Αρβανίτης (μπροστά καθιστός μεταξύ μαθητών και μαθητριών ) και πίσω του ο μαθηματικός Λάμπρος Κορδογιάννης. Εορτασμός επετείου 25ης Μαρτίου στη δεκαετία ‘50. Αρχείο οικογένειας Κορδογιάννη.
Από ,θυρεατις γη (βορεια κυνουρια – αρκαδιας) (φωτογραφιες παλιες και νεες)
Επέτειος 25ης Μαρτίου 1946. Καθηγητές και μαθητές του Γυμνασίου Άστρους απαθανατίζονται στο προαύλιο του σχολείου λίγα χρόνια μετά την απελευθέρωση από τη Γερμανική κατοχή. Αναγνωρίζονται από αριστερά οι καθηγητές Ιωαν. Σιούτος, Κων. Καλλίτσης, Νικ.Φλούδας, Κυρ. Χασαπογιάννης, … Στην άκρη δεξιά της φωτογραφίας ο επιστάτης του σχολείου Στράτης Πενταφρόνιμος.Η φωτογραφία από το αρχείο του Kostas Pentafronimos (πίσω φάνονται οι καμινάδες των δωματίων των οικότροφων μαθητών της Σχολής Καρυτσιώτη).
,
Από ,θυρεατις γη (βορεια κυνουρια – αρκαδιας) (φωτογραφιες παλιες και νεες)
Έχουν περάσει 60 χρόνια από το σχολικό έτος 1961-62 τότε που οι μαθητές με τα κουρεμένα κεφάλια και τα πηλίκια απαθανατίστηκαν με την καθηγήτρια τους έξω από το Πάνω Γυμνάσιο. Πόσα άλλαξαν και πόσα έμειναν ίδια! Καλή σχολική χρονιά 2021-22 ! Η φωτογραφία προέρχεται από το αρχείο του Γιάννη Γρηγορίου και έφτασε ως εδώ με τη φροντίδα της Μαίρης Ευθυμίου.
Μπροστά στο Γυμνάσιο Άστρους το 1962, με την αυστηρή φιλόλογο Γεωργία Παπαηλιού , οι περισσότεροι μαθητές από την τότε δευτέρα και τρίτη τάξη του Γυμνασίου Άστρους ,υπάρχουν και μικρότεροι.
Από ,θυρεατις γη (βορεια κυνουρια – αρκαδιας) (φωτογραφιες παλιες και νεες)
Μπροστά στο «παλιό» Δημοτικό Σχολείο Αγιάννη το 1958.
Η φωτογραφία είναι παρμένη μπροστά στο παλιό Δημοτικό Σχολείο Αγιάννη το 1958 από τον συμπολίτη μας φωτογράφο και κουρέα Θανάση Κουτίβα. Διακρίνεται ο αείμνηστος δάσκαλος μας Λεωνίδας Κολοβός με τους περισσότερους μαθητές του σχολείου, μερικοί απουσίαζαν εκείνη την ημέρα. Μερικοί μαθητές διακρίνονται ξυπόλητοι, τους καλοκαιρινούς μήνες δεν φορούσαμε παπούτσια οι περισσότεροι… Είμαστε τυχεροί που είχαμε και ένα δάσκαλο, περίπου 60-80 μαθητές, μερικοί λένε 100 κάποιες χρονιές, που έκανε ό,τι μπορούσε να μας μάθει γράμματα. Οι γονείς μας αγρότες οι περισσότεροι, μεγάλωσαν τα παιδιά τους με πολύ μόχθο, αγάπη και με τον διακαή πόθο «να μάθουν γράμματα και να αλλάξουν ζωή».
Από ,θυρεατις γη (βορεια κυνουρια – αρκαδιας) (φωτογραφιες παλιες και νεες)
Όμορφα χρόνια, διακρίνονται μερικοί μαθητές από την τρίτη και τελευταία τάξη του Λυκείου Άστρους το 1967 , όπως ονομάζετο τότε η Σχολή Καρυτσιώτη στο Άστρος.
Από ,θυρεατις γη (βορεια κυνουρια – αρκαδιας) (φωτογραφιες παλιες και νεες)
Οι δύο αγαπημένοι και σεβαστοί καθηγητές μας, στο τότε γήπεδο μπροστά από το Γυμνάσιο Άστρους το έτος 1962-1963, από αριστερά ο φιλόλογος Πάνος Καμπύλης και καθιστός ο μαθηματικός Λάμπρος Κορδογιάννης . Διακρίνονται επίσης η καθηγήτρια Μαρία Πλουμίδου και ο γυμναστής Λαφαζάνης .
Από ,θυρεατις γη (βορεια κυνουρια – αρκαδιας) (φωτογραφιες παλιες και νεες)
” Το 1960 ,τα δημοτικά σχολεία του Αγιάννη και του Άστρους , συμμετέχουν μαζί στην παρέλαση , σε πνεύμα “εθνικής συνεννόησης “, αφού είχαν σταματήσει πιά οι εχθροπραξίες από τον πρόσφατο χωρισμό τους, που είχε γίνει περίπου 3-4 χρόνια νωρίτερα. Οι σημαιοφόροι Νεκτάριος Δικαίος του Δημοτικού Σχολείου Άστρους και Γιάννης Κουρόγιωργας του Δημοτικού Σχολείου Αγιάννη μαζί μπροστά στην ίδια σειρά… για να μην υπάρχει καμία αμφιβολία … αφού όλοι είμασταν ίσοι… Μπροστά στα τύμπανα ο Βασίλης Χασαπογιάννης και ο Στράτης Καψάλης του σχολείου Άστρους , ο Αγιάννης δεν είχε ούτε ένα τύμπανο…”
Τα δύο σπουδαιότερα ιστορικά μνημεία της Θυρεάτιδας Γης αναμφισβήτητα είναι ο «Ιερός Χώρος» της Β’ Εθνικής Συνέλευσης των Ελλήνωνκαιη περίφημη Σχολή Καρυτσιώτη.(η παδεία πράγματι φέρει και την νίκη).
Το Αρχαιολογικό Μουσείο Άστρους παραμένει αδικαιολόγητα κλειστό (!), αρχικά με την πρόφαση της ρωγμής το 2008 ,που έγινε αργότερα πρόφαση της στατικής επάρκειας , άνοιξε προσωρινα το 2018, και σήμερα είναι η πρόφαση για την μελέτη, που έγιναν αργότερα πολλές μελέτες..και την πρόσφατα καινούργια «Αρχαιολογική Μελέτη», που “ξέχασε” το ΥΠΠΟΑ το 2015,2016, 2018,2020 και τις άλλες μελέτες που θα βρει αργότερα…
Το ΥΠΠΟΑ περίπου το 2018 ,(2017?) ρώτησε το δήμο νακάνειτηνμελέτηγιατομουσείο , γιανατοανοίξει.
Δεν έχουμε τό σχετικό έγγραφο του ΥΠΠΟΑ . Θέλουμεναδούμεαυτότοέγγραφοέχειμεγαλησημασία.
Ο Δημος μας έκανε την μελέτη.
Η από 31.05.2018 διαβίβαση της στατικής μελέτης με τίτλο «Έλεγχος στατικής επάρκειας Αρχαιολογικού Μουσείου Άστρους» από την Τεχνική Υπηρεσία του Δήμου Βόρειας Κυνουρίας στην Υπηρεσία μας
Το ΥΠΠΟΑ όταν έλαβε την πρόσφατη «μελέτη» , όχι τις μελέτες, πουείχεαπαιτήσεινωρήτερα, έψαξε αδικαιολόγητα πίσω στο μακρυνό 2011 και βρήκε τις άλλες «μελέτες». Δεν ανέφερε τίποτα για την απόφασηκαιτουςόρουςτουυπουργούτο 2011, για την έγριση και παραλαβή του έργου απότοΥΠΠΟΑ ,τηΠεριφέρειακαιτοΔήμοΒόρειαςΚυνουρίαςτο 2015,«το μουσείο είναι έτοιμο να λειτουργήσει» με πολλά έγγραφα του ΥΠΠΟΑ από το 2015 μέχρι το 2018, τηναπόφαση ,τηνανακοίνωσηκαιτοάνοιγματουμουσείουτο 2018, και φυσικά ούτε την συμφωνία και την μελέτη που έγινε το 2018 και το 2021.
Ευχαριστούμε το κ.Μαρτίνο που έκανε την μελέτη. Νομικά και διοικητικά το ΥΠΠΟΑ υποχρεούται να κάνει την δουλειά του και να ανοίξει το Μουσείο με τις κατάλληλες ενέργειες της μελέτης. Οι Ελληνικές και Ευρωπαικές αρχές αυτό θα απαιτήσουν από το ΥΠΠΟΑ. Να εφαρμόσει και την συμφωνία του 2020-2021
Το Ελληνικό κράτος αναγνωρίζοντας την μεγάλη προσφορά της Σχολής Καρυτσιώτη στο Ελληνικό έθνος εκήρυξε σαν «ιστορικόνδιατηρητέονμνημείον»,«ιστορικότόπο»και«αρχαιολογικόνχώρον».
“Στο αγροκήπιο αυτό έλαβαν χώρα δύο σημαντικά γεγονότα της Επαναστάσεως, τογνωστόως«κολοκοτρωναίικοτραπέζιτηςσυμφιλίωσης»στις 19 Ιουνίου 1821, στο οποίο είχαν προσέλθει οι οπλαρχηγοί, προκειμένου να ξεπεραστούν οι αντιθέσεις και να ομονοήσουν για την επιτυχία της Επανάστασης που τότε ξεκινούσε, καθώς επίσης και ηΒ΄ΕθνοσυνέλευσητωνΕλλήνων (30 Μαρτίουέωςτις 18 Απριλίουτου 1823)με την παρουσία οπλαρχηγών, πολιτικών, πλήθους λαού και στρατού. ΕντόςτηςΣχολήςηοποίαπεριλαμβάνεταιστονυπόκήρυξηχώρο, συντάχθηκεηδιακήρυξητηςΕθνοσυνέλευσης”.
Διακρίνεται η Σχολή Καρυτσιώτη στο Άστρος (Αρχαιολογικό Μουσείο Άστρους ), ο «Ιερός Χώρος» της Β’ Εθνοσυνέλευσης των Ελλήνων με την κίτρινη γραμμή και σε μπλε γραμμή το Προαύλιο της Σχολής Καρυτσιώτη.
Ο μεγάλος εθνικός ευεργέτης μας Δημήτριος Καρυτσιώτης (1741-1819) γεννήθηκε στον Άγιο Ιωάννη (Αγιάννη) και κατά την Αγιαννίτικη παράδοση έφυγε το 1756 από την τοποθεσία Καρύτσα του Αγιάννη , δέκα πέντε χρονών «με το ένα τσαρούχι». Το 1798 έκτισε την μεγαλοπρεπή και «καλλιμάρμαρο» Σχολή Καρυτσιώτη στον λόφο Κουτρί στον Αγιάννη και το 1805 έκτισε στο Άστρος το παράρτημα της Σχολής του Αγίου Ιωάννη. Επίσης το 1798 σε αριστοκρατικό και περίβλεπτο σημείο της παραλίας της Τεργέστης άρχισε την ανέγερση μεγαλοπρεπούς μεγάρου, τελείωσε το 1805, και προς τιμήν της ιδιαίτερης πατρίδας του, ο μεγάλος εθνικός ευεργέτης μας έθεσε την επιγραφή «ΑΣΤΡΟΣ».
Δημήτριος Καρυτσιώτης. Εις τη διαθήκην του την 27η Φεβρουαρίου 1819 στη Τεργέστη, εις παράγραφον 5 της διαθήκης του «5) Αφήνω εις την πατρίδα μας (χωρίον μας) το κτίριον του σχολείου και την περιουσίαν του Άστρους(Astro)ως είναι»( Φλουδας ,Θυρεατικα Β’ σελ 312).
«Παραιτώ τηςπατρίδοςμουτο κτίριον της Σχολής και το υποστακτικόν (Αγροκήπιο) τουΆστρους με όλα τα συμπεριλαμβανόμενα εις το κοντράτο (συμβόλαιο) καμωμένου παρ εμού.Μάϊος 1819 Δ.Καρυτσιώτης» ….. «εις σιτηρέσιον του σχολείου τας προσόδους υποστατικού αξιολόγου πολυδένδρου και ευκάρπου».
Το Ελληνικό κράτοςαναγνωρίζοντας την μεγάλη προσφορά της Σχολής Καρυτσιώτη στο Ελληνικό Έθνος, κήρυξε «αρχαιολογικόν χώρον»την τοποθεσία «Κουτρί» στον Αγιάννη ,όπου είχε χτιστεί το 1798 η Σχολή Καρυτσιώτη, «ιστορικόν διατηρητέον μνημείον»το παράρτημα της Σχολής Καρυτσιώτη στο Άστρος που είχε χτιστεί το 1805 ( στην διακήρυξη της Εθνοσυνέλευσης ονομάστηκε Μουσείο Καρυτσιώτη) και τμήμα του Αγρογήπιο Καρυτσιώτη «ιστορικό τόπο».
Το ΥΠΠΟΑ κήρυξε ως ιστορικό τόπο τμήμα εκτάσεως 18.850 τ.μ. του παλαιού αγροκηπίου ,συνολικής εκτάσεως 46 στρεμμάτων, το οποίο ανήκε στη Σχολή Καρυτσιώτη. Στο «ιστορικό τόπο» των 18.850 τ.μ. του αγροκηπίου περιέχονται οι χωριστοί γειτονικοί χώροι, ο«Ιερός Χώρος» της Β’ Εθνοσυνέλευσης των Ελλήνων , το Προαύλειο της Σχολής Καρυτσιώτηκαι η πλατεία Καρυτσιώτη.
Ο Ιερός Χώρος έχει έκταση περίπου 420 τ.μ. και ονομαζόταν «Περιβολάκι των δασκάλων». Οι εκάστοτε διδάσκαλοι της Σχολής νέμονταν τα προϊόντα του έως το 1899, όταν όλο το περιβόλι του Καρυτσιώτη περιήλθε στο Κράτος, ως Δημόσιο Αγροκήπιο. «εις σιτηρέσιον του σχολείου τας προσόδους υποστατικού αξιολόγου πολυδένδρου και ευκάρπου».
Ο μεγάλος εθνικός ευεργέτης μας ,είχε επίσης προετοιμάσει και την επιγραφή για τον τάφο του, που μας δείχνει συνοπτικά τον χαρακτήρα του, την αγάπη του για την πατρίδα του ,που δεν ξέχασε ποτέ, και την δέσμευση του για «γράμματα» και μόρφωση των νέων της πατρίδας του.
Από το http://www.arcadiaportal.gr,Εύα Γαλανιάδη «Το επίγραμμα στον τάφο του,(πού έχει σημασία έγραψε ο ίδιος), το οποίο παραθέτουμε στα νέα ελληνικά, συμπυκνώνει εύγλωττα όλη του την πορεία:» …«Εδώ κείται ο Δημήτριος Καρυτσιώτης, ο οποίος κατά την ευσέβεια, την επιείκεια και κατά την τιμιότητα στις συμβολαιογραφικές πράξεις σε όλους τους Έλληνες και ξένους ήταν σεβαστός έως την τελευταία μέρα της ζωής του, και ο οποίος ουδέποτε λησμόνησε την ιδιαίτερη πατρίδα του, και ίδρυσε σε αυτήν σχολείο με δικές του δαπάνες, για να ανακτήσει η νεότητα του τόπου και των γύρω περιοχών την πατροπαράδοτη αρετή».
Από το ίδιο σιγίλλιο του 1638 πληροφορούμαστε ότι ο Αγιάννης έγινε πατριαρχική εξαρχία «χάρινβεβαίωςτῆςΣχολῆςτοῦἈγίουἹωάννου, λειτουργούσηςπολλοῦπαλαιότερον». Σύμφωνα, λοιπόν, με το συγκεκριμένο απόσπασμα στον Άγιο Ιωάννη λειτουργούσε σχολείο, πολύ πριν το 1638. Στον Άγιο Ιωάννη, λειτουργούσαν επίσης και «κατώτερα» σχολεία, όπως αυτό του Παπακυριακού και κρυφά σχολεία, αρχικά στο Μετόχι της Μονής Λουκούς, Άγιος Δημήτριος και αργότερα στους νάρθηκες των εκκλησιών του χωριού.
Επέτειος 25ης Μαρτίου στα χρόνια του ΄50. Από το αρχείο της οικογένειας Κορδογιάννη.
Μαθητές και μαθήτριες ντυμένοι όμορφα για την γιορτή της 25ης Μαρτίου την δεκαετία του 1950 μροστά στο τότε γυμνάσιο Άστρους στη σχολή Καρυτσιώτη, σήμερα Αρχαιλογικό Μουσείο Άστρους .Διακρίνεται καθιστός στη μέση μπροστά ο φιλόλογος Ιωάννης Αρβανίτης ( δεν τον πρόφτασα είχε φύγει για Κωνσταντινούπολη η Γαλλία )και πίσω του όρθιος και ο ψηλότερος ο σεβαστός καθηγητής μας μαθηματικός Λάμπρος Κορδογιάννης. πού αν και ήταν αυστηρός για πολλούς στη βαθμολογία (το 10 και 12 σύννεφο…)
Η Σχολή Καρυτσιώτητου Αγιάννη και περισσότερο το παράρτημα της σχολής στο Άστρος,λειτούργησε από το 1805 μέχρι το 1971, έπαιξε καταλυτικό ρόλο για την τοπική κοινωνία για πολλά χρόνια και ακόμα μέχρι σήμερα, αφού όλοι οι Αγιαννίτες και οι Αστρεινοί με πολύ μόχθο και με κάθε θυσία επιθυμούσαν τα παιδιά τους να μάθουν γράμματα και σαν απόφοιτοι «καλαμαράδες» να αλλάξουν την ζωή τους ,σύμφωνα με τις «έξυπνες» προσδοκίες του μεγάλου ευεργέτη τους Δημητρίου Καρυτσιώτη. Οι απόφοιτοι της Σχολής Καρυτσιώτη μέχρι την δεκαετία του 1970 «έφαγαν» με τα άρβυλα τα σκαλοπάτια της σχολής και αποκαλούντο «καλαμαράδες»( έγραφαν με το καλαμάρι, και ήξεραν γράμματα …, δηλαδή ήταν μορφωμένοι) , και προσέφεραν πολλά στο έθνος. Στη σχολή φοιτούσαν νέοι από την ευρύτερη περιοχή και από όλη την Ελλάδα.
Από τη γειτονική Σχολή Καρυτσιώτη πέρασαν χιλιάδες μαθητές που με τα άρβυλα τους «έφαγαν» τα σκαλοπάτια του κτηρίου, που ένας ανόητος υπάλληλος αντικατάστησε με καινούργια μάρμαρα , γιατί δεν ήξερε και «ούτε υπήρχε άλλος τρόπος» να διατηρήσει την ιστορία μας και την ασφάλεια των επισκεπτών.
Η προεπαναστατιμένη Ελλάδα είχε πολλά μικρά «κρυφά» και λίγα φανερά σχολεία. Ένα από τα ελάχιστα φανερά σχολεία ήταν και η περίφημη Σχολή Καρυτσιώτη που είχε κτιστεί το 1798 , 23 χρόνια πριν την Ελληνική επανάσταση και αυτό έχει μεγάλη σημασία. Είχε κτιστεί στο λόφο Κουτρί του Αγιάννη Κυνουρίας και ήταν ένα από τα λίγα «πανεπιστήμια» της προεπαναστατικής πατρίδας μας και οι μαθητές της ήταν από ολόκληρη την ηπειρωτική Ελλάδα και τα νησιά μας. Ο μεγάλος ευεργέτης μας Δημήτριος Καρυτσιώτης, πανίσχυρος Αγιαννίτης πατριώτης της διασποράς, βρήκε τον τρόπο να επιτρέψουν οι 400 χρόνια κατακτητές Τούρκοι το κτίσιμο και την λειτουργία της σχολής στον Αγιάννη και στο παράρτημα της σχολής Καρυτσιώτη στο Άστρος Κυνουρίας ,που άνοιξε το 1805.
Η σχολή Καρυτσιώτη έπαιξε καταλυτικό ρόλο για την τοπική κοινωνία επίσης έπαιξε πρωτεύοντα και καθοριστικό ρόλο γιαναγίνειοΑγιάννηςπρωτεύουσατηςεπαναστατημένηςΕλλάδας, από τις 22 Αυγούστου έως την 1 Οκτωβρίου 1822 και για ναγίνειηΒ’ΕθνοσυνέλευσητωνΕλλήνωνστοΆστροςτο 1823.Το «κυβερνείο» που βρίσκεται πολύ κοντά στη σχολή Καρυτσιώτη του Αγιάννη ήταν η έδρα της κυβέρνησης. ΠριντηνΕθνοσύνελευσηείχεπροηγηθείτοκαταλυτικόκτίσιμοτηςΣχολήςΚαρυτσιώτη.
Η Σχολή Καρυτσιώτη ήταν ένα είδος πανεπιστημίου για εκείνη την εποχή, αφού οι μαθητές διδάσκονταν αρχαίους Έλληνες συγγραφείς, μαθηματικά, φυσική – χημεία, γαλλικά και ιταλικά κ.α. Το 1798 , δεκατρία χρόνια πριν το 1821, υπήρχαν σε ολόκληρη την Ελλάδα μόνο τέσσερα εφάμιλλα σχολεία.
Έχτισε, ακόμη, οικήματα για τους μαθητές που φοιτούσαν στη Σχολή και για τους διδασκάλους.
Επιπλέον, εφοδίασε τη Σχολή με όργανα φυσικής, αστρονομίας, χημείας, χάρτες και άλλα εποπτικά μέσα διδασκαλίας.
Έστελνε μάλιστα και χρηματικά ποσά για την πληρωμή των διδασκάλων και των ιατρών που εργάζονταν εκεί.
Ο Καρυτσιώτης πλούτισε τη Σχολή με βιβλία και δημιούργησε μία μεγάλη βιβλιοθήκη. Τα βιβλία αυτά βρίσκονται σήμερα στο ίδρυμα Ζαφείρη στο Άστρος.
Ήθελε να ιδρύσει στην πατρίδα του μια σχολή, εφάμιλλη των Ευρωπαϊκών, που θα παρείχε τη γνώση στους μαθητές, δίνοντας τους την ευκαιρία να διαλέξουν δύο κατευθύνσεις: την εμπορική και την επαγγελματική.
Στα τέληΙουλίου–αρχέςΑυγούστου του 1826 και οι δύο σχολές πυρπολήθηκαν από τις ορδές του Ιμπραήμπασάκαι η Σχολή του Αγίου Ιωάννη, καταστράφηκε ολοσχερώς. Μαζί με τη σχολή καταστράφηκε όλο το χωριό, καθώς και οι 13 εκκλησίες και τα 2 μοναστήρια του. Σύμφωνα με τον ιστορικό ΦαίδωναΚουκουλέ, η σχολή «έγινεσωρόςπετρώναπότηνπυρκαϊάντουκοινούεχθρούτηςπίστεωςΙμβραήμ…». Κατά την Αγιαννίτικη παράδοση, η Σχολή καιγόταν συνεχώς επί μία εβδομάδα, καθώς οι κάτοικοί του είχαν διασκορπιστεί και δεν μπορούσαν να σβήσουν την φωτιά. Η σχολή του Άστρους σύντομα ανακαινίστηκε και έλαβε την ονομασία «ΜουσείονΚαρυτσιώτου».
Από την πυρπόληση της Σχολής Καρυτσιώτη του Αγιάννη διασώθηκαν έξυπνα και προνοητικά από τον Άκουρο 1500 βιβλίαγιατί γνώριζε την αξία τους ,αρχικά στο αρχοντικό του στον Αγιάννη και αργότερα μεταφέρθηκαν στην οικία των Ζαφειροπουλαίων στο Κάστρο Παραλίου Άστρουςη Ζαφειρόπουλοων. Τα βιβλία αυτά ήταν, κατά την παράδοση, τοποθετημένα σε μια παλαιά ξύλινη βιβλιοθήκη που βρισκόταν στα γραφεία της Σχολής. Μεγάλο μέρος των βιβλίων αυτών έχει διασωθεί και καταγραφεί στις μέρες μας. Τα βιβλία αυτά ήταν ως επί το πλείστον κείμενα αρχαίων φιλοσόφων και συγγραφέων, εκκλησιαστικά κείμενα, εγχειρίδια φυσικής, μαθηματικών κ.α.Τα βιβλία σήμερα φυλάσσονται στο Ίδρυμα Μνήμη Αγγελικής και Λεωνίδα Ζαφείρη στο Άστρος https://zafeiris.gr
Ο μεγάλος εθνικός ευεργέτης μας, «ουδέποτε λησμόνησε την ιδιαίτερη πατρίδα του και ίδρυσε σε αυτήν σχολείο με δικές του δαπάνες,»… «εις την πατρίδα Άστρος», αλλά πίστευε δεν ήταν αρκετά ,έβλεπε πολύ μακρύτερα και τον ενδιέφεραν διαχρονικά περισσότερο «τα γράμματα» και η μόρφωση των νέων της πατρίδας. Για να συνεχίσει να λειτουργεί η Σχολή Καρυτσιώτη στο μέλλον αδιάκοπα μετά τον θάνατο του , «για να ανακτήσει η νεότητα του τόπου και των γύρω περιοχών την πατροπαράδοτη αρετή».
Επίσης θεώρησε αναγκαίο και προσέφερε περισσότερα , για να είναι σίγουρος θα λειτουργεί η σχολή μετά τον θάνατο του.
Δώρισε το αγροκήπιο περίπου 48 στρεμμάτωνστην Σχολή Καρυτσιώτη και στους Αστρεινούς,και έφερε το νερό στο Άστρος , για να λειτουργεί η Σχολή και να εξυπηρετούνται οι Αστρεινοί.
Πριν το 1805 δώρισε στους κατοίκους του Άστρους και στη Σχολή μια έκταση περίπου 48 στρεμμάτων,το λεγόμενο «υποστακτικόν» (Αγροκήπιο) , δίπλα και γύρω από τη Σχολή για να πληρώνονται για δίδακτρα οι καθηγητές της σχολήςκαι να τρώνε οι καθηγητές και οικότροφοι μαθητές της σχολής με τους καρπούς και τα φρούτα του «αγροκήπιου» όπως σταφύλια, μούσμουλα.
Ο «σούγελος» Καρυτσιώτη έγινε πριν το 1805, για να ποτίζεται «εις την πατρίδα μας» … «το υποστακτικόν του Άστρους»…
Το ίδιο έτος (1805) ο αδερφός του, Γεώργιος Καρυτσιώτης, επίσης μεγαλέμπορος στην Τεργέστη, μετέφερε στο Άστρος με «σούγελο» (πέτρινο αυλάκι ) για 5-6 χιλιόμετρα το νερό από τη (Μάννα του νερού), πλησίον της Μονής Λουκους.Για «να ποτίζεται το αγροκήπιο για να είναι ανοικτή η Σχολή».
Σύμφωνα με την διαθήκη του Γεωργίου Καρυτσιώτη, το νερό ανήκε 1/3 στη Σχολή Καρυτσιώτη, 1/3 στους Αστρεινούς και 1/3 στη Ιερά Μονή Λουκούς, (στηνπραγματικότηταέγινετουδραγωγείο γιαδιατήρησητηςσχολής). Ο σούγελος κατέληγε στο Αγροκήπιο Καρυτσιώτη και εξυπηρετούσε την ύδρευση και άρδευση του Άστρους και άλλων οικισμών μέχρι πρόσφατα.
Το αρχοντικό Καρυτσιώτη στο Άστρος , χτίστηκε πριν το 1750. Το 1806 ο Leake αναφέρει στο Άστρος υπήρχαν καλές εξοχικές κατοικίες, «πολλές από τις οποίες έχουν δύο πατώματα». (Leake Travels in Morea σελ 486). (Σήμερα ανήκει στους κληρονόμους Μαρίνου Χασαπογιάννη
Το Αγροκήπιο Καρυτσιώτη ήταν ένα μεγάλο περιβόλι και είχε μέχρι την δεκαετία του 1960 πολλά διάφορα καρποφόρα δένδρα ,σύμφωνα με τις προσδοκίες του ευεργέτη μας ,«εις σιτηρέσιον του σχολείου τας προσόδους υποστατικού αξιολόγου πολυδένδρου και ευκάρπου».
Η στέρνα που μαζευόταν το νερό για να ποτίζεται το αγροκήπιο , βρισκόταν περίπου στη σημερινή είσοδο του καινούργιου γυμνασίου Άστρους , από εκεί άρχιζε η σειρά με τις μουσμουλιές μέχρι την επιβλητική είσοδο του αγροκηπίου , δίπλα στο αρχοντικό του Ευθυμίου ,που όλα τα έφαγε η ανάπτυξη και τα τσιμέντα….
Στην παραπάνω φωτογραφία διακρίνεται η ιστορική και επιβλητική κεντρική είσοδος του αγροκηπίου, αριστερά από τα φοινικόδεντρα, από εδώ πέρασαν οι πληρεξούσιοι της Εθνοσυνέλευσης και ο Κολοκοτρώνης, στα αριστερά οι δύο σειρές με τις περίπου 20 μουσμουλιές, που δεν καταφέραμε να τις διατηρήσουμε….. και ξεχάστηκαν από τους αρμόδιους, τα τετράγωνα «δρομάκια» με τα λουλούδια.
Με την ανασύσταση του Ελληνικού κράτους η Σχολή λειτούργησε σαν σχολείο μέχρι το 1971 . Η ιδέα του Αρχαιολογικού Μουσείο Άστρους ξεκίνησε και έγινε πραγματικότητα το 1959 σε κτήριο του γειτονικού αγροκηπίου Καρυτσιώτη, από τον αείμνηστο σεβαστό καθηγητή μας «αρχαίο Έλληνα» Κυριάκο (Κούλη) Χασαπογιάννη.
Η Σχολή Καρυτσιώτη παραχωρήθηκε στην Εφορεία Αρχαιοτήτων (ΥΠΠΟΑ) από τον Δήμο Άστρους και μετά από σημαντικές επισκευές και συντηρήσεις μετατράπηκε σε Αρχαιολογικό Μουσείο Άστρους το έτος 1985, που έκλεισε αδικαιολόγητα αρχικά το 2008 με την «πρόφαση της ρωγμής» που αργότερα έγιναν άλλες προφάσεις, «πρόφαση στατικής επάρκειας»…. για να γίνουν αργότερα «μελέτες», «πολλές μελέτες»…
Στο Προαύλειο Χώρο της Σχολής Καρυτσιώτη στο Άστρος , που αδικαιολόγητα παραμένει κλειστό, σώζονται μέχρι σήμερα οι επιβλητικές καμινάδες των δωματίων των οικοτρόφων μαθητών της σχολής με την δική τους ξεχωριστή ιστορία. Οι επισκέπτες δεν επιτρέπεται να δουν τους τείχους, τις καμινάδες των δωματίων ….. και την Σχολή Καρυτσιώτη , που θέλει να διαφυλάξει και δεν θέλει να προβάλλει το ΥΠΠΟΑ. Τι να πούμε , τους τείχους….
Στη τοποθεσία Κουτρί στον Αγιάννη διακρίνεται το καινούργιο δημοτικό σχολείο χτισμένο στην θέση που βρισκόταν η Σχολή Καρυτσιώτη.
H Σχολή Καρυτσιώτη(Αρχαιολογικό Μουσείο Άστρους) και ο γειτονικός «Ιερός Χώρος» της Β’ Εθνοσυνέλευσης τωνΕλλήνων είναι αναμφισβήτητα ένα από τα σπουδαιότερα τοπόσημα της Κυνουρίας και της πατρίδας μας, και έχει κηρυχθεί από το υπουργείο Παιδείας«διατηρητέον ιστορικόν μνημείον» και από το υπουργείοΠολιτισμού «ιστορικός τόπος».
ΧριστίναςΚουλούρη –ΗβιβλιοθήκητηςΣχολήςΚαρυτσιώτη,ΕταιρίαΜελέτηςΝέουΕλληνισμού, Αθήνα 2009
ΣμαράγδηςΙ. Αρβανίτη–ΟισχολέςτουΔημητρίουΚαρυτσιώτηστονΆγιοΙωάννηκαιτοΆστροςΘυρέας–Κυνουρίαςκατάταπροεπαναστικάχρόνιαέωςτηναπελευθέρωση, ΕταιρίαΠελοποννησιακώνΣπουδών, Αθήνα 2001
Το Ελληνικό κράτος αναγνωρίζοντας την μεγάλη προσφορά της Σχολής Καρυτσιώτη στο Ελληνικό έθνος εκήρυξε σαν «ιστορικόνδιατηρητέονμνημείον»,«ιστορικότόπο»και«αρχαιολογικόνχώρον».
“Στο αγροκήπιο αυτό έλαβαν χώρα δύο σημαντικά γεγονότα της Επαναστάσεως, το γνωστό ως «κολοκοτρωναίικο τραπέζι της συμφιλίωσης» στις 19 Ιουνίου 1821, στο οποίο είχαν προσέλθει οι οπλαρχηγοί, προκειμένου να ξεπεραστούν οι αντιθέσεις και να ομονοήσουν για την επιτυχία της Επανάστασης που τότε ξεκινούσε, καθώς επίσης και η Β΄ Εθνοσυνέλευση των Ελλήνων (30 Μαρτίου έως τις 18 Απριλίου του 1823) με την παρουσία οπλαρχηγών, πολιτικών, πλήθους λαού και στρατού. Εντός της Σχολής η οποία περιλαμβάνεται στον υπό κήρυξη χώρο, συντάχθηκε η διακήρυξη της Εθνοσυνέλευσης”.
Η πλάκα της Σχολής Καρυτσιώτη στο Αγιάννη (1798) και το παράρτημα τησ Σχολής του Αγιάννη στο Άστρος Κυνουρίας (1805)
Η Σχολή Καρυτσιώτη στο Άστρος Κυνουρίας (Αρχαιολογικό Μουσείο Άστρους) , ο γειτονικός “Ιερός Χώρος” της Β’ Εθνικής Συνέλευσης των Ελλήνων και Tο προαύλιο της Σχολής Καρυτσιώτη ( του Μουσείου Άστρους) , εíναι φυσικά και λειτουργικά τρεις χωριστοί χώροι με την δική τους ιδιαίτερη ιστορική σημασία, αλλά δεμένοι μεταξύ τους αρμονικά, σεμνά και επιβλητικά, είναι ένας μαγευτικός χώρος, που είναι «μουσείο από μόνος του», ένα υπέροχο και μοναδικό «διατηρητέον ιστορικόν μημείον», «ιστορικό τόπος» ,που θαυμάζουν οι επισκέπτες μας.
Αυτούς τους θησαυρούς άλλοι τους προσέχουν σαν τα μάτια τους, γιατί η ιστορία δεν ξαναγράφεται και θέλουν να τους δείχνουν στα παιδιά τους .
Τους λένε «μουσεία» και τους κρατάνε πάντοτε ανοιχτούς και όχι μόνο στις γιορτές ,που γίνονται πανηγύρια για φωτογραφίες...των επισήμων.
Ο μεγάλος ευεργέτης μας Δημήτριος Καρυτσιώτης <1741-1819> γεννήθηκε στον Άγιο Ιωάννη <Αγιάννη > και κατά την Αγιαννίτικη παράδοση, έφυγε “με το ένα τσαρούχι”.Το 1798 έχτισε την μεγαλοπρεπή και “καλλιμάρμαρο” Σχολή Καρυτσιώτη στον λόφο Κουτρί στον Αγιάννη στην οποία φοιτούσαν νέοι από ολόκληρη την ηπειρωτική Ελλάδα και τα νησιά μας και το 1805 έχτισε στο Άστρος το παράρτημα της Σχολής του Αγίου Ιωάννη.
Δημήτριος Καρυτσιώτης, εις παράγραφον 5 της διαθήκης του «5) Αφήνω εις την πατρίδα μας (χωρίον μας) το κτίριον του σχολείου και την περιουσίαν του Άστρους (Astro) ως είναι»( Φλουδας ,Θυρεατικα Β’ σελ 312) … (Εις της διαθήκην του την 27η Φεβρουαρίου 1819 στη Τεργέστη).
«Δημήτριος Καρυτσιώτης, “Παραιτώ της πατρίδος μου το κτίριον της Σχολής και το υποτακτικόν( Αγροκήπιο) του Άστρους με όλα τα συμπεριλαμβανόμενα εις το κοντράτο (συμβόλαιο) καμωμένου παρ εμού.Μάϊος 1819 Δ.Καρυτσιώτης»
Το επίγραμμα στον τάφο του, το οποίο παραθέτουμε στα νέα ελληνικά, συμπυκνώνει εύγλωττα όλη του την πορεία:
«Εδώ κείται ο Δημήτριος Καρυτσιώτης, ο οποίος κατά την ευσέβεια, την επιείκεια και κατά την τιμιότητα στις συμβολαιογραφικές πράξεις σε όλους τους Έλληνες και ξένους ήταν σεβαστός έως την τελευταία μέρα της ζωής του, και ο οποίος ουδέποτε λησμόνησε την ιδιαίτερη πατρίδα του,και ίδρυσε σε αυτήν σχολείο με δικές του δαπάνες, για να ανακτήσει η νεότητα του τόπου και των γύρω περιοχών την πατροπαράδοτη αρετή»
Το Ελληνικό κράτος αναγνωρίζοντας την μεγάλη προσφορά της Σχολής Καρυτσιώτη στο Ελληνικό έθνος εκήρυξε σαν «ιστορικόν διατηρητέον μνημείον», «ιστορικό τόπο» και «αρχαιολογικόν χώρον».
“Χαρακτηρίζομεν ως αρχαιολογικόν χώρον την περιοχήν ”Κουτρί” του χωρίου Άγιος Ιωάννης Κυνουρίας, θερινήν έδραν του Άστρους, ένθα ελειτούργησεν η ιστορική σχολή Καρυτσιώτη εν έτει 1798”.
Τίτλος ΦΕΚ Χαρακτηρισμός της πλατείας σχολής Καρυτσιώτη και τμήματος του αγροκηπίου, στο Άστρος Κυνουρίας, ως ιστορικού τόπου.
“Στο αγροκήπιο αυτό έλαβαν χώρα δύο σημαντικά γεγονότα της Επαναστάσεως, το γνωστό ως «κολοκοτρωναίικο τραπέζι της συμφιλίωσης» στις 19 Ιουνίου 1821, στο οποίο είχαν προσέλθει οι οπλαρχηγοί, προκειμένου να ξεπεραστούν οι αντιθέσεις και να ομονοήσουν για την επιτυχία της Επανάστασης που τότε ξεκινούσε, καθώς επίσης και η Β΄ Εθνοσυνέλευση των Ελλήνων (30 Μαρτίου έως τις 18 Απριλίου του 1823) με την παρουσία οπλαρχηγών, πολιτικών, πλήθους λαού και στρατού. Εντός της Σχολής η οποία περιλαμβάνεται στον υπό κήρυξη χώρο, συντάχθηκε η διακήρυξη της Εθνοσυνέλευσης”.
Παρaκάτω η «Διακήρυξη της Β΄ των Ελλήνων Συνελεύσεως», ο τονισμός είναι δικός μου.
“Τρίτον ήδη χρόνον διαρκεί ο υπέρ ανεξαρτησίας εθνικός των Ελλήνων πόλεμος και ο τύραννος ούτε κατά γην ούτε κατά θάλασσαν ηυδοκίμησεν. Ενώ δε αι τυραννοκτόνοι χείρες των Ελλήνων έπεμψαν μυριάδας Τούρκους εις άδου, και φρούρια απέκτησαν, και την επικράτειαν εξησφάλισαν, ο δε κρότος των ημετέρων όπλων, αντηχήσας, διετάραξε το Βυζάντιον, ευτύχησε το έθνος να διακηρύξη εν Επιδαύρω κατά πρώτον ως έθνος, την ανεξαρτησίαν του, να νομοθετήση και εθνικήν να καταστήση διοίκησιν .
Ήδη δε μετά δεκαέξ μήνας Δευτέραν να συγροτήση εν Άστρει Συνέλευσιν , η οποία αφού επεξειργάσθη και επιδιώρθωσεν αναλόγως τους καθεστώτας Νόμους , διέταξε πολλά των γενικών του Έθνους συμφερόντων,αφού εμελέτησε τα περί του υποθετικού λογαριασμού , ενησχολήθη εις τα των αναλόγων Εθνικών δυνάμεων της ξηράς και της θαλάσσης. Αφού προσδώρισε ν’ αρχίση η Β’ περίοδος τηε Διοικήσεως ,κατά το ευτυχώς επικρατούντα Νόμον της Επιδαύρου ,δεν μένει άλλον πριν διαλυθή η Συνέλευσις αφήνουσα την Διοίκησιν να εκπληροί τα μεγάλα αυτής χρέη, δεν μένει ει μη να διακηρύξη εις το όνομα του Ελληνικού Έθνους, του οποίου νομίμως φέρει την πληρεξουσιότητακαι κηρύττει σήμερον κατ’ επανάληψιν ενώπιον Θεού και ανθρώπων την πολιτικήν των Ελλήνων ύπαρξιν και ανεξαρτησίαν , δια την ανάκτησιν της οποίας έχυσε το Έθνος και χύνει αίματα ποταμηδόν, με αμετάθετον απόφασιν όλοι, όλοι οι Έλληνες , η να επαναλάβωμεν αυτήν κατά τα απαράγραπτα δικαιώματα μας από το άρπαγα αυτής Σουλτάνον, και να ανεξαρτισθώμεν εντελώς Έθνος χωριστόν, αυτόνομον και ανεξάρτητοναναγνωριζόμενοι δια την δόξαν της Αγίας ημών πίστεως και την ευτυχίαν των ανθρώπων, η με τα όπλα εις τα χείρας όλοι, όλοι οι Έλληνες να καταβώμεν εις τους τάφους, αλλά Χριστιανοί και Ελεύθεροι, καθώς ανήκει εις ανθρώπους ,προσπαθούντας να απολαύσωσι ατίμητα αγαθά , ότι λογής είναι η πολιτική ύπαρξις και ανεξαρτησία , και τα οποία αυτά αγαθά δεν γνωρίζουν εκ φήμης, αλλ’ έχοντες εστερήθησαν, καθώς ανήκει εις ανθρώπους κατοικούντας γην ηρωϊκήν , όπου όλα ενθυμίζοντα την προγονική εύκλειαν και τας προγονικάς αρετάς εμψυχώνουσι μεγάλως ζωογονούντα, και τέλος καθώς ανήκει εις ανθρώπους πάτριον έχοντας τον βάρβαρον να καταπολεμώσι και την πατριδα ν’ απελευθερώσωσι .Ταύτα είναι τα πρακτικά της παρούσης Β’ των Ελλήνων Εθνικής Συνελεύσεως , ταύτα είναι ειδικώτερον, διωρισμένη η Συνέλευσις , από τους ελεύθερους λαούς της Ελλάδος να διακηρύξη εις την υφήλιον περί του ανά χείρας Εθνικού υπέρ ανεξαρτησίας πολέμου, καθώς και περί του σκοπού του Έθνους να επαναλάβη τα οποία έχυσε φώτα, ρυθμιζόμενον κατά τα λοιπά σοφά της Ευρώπης Έθνη, από των οποίων την φιλανρωπίαν ελπίζει το Ελληνικόν Έθνος πάσαν συνδρομήν και βοήθειαν. Η Συνέλευσις είναι ακόμη διωρισμένη να ευχαριστήση από μέρους όλων αυτών των λαών το Στρατιωτικόν και το Ναυτικόν τα οποία εις των δεκαέξ μηνών το διάστημα ενδόξως αντηγωνίσθησαν και υπέρ το πεντήκοντα χιλιάδων εχθρών το αίμα εξέχυσαν.Είναι διωρισμένη να ευχαριστήση και την καθεστώσαν Εθνικήν Διοίκησιν δια τους μεγάλους αγώνας,όσους εδοκίμασεν καθ΄όλην αυτής την δεκαεξαμηνιαίαν πρώτην περίοδον. Να ευχαριστήση και τας διαλυθείσας μερικάς διοικήσεις , οίον Γερουσία της Πελοποννήσου, της Δυτικής Ελλάδος και Άρειον Πάγον..
Καιρός είναι λοιπόν να διαλυθεί σήμερον η Συνέλευσις αύτη, ευχόμενη προς θεόν τον ζώντα τύχην αγαθήν χάριν του Έθνους των Ελλήνων.
Εξεδόθη εν Άστρει εντός του Μουσείου Καριτσιώτου την 18ην Απριλίου του χιλιοστού οκτακοσιοστού εικοστού τρίτου και τρίτου της των Ελλήνων ανεξαρτησίας»
‘Κηρύσσομεν ως ιστορικόν διατηρητέον μνημείον το εν Άστρει διδακτήριον ένθα συνήλθεν εν έτει 1823 η β’ Εθνική Συνέλευσις”.
Ο μεγάλος εθνικός ευεργέτης μας Δημήτριος Καρυτσιώτης (1741-1819) γεννήθηκε στον Άγιο Ιωάννη (Αγιάννη) .Το 1798 έκτισε την μεγαλοπρεπή και «καλλιμάρμαρο» Σχολή Καρυτσιώτη στον λόφο Κουτρί στον Αγιάννη και το 1805 έκτισε στο Άστρος το παράρτημα της Σχολής του Αγιάννη. Η σχολή ήταν ένα είδος πανεπιστημίου για εκείνη την εποχή, αφού οι μαθητές από όλη την Ελλάδα διδάσκονταν αρχαίους Έλληνες συγγραφείς, μαθηματικά, φυσική – χημεία, γαλλικά και ιταλικά κ.α. Η «καλλιμάρμαρος» σχολή στον Αγιάννη κάηκε μέχρι τα θεμέλια το 1826 από τον Ιμπραήμ .Η σχολή στο Άστρος επίσης καταστράφηκε το 1826 από τον Ιμπραήμ , αλλά αναστηλώθηκε αργότερα από συγγενείς του Καρυτσιώτη και επαναλειτούργησε το 1829 με την ονομασία «Μουσείον Καρυτσιώτη». Ο Άγιος Ιωάννης (Αγιάννης) Κυνουρίας ήταν πρωτεύουσα της επαναστατημένης Ελλάδας, από τις 20 Αυγούστου έως την 1 Οκτωβρίου 1822 .
H Σχολή Καρυτσιώτη (Αρχαιολογικό Μουσείο Άστρους) και ο γειτονικος «Ιερός Χώρος» της Β’ Εθνοσυνέλευσης των Ελλήνων είναι αναμφισβήτητα ένα από τα σπουδαιότερα τοπόσημα της Κυνουρίας και της πατρίδας μας και έχει κηρυχθεί από το υπουργείο Παιδείας «διατηρητέον ιστορικόν μημείον το εν Άστρει διδακτήριον»και από το υπουργείοΠολιτισμού “ιστορικός τόπος”.
Η είσοδος του «Ιερού Χώρου» της Β’ Εθνοσυνέλευσης των Ελλήνων και του Αρχαιολογικού Μουσείου Άστρους είναι ένα ιστορικό μνημείο. Εδώ περπάτησαν για να συμμετέχουν στην εθνοσυνέλευση ο γέρος του Μωριά και οι σύνεδροι την εθνοσυνέλευσης.
Οι επαναστατημένοι Έλληνες επέλεξαν τελικά το Άστρος Κυνουρίας και το Αγροκήπιο Καρυτσιώτη για την Εθνοσυνέλευση ως «τόπος του Έθνους». Η Συνέλευση, στα πρότυπα των Συνταγμάτων της Γαλλικής Επανάστασης του 1789 μ.Χ., συνέταξε και τη «Διακήρυξη της Β΄ των Ελλήνων Συνελεύσεως». Οι πληρεξούσιοι της εθνοσυνέλευσης και ο Κολοκοτρώνης ετίμησαν το μεγάλο εθνικό ευεργέτη μας Δημήτριο Καρυτσιώτη, «Εξεδόθη εν Άστρει εντός του Μουσείου του Καρυτσιώτου», λέει η διακήρυξη της Εθνοσυνέλευσης. Η συνέλευση απάντησε με την διακήρυξη ,στην υφήλιο και τους μεγαλους της εποχής . «Είμεθα αποφασισμένοι να ανεξαρτισθώμεν, ως έθνος αυτόνομον και ανεξάρτητον».” λίγο επίκαιρο σήμερα…
Ο χώρος του μουσείου, το κτήριο της Σχολής Καρυτσιώτη . μαντρωμένο με τον πέτρινο τείχο (μάντρα), μαζί με το Προαύλιο της Σχολής Καρυτσιώτη ( του Μουσείου Άστρους) που σώζονται μέχρι σήμερα οι καμινάδες των δωματίων των οικότροφων μαθητών της σχολής και τον χωριστó γειτονικό «Ιερό Χώρο» της Β’ Εθνοσυνέλευσης των Ελλήνωνεíναι σεμνός , αρμονικός και επιβλητικός,είναι «διατηρητέον ιστορικόν μημείον» και «μουσείο από μόνος του». Δίπλα στη Σχολή στον «ιστορικό τόπο» του Αγροκηπίου Καρυτσιώτη βρίσκεται το τήλιο που σύμφωνα με την Αστρινή παράδοση έγινε το Κολοκοτρωνέϊκο τραπέζι προς τιμήν το Δημητρίου Υψηλάντη το 1821. Ο Γ. Τερτσέτης αναφέρει «συνέτρωγαν ο Δημήτριος Υψηλάντης και ο Κολοκοτρώνης εις τους ίσκιους των δένδρων του Άστρους».
Με την ανασύσταση του Ελληνικού κράτους η Σχολή λειτούργησε σαν σχολείο μέχρι το 1971 και σήμερα στεγάζει το Αρχαιολογικό Μουσείο. Η ιδέα του μουσείου Άστρους ξεκίνησε και έγινε πραγματικότητα το 1959 σε κτήριο του γειτονικού αγροκηπίου Καρυτσιώτη από τον αείμνηστο σεβαστό καθηγητή μας «αρχαίο Έλληνα» Κυριάκο (Κούλη) Χασαπογιάννη. Η Σχολή Καρυτσιώτη παραχωρήθηκε στην Εφορεία Αρχαιοτήτων (ΥΠΠΟΑ) από τον Δήμο Άστρους και μετά από σημαντικές επισκευές και συντηρήσεις μετατράπηκε σε Αρχαιολογικό Μουσείο Άστρους το έτος 1985.
Οι συλλογές του Μουσείου περιλαμβάνουν συλλογή γλυπτών του Ρωμαίου Έπαρχου και συνεργάτη των Ρωμαίων κατακτητών Ηρώδη Αττικού από την έπαυλή του στην Εύα , Δολιανά Κυνουρίας (4 χλμ), με μια πληθώρα έργων, που περιλάμβαναν τόσο πρωτότυπα γλυπτά των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων, όσο και ρωμαϊκά αντίγραφα. Οι συλλογές του Μουσείου επίσης περιλαμβάνουν γλυπτά, κεραμικά, χάλκινα αντικείμενα, επιγραφές, νομίσματα και άλλα ευρήματα από διάφορες θέσεις της αρχαίας Κυνουρίας, όπως τη Θυρέα και την Ανθήνη .Γλυπτά και αρχιτεκτονικά μέλη, όπως κιονόκρανα, εκτίθενται επίσης στον υπαίθριο προαύλιο χώρο του μουσείου.
Ο αείμνηστος καθηγητής μας «αρχαίος Έλληνας» Κυριάκος (Κούλης) Χασαπογιάννης κουβαλούσε τον σάτυρο του μουσείου στην τσέπη του, για κάθε ενδεχόμενο να τον προφυλάσσει από αρχαιοκαπήλους και για να υπάρχει να τον προβάλλει αργότερα κατάλληλα.
Το 2008 με την “πρόφαση της ρωγμής” το ΥΠΠΟΑ έκλεισε το Αρχαιολογικό Μουσείο Άστρους και μέχρι σήμερα με τη αναθεωρημένη “πρόφαση της στατικής επάρκειας” συνέχίζει τις “πολλές και άλλες μελέτες” και απερίσκεπτα δεν ανοίγει το μουσείο.
Ο Αριστείδης Ν. Χατζής είναι Καθηγητής Φιλοσοφίας Δικαίου και Θεωρίας Θεσμών στο Τμήμα Ιστορίας και Φιλοσοφίας της Επιστήμης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Το βιβλίο του Ο Ενδοξότερος Αγώνας: Η Ελληνική Επανάσταση του 1821 (2021) κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Παπαδόπουλος. Επικοινωνία: ahatzis@phs.uoa.gr
Η μελέτη παρακάτω είναι μια αξιόλογη και πολύ σοβαρή εργασία που ξαναδιαβάζεται ευχάριστα, είναι από το παραπάνω βιβλίο, Ἐν Ἄστρει Ἡ Ἐθνική Δευτέρα τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις, ο τονισμός είναι δικος μου.
«Με τους καλύτερους οιωνούς»: Ξαναβλέποντας την Εθνοσυνέλευση και το Συνταγματικό Κείμενο του Άστρους1 Αριστείδης Ν. Χατζής (σελ 111)
Εισαγωγή: Επαναδιατυπώνοντας τα ερωτήματα για το Άστρος
Η Εθνοσυνέλευση του Άστρους και το συνταγματικό κείμενο που προέκυψε από αυτήν έχουν συνδεθεί με μια σειρά παρεξηγήσεων. Οι παρεξηγήσεις αυτές έχουν οδηγήσει μέρος της παραδοσιακής ιστοριογραφίας και της συνταγματικής ιστορίας σε λανθασμένες εκτιμήσεις για την περίοδο γενικά και για τα γεγονότα του 1823 ειδικότερα. Στις λαθεμένες εκτιμήσεις θα πρέπει να προσθέσουμε και τον τρόπο που έχει υποτιμηθεί η επίδραση της πολιτικής, θεσμικής και ιδεολογικής παρέμβασης του βρετανικού κομιτάτου στην Ελληνική Επανάσταση και στις διεργασίες στο Άστρος.2
Στην παρούσα μελέτη θα παρουσιάσω μερικά νέα στοιχεία για την Εθνοσυνέλευση και το συνταγματικό κείμενο που ψηφίστηκε στο Άστρος.
Τα στοιχεία αυτά προέρχονται από δύο σώματα πηγών:
(α) από τις βρετανικές εφημερίδες της περιόδου που δημοσιεύουν πληροφορίες οι οποίες προέρχονται είτε απευθείας από τους Έλληνες επαναστάτες (ορισμένες φορές και ως ημιεπίσημα non-paper ή δελτία τύπου), είτε μέσω πιο πολύπλοκων και επισφαλών διαδρομών (επιστολές από τα Επτάνησα, από φιλέλληνες που βρίσκονται στον ελληνικό χώρο, από περαστικούς έμπορους και στρατιωτικούς, από φιλελληνικά κομιτάτα της Κεντρικής Ευρώπης, από ελευθεροτεκτονικά και φιλελεύθερα δίκτυα, από πληροφορίες γαλλικών και γερμανικών εφημερίδων). Οι διαδρομές που προηγούνται της δημοσίευσης δεν εξασφαλίζουν την αξιοπιστία ενώ συχνά πρόκειται για ρηχές, πρόχειρες, λαθεμένες εντυπώσεις ή για προφανώς χαλκευμένα ψευδή νέα.
(β) από τα κείμενα που προέρχονται από τα στελέχη του κομιτάτου που ταξίδεψαν στην Ελλάδα. Τα περισσότερα είναι έργα δημοσιευμένα και γνωστά στη βιβλιογραφία αλλά πολλά παραμένουν ακόμα αδημοσίευτα και άγνωστα. Προφανώς τα τελευταία αλλά και κάποια από τα πρώτα, παραμένουν ανεκμετάλλευτα.
Το σημαντικότερο κείμενο που χρησιμοποιώ εδώ (άγνωστο και σε μεγάλο βαθμό ανεκμετάλλευτο) είναι η αλληλογραφία και το ημερολόγιο του EdwardBlaquiere την άνοιξη και το καλοκαίρι του 1823. Ο Blaquiere είναι το πρώτο στέλεχος του Κομιτάτου που επισκέφτηκε την ελεύθερη Ελλάδα τον Απρίλιο του 1823.3 Αποβιβάστηκε στην Πελοπόννησο την ημέρα που ολοκληρώθηκαν οι εργασίες στο Άστρος (18/30 Απριλίου) και έφτασε στην Τριπολιτσά τις ημέρες που εγκαθίσταντο εκεί οι νέες εκλεγμένες αρχές. Ενημέρωνε για όλα, με κάθε ευκαιρία το Κομιτάτο, κρατούσε ένα είδος ημερολογίου και έστελνε ανταποκρίσεις, όταν αυτό ήταν εφικτό, σε βρετανικές εφημερίδες με τις οποίες συνεργαζόταν (κυρίως στη Morning Herald). Όσο παρέμεινε στην Ελλάδα συνομίλησε με τις ελληνικές αρχές και πολλές σημαντικές προσωπικότητες της Επανάστασης (Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο, Θεόδωρο Κολοκοτρώνη, Πετρόμπεη, Νικηταρά, Μπουμπουλίνα, Μαντώ Μαυρογένη και πολλούς άλλους). Όπως θα δούμε, ο Blaquiere είχε ένα μεγάλο ενδιαφέρον ειδικά για το νέο συνταγματικό κείμενο αλλά και για την πολιτική κατάσταση του επαναστατικού κράτους. Θα χρησιμοποιήσω εδώ αυτήν την ανέκδοτη αλληλογραφία, το ημερολόγιό του, αλλά και μερικές αναφορές στην Εθνοσυνέλευση και στο συνταγματικό κείμενο του Άστρους που έχουν δημοσιευθεί στις εκθέσεις του και στο πρώτο βιβλίο του για την Ελλάδα.4
Ανάμεσα στα κείμενα που θα χρησιμοποιήσω περιλαμβάνονται και δύο άγνωστες, στη βιβλιογραφία, επιστολές. Μια επιστολή του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου προς τα Γερμανικά και τα Ελβετικά φιλελληνικά κομιτάτα γραμμένη τις ημέρες παράδοσης της Προεδρίας του Εκτελεστικού στον Πέτρο Μαυρομιχάλη (Πετρόμπεη) και μια επιστολή του Πετρόμπεη προς τον γιο του, Γεωργάκη που βρίσκεται στην Ανκόνα ως εκπρόσωπος της Ελληνικής Επαναστατικής Κυβέρνησης. Έχει ενδιαφέρον να δούμε πώς βλέπουν την Εθνοσυνέλευση και το συνταγματικό κείμενο που προέκυψε από αυτήν οι δύο πρόεδροι του Εκτελεστικού στις δύο πρώτες επαναστατικές κυβερνήσεις.
Αυτά τα νέα στοιχεία που δημοσιεύω εδώ δεν ανατρέπουν, βέβαια, την εικόνα που έχουμε αλλά μας επιτρέπουν να σταθμίσουμε με διαφορετικό τρόπο όσα ήδη γνωρίζουμε, να συναρθρώσουμε γνωστές και νέες πηγές με τρόπο που θα μας δώσουν πιο πειστικές απαντήσεις σε παλαιά και νέα ερωτήματα. Στο πρώτο κεφάλαιο θα προσπαθήσω να διορθώσω συνοπτικά5 κάποιες παρεξηγήσεις για την Εθνοσυνέλευση στο Άστρος που ίσως μας βοηθήσουν να σχηματίσουμε μια λιγότερο εσφαλμένη εικόνα για την περίοδο. Στο δεύτερο κεφάλαιο θα παρουσιάσω τα νέα στοιχεία και θα επιχειρήσω να τα εκτιμήσω τοποθετώντας τα δίπλα σε όσα ήδη γνωρίζουμε. Στο τρίτο κεφάλαιο θα διατυπώσω μερικά πρόχειρα συμπεράσματα.
Τι συνέβη πραγματικά στο Άστρος;
Η κυρίαρχη στην παραδοσιακή ιστοριογραφία6 εικόνα συνδέει την Εθνοσυνέλευση στο Άστρος με την εμφύλια σύγκρουση που θα ξεκινήσει μετά από επτά μήνες, τον Νοέμβριο του 1823. Η Εθνοσυνέλευση (μας λέει η παραδοσιακή ιστο ριογραφία ) εδραίωσε την πολιτική κυριαρχία των προεστών της Πελοποννήσου και της Ύδρας εις βάρος των αγνών αγωνιστών που δεν είχαν τις δεξιότητες στη δολοπλοκία που απαιτούσε το πολιτικό παιχνίδι. Έτσι, παρά τις προσπάθειές τους να ασκήσουν κάποια επιρροή στη διαδικασία εκλογής των παραστατών ή στις αποφάσεις που λήφθηκαν στο Άστρος, τελικά παραμερίστηκαν με δολιότητα, παρά το γεγονός πως η στρατιωτική σταθεροποίηση της Επανάστασης που επέτρεψε τις πολιτικές διαδικασίες και την οργάνωση του επαναστατικού κράτους, οφειλόταν αποκλειστικά σ’ αυτούς, κυρίως στον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη. Επιπλέον αυτοί εξέφραζαν το «γνήσιο λαϊκό αίσθημα» και ήταν δημοφιλείς. Η διχαστική πολιτική των προεστών, των πλοιοκτητών και των Φαναριωτών, η προσπάθειά τους να περιθωριοποιήσουν και να αποδυναμώσουν τους στρατιωτικούς, αποτέλεσε τη βασική αιτία για τη σύγκρουση. Το δε Σύνταγμα του Άστρους (μας λέει η παραδοσιακή συνταγματική ιστορία), εγγυήθηκε από τη μια την απόλυτη πολιτική κυριαρχία των «πολιτικών» (ή «ολιγαρχικών»), έναντι των «πολεμιστών» (ή «δημοκρατικών») και από την άλλη διατήρησε την πολυαρχία που υπονόμευε σταθερά τον Αγώνα.
Αυτή η σχηματική εικόνα και οι διάφορες εκδοχές της όχι μόνο συσκοτίζουναλλά διαστρεβλώνουν τα πραγματικά γεγονότα, τους πολιτικούς συσχετισμούς και τις θεσμικές επιλογές. Αλλά η εικόνα αυτή υπονομεύεται από τις ίδιες τις αντιφάσεις της. Όποιος γνωρίζει την εξέλιξη των γεγονότων στην εμφύλια σύγκρουση διαπιστώνει πως αυτά τα ίδια τα γεγονότα (ιδίως στη δεύτερη φάση της σύγκρουσης) υπονομεύουν αυτού του είδους τις σχηματικές, μανιχαϊστικές, απλοϊκές ερμηνείες. Η παρούσα μελέτη δεν έχει, όμως, ως θέμα της την εμφύλια σύγκρουση. Θα περιοριστώ αποκλειστικά σε ό,τι είναι χρήσιμο για την κατανόηση των όσων έγιναν στο Άστρος. Όμως και τα γεγονότα γύρω από την Εθνοσυνέλευση θα τα θεωρήσω γνωστά στον αναγνώστη7 και θα αναφερθώ σ’ αυτά μόνο όταν είναι απαραίτητο.
Στη συνέχεια αυτού του κεφαλαίου θα προσπαθήσω να διορθώσω τις τέσσερεις σημαντικότερες παρεξηγήσεις που συνδέονται με την Εθνοσυνέλευση και το συνταγματικό κείμενο που προέκυψε από αυτήν. Αυτό θα μας βοηθήσει να κατανοήσουμε καλύτερα τις πολιτικές και θεσμικές εξελίξεις του 1823 και να εκτιμήσουμε τις νέες πληροφορίες που θα παρουσιάσω.
(α) Έχει υπερτονιστεί η συμβολή της Εθνοσυνέλευσης και του συνταγματικού κειμένου που υιοθετήθηκε στο Άστρος στην εμφύλια σύγκρουση. Όμως οι εσωτερικές συγκρούσεις της Επανάστασης προϋπήρχαν και ήταν πολύ πιο σύνθετες από αυτές που εκδηλώθηκαν στο Άστρος. Πολύ πριν την έναρξη της Επανάστασης είχαμε τη σύγκρουση μεταξύ της ηγεσίας της Φιλικής και αυτών που θεωρούσαν πως η Επανάσταση ήταν πρόωρη (Ιωάννης Καποδίστριας, Αδαμάντιος Κοραής, Ιγνάτιος Ουγγροβλαχίας, Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος). Από την έναρξη σχεδόν της Επανάστασης και μέχρι την Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου, η σύγκρουση των προεστών με τον Δημήτριο Υψηλάντη και η υπονόμευση του δεύτερου από τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο και τον Θεόδωρο Νέγρη καθόρισαν τις πολιτικές εξελίξεις. Η πολιτική οργάνωση του επαναστατικού κράτους, η προσπάθεια της κεντρικής κυβέρνησης να επιβληθεί στις τοπικές εξουσίες και στα άτακτα στρατεύματα καθώς και ο εντεινόμενος ανταγωνισμός στρατιωτικών και προεστών θα οδηγούσαν, πιθανότατα νωρίτερα σε θερμότερη σύγκρουση αν δεν είχε μεσολαβήσει η αντεπίθεση των Οθωμανών το καλοκαίρι του 1822. Η αντεπίθεση οδήγησε σε συσπείρωση τους Έλληνες που κατόρθω[1]σαν να την αντιμετωπίσουν επιτυχώς αλλά δεν αποσόβησε την τελική σύγκρουση, απλώς άλλαξε τους όρους και τις ισορροπίες. Στις αρχές του 1823 ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης (μετά τα Δερβενάκια) είναι πολιτικά ενισχυμένος ενώ ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος (μετά το Πέτα) αρκετά αποδυναμωμένος, παρά την επιτυχή υπεράσπιση του Μεσολογγίου. Όταν όλοι συγκεντρώνονται στο Άστρος είναι ήδη χωρισμένοι σε παρατάξεις που αναγνωρίζονται ρητά ακόμα και σε επίσημα κείμενα.8 Στην Εθνοσυνέλευση και αμέσως μετά γίνονται προσπάθειες συμβιβασμού και σ’ αυτές πρέπει να εντάξουμε το συνταγματικό κείμενο που υιοθετείται. Ο συμβιβασμός είναι προφανής στην τελική σύνθεση του Εκτελεστικού στο οποίο σύντομα θα κυριαρχήσει ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης. Η τελική σύγκρουση σχετίζεται με την προσπάθεια του Εκτελεστικού να ελέγξει το Βουλευτικό με αντισυνταγματικό τρόπο και με κύριο στόχο (του Εκτελεστικού) να διαχειριστεί αυτό το δάνειο και γενικότερα τα οικονομικά του επαναστατικού κράτους. Βέβαια, πίσω από τα δύο σώματα βρίσκονται ισχυρές ομάδες προεστών και στρατιωτικών που προσπαθούν να επικρατήσουν πολιτικά και να επιβάλουν τη δική τους πολιτική γραμμή για την πορεία του επαναστατικού κράτους αλλά και της Επανάστασης γενικότερα.
(β) Αντίθετα με ό,τι συχνά γράφεται, η Εθνοσυνέλευση στο Άστροςήταν η πιο αντιπροσωπευτική του Αγώνα. Συμμετείχαν σχεδόν όλοι οι πρωταγωνιστές της Επανάστασης, προεστοί, στρατιωτικοί, ιεράρχες, διανοούμενοι, ακόμα και ένα πλήθος μη εκλεγμένων παρατηρητών που δεν είχαν δικαίωμα ψήφου αλλά συμμετείχαν στις διεργασίες, ακόμα και στη διαβούλευση. Παρά τις έντονες αντιθέσεις, τις αντιπαραθέσεις, ακόμα και τις απειλές, η διαβούλευση ήταν ουσιαστική, έφερε για πρώτη φορά σε επαφή αγωνιστές από τόσο πολλές περιοχές του επαναστατημένου ελληνικού χώρου αλλά και απλό κόσμο, με διαφορετικές εμπειρίες, πεποιθήσεις, πολιτικούς και προσωπικούς στόχους, αντικρουόμενα συμφέροντα. Από τον Blaquiere μαθαίνουμε κάτι ιδιαίτερα ενδιαφέρον: στις ζυμώσεις συμμετέχουν ακόμα και γυναίκες. Όχι μόνο η Μπουμπουλίνα ή η Μαντώ Μαυρογένη (οι οποίες είναι παρούσες και εμπλέκονται ενεργά) αλλά και γυναίκες του λαού που συγκεντρώνονται στο Άστρος ή, αμέσως μετά, στην Τρίπολη, συνοδεύοντας, μάλλον, τους άντρες, τα παιδιά, τα αδέλφια τους. Στο Άστρος, σε αντίθεση με την Επίδαυρο, η αυτοπεποίθηση των Ελλήνων ήταν πολύ μεγαλύτερη. Ταυτόχρονα, όμως, οι εκπρόσωποι της ελληνικής κοινωνίας της εποχής ήταν πλέον και περισσότερο ρεαλιστές. Για πρώτη φορά έγινε αντιληπτή από όλους η σημασία της πολιτικής οργάνωσης, της υιοθέτησης Συντάγματος, η ανάγκη κεντρικής διοίκησης. Κυρίως, όμως, συνειδητοποίησαν όλοι την ανάγκη άσκησης εξωτερικής πολιτικής που θα εξασφάλιζε διεθνή αναγνώριση, ένα απαραίτητο εξωτερικό δάνειο, πιθανόν και συμμάχους. Για τους λόγους αυτούς θα πρέπει να θεωρούμε το πολιτικό αποτέλεσμα της Εθνοσυνέλευσης καθαρά θετικό αν και, προφανώς, δεν αποσόβησε τελικά την εμφύλια σύρραξη. Αλλά αμφιβάλλω πολύ εάν θα μπορούσε να επιτύχει κάτι τέτοιο δεδομένων των έντονων αντιθέσεων, της σύγκρουσης συμφερόντων, τον ανταγωνισμό για την εξουσία. Άλλωστε κάθε πραγματική επανάσταση και μάλιστα τόσο ριζοσπαστική όπως η Ελληνική, εμπεριέχει ένα εμφύλιο πόλεμο.9 Στην ελληνική περίπτωση ο εμφύλιος ήταν αναπόφευκτος καθώς με την έναρξή της αυτή στερήθηκε και τον παραδοσιακό ηγέτη του Γένους των Ρωμιών (τον Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Γρηγόριο Ε´) και τον ηγέτη της επαναστατικής οργάνωσης του Ελληνικού Έθνους (τον Αλέξανδρο Υψηλάντη). Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να αφήσει το πεδίο του πολιτικού ανταγωνισμού ανοικτό και μάλιστα με μεγάλο αριθμό ανταγωνιστών εκ των οποίων κανείς δεν θα μπορούσε να κυριαρχήσει πολιτικά χωρίς συμμαχίες και συμβιβασμούς. Επιπλέον, η επιτυχία της Επανάστασης προϋπόθετε την αποδοχή της ανάγκης οργάνωσης κεντρικής διοίκησης. Η αποδοχή αυτή έγινε εφικτή μόνο μετά την ήττα στην εμφύλια σύγκρουση όσων έβλεπαν συσταλτικά την Επανάσταση, είχαν δηλαδή μια περιορισμένη αντίληψη για την εξέλιξή της, τις προοπτικές της, τη ριζοσπαστικότητά της – ακόμα και την προοπτική εδαφικής επέκτασής της.
Θα πρέπει να προσθέσω και το εξής: η εμφύλια σύρραξη (και όχι εμφύλιος πόλεμος)10 δεν ήταν μόνο αναπόφευκτη, ήταν και απαραίτητη. Στην επιτυχία της απόβασης του Ιμπραήμ στην Πελοπόννησο και τη διάλυση της ελληνικής άμυνας συνέβαλε, βεβαίως, το αποτέλεσμα της αποσάθρωσης που επέφερε η εμφύλια σύγκρουση.11 Αλλά η αποτυχία των Ελλήνων να αναχαιτίσουν τον Ιμπραήμ είχε μια άλλη κύρια αιτία, την αποτυχία τους να οργανωθούν στρατιωτικά και ειδικότερα να σχηματίσουν τακτικό στρατό που θα έλεγχε μια κεντρική διοίκηση. Η στρατιωτική τους αποτυχία, έτσι, αντανακλούσε την πολιτική τους αποτυχία: την αδυναμία συγκρότησης μιας ισχυρής κεντρικής εξουσίας που θα οργάνωνε και θα έλεγχε το στράτευμα. Η εμφύλια σύγκρουση, όμως, οδήγησε σε παγίωση της πολιτικής οργάνωσης, αποδοχή της, ακόμα και εσωτερικοποίηση των νέων θεσμών από μεγάλες ομάδες πληθυσμού που για πρώτη φορά αισθάνθηκαν μέλη μιας ενιαίας πολιτικής κοινότητας, όχι ενός χαλαρού ομοσπονδιακού σχήματος.12 Αυτή η εξέλιξη ενίσχυσε πολύ την εικόνα των Ελλήνων στο εξωτερικό. Όπως θα δούμε η Εθνοσυνέλευση στο Άστρος έπαιξε κομβικό ρόλο στην ενίσχυση της θετικής εικόνας των Ελλήνων επαναστατών και στη σαφέστατη στροφή υπέρ των Ελλήνων του συνόλου, σχεδόν, του γαλλικού και του βρετανικού Τύπου.
(γ) Το συνταγματικό κείμενο που προέκυψε από την Εθνοσυνέλευση του Άστρους δεν ήταν ένα νέο Σύνταγμα. Η Εθνοσυνέλευση αναθεώρησε το Σύνταγμα της Επιδαύρου, τα μέλη της συντακτικής επιτροπής και της ολομέλειας εργάστηκαν έχοντας την πρόθεση να αναθεωρήσουν το συνταγματικό κείμενο που είχε υιοθετηθεί στην Επίδαυρο, αν και είχαν συντακτική εξουσία. Είναι λάθος να χαρακτηρίζεται το Σύνταγμα του Άστρους ως ένα δεύτερο, νέο Σύνταγμα. Άλλωστε και οι ίδιοι οι συγγραφείς του το τόνισαν με την ονομασία που του έδωσαν: «Νόμος της Επιδαύρου». Δεν είναι ασήμαντη αυτή η παρεξήγηση καθώς δίνει μια λανθασμένη εικόνα για τις πολιτικές διεργασίες στο Άστρος, ιδίως την απόφαση των παραστατών για θεσμική συνέχεια αλλά και των συντα[1]κτών για ένα είδος αναθεώρησης που έχει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Οι στόχοι αυτοί είναι πολύ πιο σύνθετοι από αυτούς που συνήθως η βιβλιογραφία αναφέρει. Βασικός σκοπός όσων εμπλέκονται είναι (1) η καλύτερη και συστηματικότερη οργάνωση της κεντρικής διοίκησης και η κατάργηση του οιονεί ομοσπονδιακού χαρακτήρα της πολιτειακής οργάνωσης, (2) η νομοτεχνική βελτίωση του κειμένου αλλά και η συνειδητά μεγαλύτερη έμφαση στη φιλελεύθερη και τη δημοκρατική αρχή, (3) η ενίσχυση του νομοθετικού σώματος – που δεν εξυπηρετεί, απαραίτητα, τις ισχυρές τοπικές εξουσίες, όπως σύντομα θα αποδείξουν τα γεγονότα που θα ακολουθήσουν, αλλά πολιτικές και θεσμικές θεωρίες που εκπροσωπούνται, πλέον, όχι μόνο από τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο και τον Θεόδωρο Νέγρη αλλά και μεγάλο αριθμό νέων διανοουμένων που εμπλέκονται στη διαβούλευση αλλά και στην αναθεωρητική διαδικασία.13
(δ) Το συνταγματικό κείμενο του Άστρους, δηλαδή το λεγόμενο «Σύνταγμα του Άστρους» (αλλά στην πραγματικότητα το αναθεωρημένο Σύνταγμα της Επιδαύρου), ήταν το επαναστατικό Σύνταγμα που εφαρμόστηκε σε μεγάλο βαθμό και σε μεγάλη έκταση στη διάρκεια του πολέμου, από τα μέσα του 1823 έως και τα μέσα του 1827. Ακόμα και όταν κάποιες διατάξεις του (οι οργανωτικές του πολιτεύματος) ανεστάλησαν,14 το Σύνταγμα συνέχισε να ισχύει, να εφαρμόζεται,15 να παράγει πολιτικά αποτελέσματα, να διαμορφώνει συνειδήσεις με τον προφανή «παιδα[1]γωγικό» του ρόλο,16 και φυσικά να δημιουργεί θεσμική μνήμη.17 Άρα το συνταγματικό κείμενο που ψήφισε η Εθνοσυνέλευση του Άστρους ήταν, από πολλές απόψεις, το πιο επιδραστικό της επανάστασης.18
Νέα στοιχεία για το Άστρος
Παρά το γεγονός πως η Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου και το Προσωρινό Σύνταγμα προκάλεσαν το ενδιαφέρον των Βρετανών φιλελεύθερων,19 στην πραγματικότητα δεν τους απασχόλησε ιδιαίτερα η πολιτική οργάνωση του επαναστατικού κράτους20 και δεν φαίνεται να έλαβαν αρχικώς στα σοβαρά την εμφάνιση ενός δημοκρατικού πολιτεύματος στα νότια Βαλκάνια.21 Η αλή[1]θεια είναι πως τους απασχολούσαν περισσότερο οι επαναστάσεις στη Νότια Αμερική αλλά κυρίως η Ισπανική. Όμως από τα τέλη του φθινοπώρου του 1822 οι Βρετανοί φιλελεύθεροι γνώριζαν πως οι μεγάλες Ευρωπαϊκές δυνάμεις είχαν δώσει την άδεια στους Γάλλους να επέμβουν στην Ισπανία. Στο τέλος του έτους και στις αρχές του 1823 οι Ευρωπαίοι ανέμεναν την έναρξη της γαλλικής εισβολής που τελικώς πραγματοποιήθηκε τις πρώτες ημέρες του Απριλίου.
Εκείνες, ακριβώς, τις ημέρες ταξίδευε προς την Ελλάδα ο πρώτος εκπρόσωπος του φιλελληνικού κομιτάτου, EdwardBlaquiere. Ο Blaquiere ήταν απόστρατος αξιωματικός του ναυτικού, με μεγάλη εμπειρία από τους Ναπολεόντειους πολέμους. Κυρίως, όμως, ήταν αυτός που εκπροσώπησε τους Βρετανούς φιλελεύθερους σχεδόν για τρία χρόνια στην Ισπανία. Ο ίδιος ο JeremyBentham χρηματοδότησε εν μέρει το ταξίδι του στην Ιβηρική Χερσόνησο που είχε σκοπό να δημιουργήσει ένα δίκτυο επαφών με τους Ισπανούς φιλελεύθερους, να τους ενισχύσει, να τους επηρεάσει, να διαδώσει το έργο του Bentham αλλά και να συλλέξει πληροφορίες για την Ισπανική επανάσταση. Γράφει στον Bentham στις 4 Μαΐου 1820: «Έχω δύο στόχους: να συγκεντρώσω όσο περισσότερες πληροφορίες γίνεται και να δω με τα ίδια μου τα μάτια έναν ηρωικό λαό να αγωνίζεται για τις ελευθερίες του.»22 Αυτές, ακριβώς, ήταν και οι προθέσεις του καθώς ταξίδευε προς την Ελλάδα.23
Προφανώς το ενδιαφέρον για την Ελλάδα αναζωπυρώθηκε όταν οι Βρετανοί φιλελεύθεροι συνειδητοποίησαν πως το πετυχημένο «φιλελεύθερο ισπανικό πείραμα»24 ήταν έτοιμο να καταρρεύσει υπό την πίεση της Ιερής Συμμαχίας. Όμως ήταν οι Έλληνες που στα τέλη του καλοκαιριού και στη διάρκεια του φθινοπώρου του 1823 προσέγγισαν τους Βρετανούς φιλελεύθερους και μάλιστα με πρωτοβουλία του Ιγνάτιου Ουγγροβλαχίας25 και την επιφυλακτική συναίνεση του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου. Η ελληνική περίπτωση εμφανιζόταν πλέον πολύ πιο ενδιαφέρουσα και δελεαστική στους Βρετανούς φιλελεύθερους καθώς η αντοχή των Ελλήνων, η σταθεροποίηση της επανάστασής τους και οι θεσμικές τους επιλογές πρόσφεραν ευκαιρίες και δυνατότητες. Σε κάθε περίπτωση, η Ελληνική Επανάσταση ήταν η μόνη που επιβίωσε από το επαναστατικό κύμα του 1820-1821 και η μόνη που δεν κινδύνευε από στρατιωτική επέμβαση της Ιερής Συμμαχίας.
Η ελληνική περίπτωση διέθετε κάποια χαρακτηριστικά που δεν μπορούσαν παρά να σαγηνεύσουν τους Βρετανούς φιλελεύθερους. Καθώς ο Λουριώτης συναντούσε τον Bowring και τον Blaquiere στη Μαδρίτη, οι Έλληνες οργάνωναν εθνικές εκλογές με καθολική ψηφοφορία των ανδρών. Καθώς οι τρεις τους κατευθύνονταν προς το Λονδίνο, οι Έλληνες οργάνωναν μια εθνοσυνέλευση που θα ήταν πραγματικά αντιπροσωπευτική όλων των πολιτικών δυνάμεων. Καθώς ξεκινούσαν οι συζητήσεις για την ίδρυση του Φιλελληνικού Κομιτάτου, οι Έλληνες συζητούσαν την αναθεώρηση προς το ριζοσπαστικότερο ενός ήδη φιλελεύθερου και δημοκρατικού Συντάγματος.26 Έτσι ο Edward Blaquiere ξεκίνησε το ταξίδι του από το Λονδίνο για την Πελοπόννησο με σκοπό να προλάβει να παρακολουθήσει την Εθνοσυνέλευση. Αλλά αστάθμητοι παράγοντες τον καθυστέρησαν.27 Πάτησε το πόδι του στον Μοριά την ημέρα που έληξαν οι εργασίες και οι παραστάτες ξεκινούσαν για την Τριπολιτσά, τη νέα έδρα της ελληνικής επαναστατικής διοίκησης.
Ένα άρθρο της Sun, δημοσιευμένο στις 23 Σεπτεμβρίου 1823, επιβεβαιώνει τα παραπάνω. Το άρθρο δημοσιεύεται σε μια εφημερίδα που είναι συντηρητική αλλά στηρίζει με συνέπεια την Ελληνική Επανάσταση και φαίνεται να έχει αποκλειστική πληροφόρηση από τα ελευθεροτεκτονικά δίκτυα με τα οποία συνδέεται. Το άρθρο αντανακλά τον αναπροσανατολισμό των Βρετανών:
«Η κρίσιμη κατάσταση στην Ισπανία έχει αποσπάσει σε τέτοιο βαθμό την προσοχή μας ώστε πολλές στήλες της εφημερίδας μας να αφιερώνονται στις ενδιαφέρουσες λεπτομερείς καθημερινές αναφορές για την πορεία των γεγονότων σ’ αυτήν τη βασανισμένη χώρα. Έτσι παραμελήσαμε, ίσως, τους ηρωικούς αγώνες των Ελλήνων».
Η εφημερίδα τονίζει (με δόση υπερβολής) πως ήταν το πρώτο και μοναδικό βρετανικό έντυπο που στήριξε τον ελληνικό αγώνα από την αρχή. Αλλά ενώ επιχειρηματολογεί υπέρ των Ελλήνων και υπερασπίζεται την έκθεση που παρουσίασε μετά την επιστροφή του ο Edward Blaquiere, δεν αναφέρεται καθόλου στην πολιτική οργάνωση του Επαναστατικού κράτους. Αλλά η Sun δεν είναι η μοναδική εφημερίδα που δικαιολογεί τη μονομέρειά της.
Περίπου έναν μήνα νωρίτερα, η γαλλική φιλελεύθερη εφημερίδα LeConstitutionnel (30 Αυγούστου 1823) ξεκινάει το κύριο άρθρο της με θέμα «την πραγματική κατάσταση της Ελλάδας» και «το δάνειο που θα συναφθεί εκ μέρους της», με παρόμοια φρασεολογία: «Τα γεγονότα στην Ισπανία απέσπασαν για ένα μικρό διάστημα την προσοχή μας από την Ελλάδα». Ακολουθεί η συνήθης φιλελληνική ρητορεία που όμως τονίζει πως η Ελληνική Επανάσταση είναι ευρωπαϊκό γεγονός και το άρθρο καταλήγει με μια αναλυτική περιγραφή της Εθνοσυνέλευσης του Άστρους. Η πηγή των πληροφοριών είναι ο ίδιος ο Edward Blaquiere, που στον δρόμο της επιστροφής προς το Λονδίνο μένει κάποιες μέρες στο Παρίσι και έχει επαφές με τους Γάλλους φιλελεύθερους (όπως έκανε και στην έναρξη του ταξιδιού του). Ο Constitutionnel δεν είναι μια τυχαία εφημερίδα, είναι η εφημερίδα με τη μεγαλύτερη κυκλοφορία παγκοσμίως κατά τη δεκαετία του 1820 και επιπλέον η σημαντικότερη φιλελεύθερη εφημερίδα στην Ευρώπη. Παρακολουθεί το ταξίδι του Blaquiere στην Ελλάδα με ενδιαφέρον, έχει απευθείας επαφή μαζί του και επομένως εσωτερική πληροφόρηση, και διαβάζεται παντού: από τις Η.Π.Α. και τη Νότια Αμερική μέχρι το Λονδίνο και την Ελλάδα (όπου ακόμα κι όταν τα τεύχη της δεν φτάνουν, οι επιστολές Ελλήνων από τα Επτάνησα, την Ιταλία και το Παρίσι, ενημερώνουν ανελλιπώς για τα δημοσιεύματά της).
Ας δούμε πώς περιγράφει η γαλλική εφημερίδα αξιοποιώντας την υπεραισιόδοξη εικόνα που της παρέχει ο Blaquiere, την πολιτική κατάσταση της Ελλάδας μετά το Άστρος:
«Η πολιτική οργάνωση της χώρας συμβαδίζει με την κατάκτηση της ελευθερίας της. Η έναρξη των εργασιών της πρόσφατης Εθνοσυνέλευσης στο Άστρος αποτέλεσε ένα εντυπωσιακό θέαμα. Οι εκλογές γέννησαν ένα πνεύμα γενικού ενθουσιασμού σ’ αυτή την ταλαίπωρη χώρα που μέχρι πρόσφατα ήταν σκλαβωμένη. Ψήφισαν οι κάτοικοι ακόμα και του μικρότερου χωριού και οι εκπρόσωποί τους συγκεντρώθηκαν σε έναν πορτοκαλεώνα. Εκεί, στην ύπαιθρο, έλαβαν χώρα οι εργασίες της. Στην περιοχή συγκεντρώθηκαν περισσότερα από 30.000 άτομα, και των δύο φύλων, που κατέκλεισαν τον χώρο της Εθνοσυνέλευσης και συμμετείχαν στις συζητήσεις για τις υποθέσεις της Συνομοσπονδίας. Υπήρχε τόσο μεγάλο ενδιαφέρον στη διάρκεια της διαβούλευσης που όλοι περίμεναν με ανυπομονησία κάθε μέρα τα αποτελέσματα των εργασιών. Οι συνεδρίες πραγματοποιούνταν με εντυπωσιακή τάξη.
Θα αναφέρουμε απλώς πως οι διάφοροι νόμοι που υιοθετήθηκαν είχαν ως αντικείμενό τους την προστασία της ιδιοκτησίας, τη φορολογική πολιτική, το δικαίωμα αναφοράς και την ευθύνη των δημόσιων λειτουργών. Κυρίως όμως υιοθετήθηκε το Λανκαστεριανό σύστημα διδασκαλίας που έχει τελειοποιηθεί στη Γαλλία και έχει εξαπλωθεί στην Ελλάδα από μια εταιρεία στο Παρίσι που εργάστηκε με ζήλο για να τα καταφέρει. Ο κ. Blaquiere είδε να λειτουργεί στην Τριπολιτσά ένα σχολείο με μεγάλη επιτυχία. Πού βρισκόταν αυτό το σχολείο; Μέσα σε τζαμί. Ιδού το πνεύμα της Ελληνικής Επανάστασης!»
Δεδομένου ότι ο Blaquiere δεν πρόλαβε να συμμετάσχει στην Εθνοσυνέλευση στο Άστρος, οι πληροφορίες αυτές του δόθηκαν κυρίως από τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο και τον κύκλο του.28 Ο Blaquiere ή ο συντάκτης της εφημερίδας που αξιοποιεί τις πληροφορίες που του δόθηκαν (με μεγάλες δόσεις υπερβολής), υιοθετεί σκόπιμα μια αφελή φιλελληνική στάση υποβαθμίζοντας τις αντιθέσεις, όταν τονίζει πως ο ελληνικός λαός είναι «υπερβολικά μετριοπα[1]θής, δεν γνωρίζει τι θα πει φατρία ή πολιτική διχόνοια.» Όμως ο Blaquiere πριν αναχωρήσει από την Ελλάδα έγινε μάρτυρας των πρώτων συγκρούσεων στις αρχές Ιουνίου, όπως ο ίδιος τις καταγράφει στο ημερολόγιό του.29
Ο αρθρογράφος του Constitutionnel συζητά εκτεταμένα την προοπτική δανεισμού των Ελλήνων τονίζοντας πως αποτελεί μεγάλη ευκαιρία που την χάσουν «οι Γάλλοι κεφαλαιούχοι ενώ οι Άγγλοι δεν θα την αφήσουν να τους ξεφύγει.» Ασκεί γενικότερα κριτική στη Γαλλική κυβέρνηση και τη γαλλική κοινωνία διότι έχει μείνει πίσω στη φιλελληνική δράση σε σύγκριση με την Αγγλία αλλά και με τα Γερμανικά κρατίδια, όπου αρκετές μυστικές εταιρείες ενισχύουν τους Έλληνες με χρήματα και εθελοντές.
Μετά την άφιξη του Blaquiere στο Λονδίνο, την παρουσίαση της έκθεσής του στο Κομιτάτο αλλά και στην κοινή γνώμη (με τη δημοσίευση στο σύνολό της σε πολλές εφημερίδες), έγινε φανερό πως η ελληνική περίπτωση προσφερόταν για βρετανική παρέμβαση σε πολλά μέτωπα. Καταρχάς έγινε αντιληπτό πως η Ελληνική Επανάσταση αποτελούσε μια ευκαιρία για την εξωτερική πολιτική της Μεγάλης Βρετανίας αλλά και για τις διεθνείς οικονομικές της σχέσεις. Η έκδοση του δανείου προσέφερε ευκαιρίες για κερδοσκοπία. Για το Κομιτάτο η Ελλάδα προσφερόταν για ένα φιλελεύθερο θεσμικό πείραμα. Ένα πείραμα που θα μπορούσε να ελεγχθεί από το Κομιτάτο εφόσον αυτό θα έλεγχε επίσης και το δάνειο προς την Ελλάδα.30
Αλλά ας δούμε πώς περιγράφει την Εθνοσυνέλευση του Άστρους ο Edward Blaquiere στην επίσημη δημοσιευμένη έκθεσή του:31
«Η Εθνοσυνέλευση στο Άστροςθα πρέπει να θεωρείται ως ένα από τα πιο εντυπωσιακά και ενδιαφέροντα γεγονότα του αγώνα των Ελλήνων, ανεξάρτητα από τη σημασία των αποφάσεων που υιοθετήθηκαν εκεί και την αξιοπρέπεια και τη μετριοπάθεια που χαρακτήρισε τη διαβούλευση. Αν και ο εκλογικός νόμος καθόρισε τον αριθμό και τον τρόπο εκλογής των αντιπροσώπων με γνώμονα την εκπροσώπηση από άντρες που χαρακτηρίζονται από πατριωτισμό και αρετή, η λαχτάρα του λαού, σε όλη την έκταση της Συνομοσπονδίας, να συμβάλει στη συλλογική ευημερία, οδήγησε στην άφιξη 300 εκλεγμένων αντιπροσώπων στις αρχές Απριλίου. Παρόντα ήταν, επίσης, μεγάλα στρατιωτικά σώματα, σχεδόν όλοι οι οπλαρχηγοί και πολλές χιλιάδες απλών επισκεπτών. Οι συνεδρίες και η διαβούλευση έλαβαν χώρα στη σκιά που έδιναν πορτοκαλιές και λεμονιές, από το ξημέρωμα μέχρι το μεσημέρι, ενώ όλοι όσοι επιθυμούσαν να παρακολουθήσουν τις συζητήσεις ή τις συνεδρίες, έπιαναν θέσεις στους γύρω χώρους όπου ελαιόδεντρα πρόσφεραν μια αδιαπέραστη σκεπή από τον ήλιο.
Η πρώτη μέριμνα της Εθνοσυνέλευσης ήταν να αναθεωρήσει και να διορθώσει όσα άρθρα του Συντάγματος της Επιδαύρου που υιοθετήθηκε πριν 16 μήνες, η εμπειρία απέδειξε πως θα μπορούσαν να βελτιωθούν. Οι Έλληνες υιοθέτησαν τους πιο φιλελεύθερους Ευρωπαϊκούς θεσμούς. Δεν υπάρχει ούτε ένα άρθρο που προστέθηκε ή αφαιρέθηκε χωρίς οι Έλληνες νομοθέτες να συμβουλευτούν το άγραφο εθιμικό Βρετανικό Σύνταγμα ή το Σύνταγμα των Ηνωμένων Πολιτειών. Διότι και τα δύο, όπως καλά γνώριζαν, βασίζονται στο γράμμα και το πνεύμα του Αγγλικού δικαίου. Δεν πρέπει να παραλείψω να τονίσω πως η Εθνοσυνέλευση έδωσε μεγάλη έμφαση στη σύνταξη Αστικού και Ποινικού Κώδικα και στην εισαγωγή του θεσμού των ενόρκων στην ελληνική δικονομία. […]
Πάρα πολλοί από τους αντιπροσώπους που ήταν παρόντες στο Άστρος με ενημέρωσαν πως τις συνεδρίες παρακολουθούσαν με μεγάλο ενδιαφέρον άτομα όλων των τάξεων, με ενθουσιασμό και ομόνοια με μία εξαίρεση, το θέμα της διανομής των εθνικών γαιών μεταξύ του λαού και των ηγετών του».
Ο Blaquiere συζητά αναλυτικά τα διάφορα επιχειρήματα για την τύχη των εθνικών γαιών, χωρίς να αναφερθεί στην οξύτητα και τις σκληρές συγκρούσεις στο Άστρος. Είναι χαρακτηριστικό πως στην επιχειρηματολογία που ακολουθεί επιλέγει να χρησιμοποιήσει μια φράση, υποτίθεται, από τη Διακήρυξη του Άστρους32 που όμως δεν υπάρχει στο τελικό κείμενο: “deprived of their liberties and substance; exposed to unheard-of cruelties by those who have ever been strangers to justice and humanity”.( «στερούνται των ελευθεριών και της ουσίας τους· εκτεθειμένοι σε ανήκουστες σκληρότητες από εκείνους που υπήρξαν ποτέ ξένοι στη δικαιοσύνη και την ανθρωπότητα».)
Καθώς επέστρεφε ο Edward Blaquiere στο Λονδίνο, πιθανόν να μετέφερε μια επιστολή που είχε ετοιμάσει ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος στις 22 Απριλίου 1823.33 Η επιστολή απευθύνεται στα Γερμανικά και Ελβετικά Κομιτάτα και πρέπει να είναι ένα από τα τελευταία έγγραφα που υπογράφει ως πρόεδρος του Εκτελεστικού. Στην επιστολή αυτή ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος περιγράφει την Εθνοσυνέλευση στο Άστρος:
«Αποτελεί ευχάριστο καθήκον για μένα να ενημερώνω τα Φιλελληνικά Κομιτάτα πως η Εθνοσυνέλευση της απελευθερωμένης Ελλάδας συνήλθε στο Άστρος, στον κόλπο του Ναυπλίου. Αποτελείται από εκπροσώπους της Πελοποννήσου, της Ανατολικής και Δυτικής [Στερεάς] Ελλάδας, της Κρήτης, της Εύβοιας και όλων των απελευθερωμένων νησιών του Αρχιπελάγους. Πριν δύο ημέρες οι αντιπρόσωποι μεταφέρθηκαν στην Τριπολιτσά, που θα αποτελέσει την προσωρινή έδρα της νέας κυβέρνησης, αφού πρώτα εξέλεξαν ως Πρόεδρο του Εκτελεστικού τον Πέτρο Μαυρομιχάλη, πρώην ηγεμόνα της Μάνης. Ο Μαυρομιχάλης είναι ένας σεβάσμιος ηλικιωμένος οπλαρχηγός, ιδιαίτερα συμπαθής, γνωστός για τον πατριωτισμό του και ισχυρός όχι μόνο για τον πλούτο του αλλά και γιατί εκτιμάται σε ολόκληρη την Ελλάδα. Επίσης, εξελέγη πανηγυρικά, ο Υδραίος Ιωάννης Ορλάνδος, γνωστός για την ακεραιότητά του και τον ανοιχτόμυαλο πατριωτισμό του, στη θέση του Προέδρου του Βουλευτικού.
Καθώς αυτή τη στιγμή οι Αντιπρόσωποι ασχολούνται με την εκλογή των άλλων μελών του Εκτελεστικού δεν μπορώ να σας ανακοινώσω ακόμα τα ονόματα όσων θα το στελεχώσουν, ούτε εκείνα των μελών της Κυβέρνησης. […]
Η νέα κυβέρνηση θα αναλάβει την εξουσία με τους καλύτερους οιωνούς και οπωσδήποτε χωρίς να χρειαστεί να αντιμετωπίσει τις δυσκολίες και τους κινδύνους που το περασμένο έτος [1822] παραλίγο να καταστρέψουν την Ελλάδα. Η Εθνοσυνέλευση έχει ετοιμάσει προϋπολογισμό και έχει νομοθετήσει σχετικά με την διοίκηση των περιφερειών από Έπαρχους και γενικά συζήτησε όλα τα θέματα εθνικού ενδιαφέροντος. Εάν τηρήσουμε τις αρχές που κατεύθυναν τις εργασίες της Εθνοσυνέλευσης, δεν θα κυριαρχήσει ποτέ ο κομματισμός. Εάν εξαιρέσουμε τη δυσαρέσκεια ορισμένων ατόμων με υπέρμετρο εγωισμό που τα προσωπικά συμφέροντά τους δεν είναι συμβατά με την ειρήνευση και την τάξη, σε κάθε μέρος της χώρας μας επικρατεί ενότητα. Η εμπειρία έκανε όλο το έθνος να νιώσει την ανάγκη μιας ισχυρής και αποτελεσματικής Κυβέρνησης και τη μεγάλη μάζα του λαού να είναι καλύτερα προετοιμασμένη να την αποδεχτεί σε σχέση με πέρσι. Οπότε τι μπορεί να πετύχουν οι ίντριγκες ελάχιστών φιλόδοξων και κακόβουλων ανθρώπων ενάντια στην ομόφωνη επιθυμία του λαού;»
Η επιστολή έχει μεγάλο ενδιαφέρον καθώς σ’ αυτήν βλέπουμε τον τρόπο που επιλέγει ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος να παρουσιάσει την πολιτική κατάσταση στο εξωτερικό και αντιλαμβανόμαστε την επίδραση των απόψεών του στον Blaquiere. Όπως βλέπουμε, ο Μαυροκορδάτος δεν αναφέρεται καθόλου στον εαυτό του και ειδικά στη θέση του στο νέο Εκτελεστικό. Παρουσιάζει ως ολοκληρωμένη την εκλογή του Ορλάνδου ως Προέδρου του Βουλευτικού και δεν εκφράζει, ούτε υπονοεί πως νιώθει κάποια πικρία για τον υποβιβασμό του. Στο ίδιο πνεύμα ομοψυχίας κινείται και η επιστολή του Πετρόμπεη προς τον γιο του, τον Γεωργάκη Μαυρομιχάλη που βρίσκεται στην Ανκόνα. Η επιστολή φαίνεται να έχει γραφτεί στο Άστρος στις8 Απριλίου, κατά τη διάρκεια της Εθνοσυνέ[1]λευσης. Πιθανόν ένα αντίγραφό της έλαβε και ο Blaquiere για να το προωθήσει στο Φιλελληνικό Κομιτάτο, το οποίο θα διακινήσει (επίσημα) στις βρετανικές εφημερίδες. Η μετάφραση της επιστολής στα αγγλικά έχει μέσα αρκετά λάθη εκ παραδρομής σε ημερομηνίες και τίτλους αξιωμάτων, αλλά η περιγραφή στην ουσία της είναι ακριβής. Ο Πετρόμπεης ενημερώνει τον γιο του πως ο ίδιος έχει εκλεγεί Πρόεδρος της Εθνοσυνέλευσης, ο Επίσκοπος Βρεσθένης, αντιπρόεδρος, ο Θεόδωρος Νέγρης αρχιγραμματέας και ο «πολυμαθής φίλος μας» Σταμάτης Δημάκης, γραμματέας. Ακολούθως ο Πετρόμπεης αναφέρεται στο Σύνταγμα:
«Το πρώτο πράγμα που κάναμε ήταν να επιβεβαιώσουμε ότι οι αρχές του Οργανικού Νόμου της Επιδαύρου θα παραμείνουν αμετάβλητες και πως απλώς θα αναθέσουμε σε μια επιτροπή επτά ατόμων να το τελειοποιήσει κάνοντας τις απαραίτητες προσθήκες και αλλαγές. Η δεύτερη απόφασή μας ήταν η κατάργηση των τοπικών κυβερνήσεων ενώ ταυτόχρονα αποφασίσαμε πως όλες οι επαρχίες της Ελλάδας θα πρέπει να εξαρτώνται από την εθνική κυβέρνηση και να διοικούνται από έπαρχους που η κυβέρνηση θα διορίσει».
Αυτή η παράγραφος αλλά και το σύνολο της επιστολής απηχούν πλήρως τις απόψεις Μαυροκορδάτου. Ο Πετρόμπεης αναφέρεται στην κατάργηση της αρχιστρατηγίας και τονίζει πως «η διοίκηση των χερσαίων και θαλάσσιων δυνάμεων ανήκει αποκλειστικά στην εθνική κυβέρνηση». Αναφέρεται επίσης στον διορισμό επιτροπής για τη σύνταξη ποινικού κώδικα βασισμένου στους «νόμους των Ελλήνων Αυτοκρατόρων». Συζητά, εν συντομία, και άλλα θέματα (π.χ. την εκκλησιαστική πολιτική) και τονίζει πως στόχος της Επανάστασης, πέραν της εθνικής ανεξαρτησίας είναι να «ξανακερδίσει το έθνος τη γνώση που έχει χάσει» και να «ακολουθήσει το παράδειγμα των φωτισμένων Εθνών της Ευρώπης.»
Είναι εμφανές πως οι δύο πρώτοι πρόεδροι του Εκτελεστικού επιχειρούν να τονίσουν πως με την ολοκλήρωση της Εθνοσυνέλευσης στο Άστρος, έχει επικρατήσει ομοφωνία, κυρίως ως προς τη συγκρότηση και την ισχύ της εθνικής κυβέρνησης. Φυσικά δεν πείθουν, ούτε τους φιλικά διακείμενους Βρετανούς φιλελεύθερους, όπως τον συντάκτη του Scotsman (9 Σεπτεμβρίου 1823) που σχολιάζοντας την επιστολή Μαυροκορδάτου (και πριν διαβάσει την έκθεση Blaquiere), αναρωτιέται αν μπορούν να τιθασευτούν τα άτακτα στρατεύματα, όπως είναι οι ομάδες των Μανιατών (που τους παραλληλίζει με τους Σκοτσέζους Highlanders).
Μερικά προσωρινά συμπεράσματα
Ολοκληρώνοντας θα προσθέσω μερικά συμπεράσματα τα οποία είναι προσωρινά καθώς δεν έχω χρησιμοποιήσει πλήρως, ακόμα, όλα τα διαθέσιμα τεκμήρια (άγνωστα και ανεκμετάλλευτα). Δεν υπάρχει αμφιβολία πως η Εθνοσυνέλευση στο Άστρος αποτέλεσε ένα ακόμα βήμα προς την εμφύλια σύγκρουση, αλλά αυτό το βήμα δεν ήταν το αποφασιστικό. Αντιθέτως στο Άστρος και αμέσως μετά στην Τριπολιτσά έγιναν πολλοί συμβιβασμοί που καθυστέρησαν τη σύγκρουση μέχρι το τέλος του φθινοπώρου, όταν το Εκτελεστικό (που πλέον έλεγχε ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης) διέλυσε πραξικοπηματικά το Βουλευτικό με στόχο να ελέγξει το εξωτερικό δάνειο ή, εν ανάγκη, να το αποτρέψει.
Στην Εθνοσυνέλευση στο Άστρος είχαμε, αντιθέτως, σοβαρή θεσμική και συνταγματική πρόοδο:
(α) Ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος πέτυχε τον βασικό πολιτικό σκοπό του,34 να καταργήσει τα τοπικά πολιτεύματα και να ενοποιήσει τη διοίκηση του επαναστατικού κράτους. Ο υποβιβασμός του στη θέση του Αρχιγραμματέα του Εκτελεστικού αλλά, ουσιαστικά, του Υπουργού Εξωτερικών, δεν θα πρέπει να τον ικανοποίησε αλλά αυτό δεν τον απέτρεψε από το να επικεντρωθεί πλήρως και με εντυπωσιακό ζήλο στα καθήκοντά του. Ένα από αυτά ήταν να χειριστεί κατάλληλα τον Edward Blaquiere για να πετύχει τη βοήθεια από τους Βρετανούς φιλελεύθερους με τους δικούς του όρους. Προφανώς εμπιστεύτηκε τόσο τον Blaquiere ώστε να του παραδώσει αλληλογραφία μεγάλης πολιτικής σημασίας, όπως η πρώτη του επιστολή στον GeorgeCanning αλλά και ένα πακέτο επιστολών που ετοίμασε εσπευσμένα στα μέσα Ιουνίου για να προλάβει την αναχώρηση του Βρετανού. Νομίζω πως όλα τα κείμενα του Blaquiere το 1823 αλλά και η επιστολή Πετρόμπεη στον γιο του αντανακλούν πλήρως την πολιτική εικόνα της επαναστατημένης Ελλάδας που έχει διαμορφώσει ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος με σκοπό να την εξάγει στη Δυτική Ευρώπη, χρησιμοποιώντας τον Τύπο.
(β) Ο EdwardBlaquiere πέτυχε πλήρως όλους τους σκοπούς που έθεσε. Επέστρεψε στη Βρετανία και περιέγραψε όσα είδε με μεγάλη δόση καλής θέλησης, υπεραισιοδοξίας αλλά και ευσεβών πόθων. Έπεισε, όμως, και τα μέλη του Κομιτάτου και μεγάλο μέρος της βρετανικής κοινωνίας. Ο ίδιος θα μεταμορφωθεί, κυριολεκτικά, σε απόστολο του Κομιτάτου, διασχίζοντας την Αγγλία στα τέλη του 1823, προσπαθώντας να εξασφαλίσει χρηματική και ηθική ενίσχυση για τους Έλληνες.35
(γ) Ο Θεόδωρος Νέγρης και οι άλλοι φιλελεύθεροι διανοούμενοι (όπως ο Γεώργιος Ψύλλας) κατόρθωσαν να βελτιώσουν νομοτεχνικά το Σύνταγμα, να τονώσουν τον δημοκρατικό του χαρακτήρα (με την ενίσχυση του Κοινοβουλίου) και να κατοχυρώσουν με εντυπωσιακό, για την εποχή, τρόπο, τον φιλελεύθερο χαρακτήρα του. Αλλά ο Νέγρης έχασε το πολιτικό παιχνίδι καθώς δεν μπόρεσε να διασωθεί, βρέθηκε εκτός των οργάνων της Διοίκησης, κάτι που θα τον μετατρέψει σε θρυαλλίδα.
Στις 5 Ιουνίου (24 Μαΐου π.η.), ο Blaquiere σημειώνει στο ημερολόγιό του:
«Ένας γνωστός δολοπλόκος, ο Νέγρης, πρώην Υπουργός Εξωτερικών, απογοητευμένος από την απώλεια της θέσης του, εργάζεται δραστήρια για να αναζωπυρώσει τον ανταγωνισμό των μελών της Προσωρινής Κυβέρνησης με μερικούς από τους στρατιωτικούς ηγέτες. Τους επηρέασε τόσο πολύ ώστε ο Κολοκοτρώνης, ο Νικήτας [Σταματελόπουλος] και ένας ηγετίσκος, ο Σισίνης, έστειλαν μια έγγραφη διαμαρτυρία στις 18/30 Μαΐου και συγκεντρώθηκαν σε ένα κοντινό χωριό αναμένοντας το αποτέλεσμα της αναφοράς τους. Ανησύχησα αρκετά (αυτές οι εξελίξεις θα ικανοποιήσουν ιδιαίτερα τους εχθρούς των Ελλήνων) αλλά αποφάσισα να περιμένω πρώτα να παρακολουθήσω τις εξελίξεις. Αλλά είναι εντυπωσιακός ο ήρεμος τρόπος που λύνουν οι Έλληνες τις πολιτικές διαφορές τους. Από τη μια το Εκτελεστικό διακήρυξε με σταθερότητα ότι δεν θα αποδεχθεί τις αντισυνταγματικές προτάσεις των στρατιωτικών. Από την άλλη όμως οι πολιτικοί ηγέτες προσπάθησαν να καταλήξουν σε συμβιβασμό. […]Από ό,τι μαθαίνω το πρόβλημα με τον Κολοκοτρώνη θα λυθεί με την είσοδό του στην Κυβέρνηση».
Και στις 10 Ιουνίου (29 Μαΐου) σημειώνει: «Ο Κολοκοτρώνης συμφιλιώθηκε με το Εκτελεστικό και ανέλαβε τη θέση του Αντιπροέδρου στο σώμα. Τα εμπόδια στην ομαλή διακυβέρνηση έχουν πλέον αφαιρεθεί.»
Μετά το Άστρος η Ελληνική Επανάστασηφάνηκε πως μπήκε σε μια νέα φάση, «με τους καλύτερους οιωνούς».Καλύτερη θεσμική συγκρότηση, βαθύτερη πολιτική ενοποίηση, ισχυροποίηση της κεντρικής κυβέρνησης, ένας πιθανός σύμμαχος στο εξωτερικό, προοπτική εξωτερικού δανεισμού. Αλλά όλα αυτά δεν θα μπορούσαν να αποτρέψουν την εμφύλια σύγκρουση που ήταν αναπόφευκτη αλλά και, πιθανόν, απαραίτητη.
Υποσημειώσεις
1. Ευχαριστίες για τα σχόλιά τους στον Δημήτρη Δημητρόπουλο, την Αγγελική Διαμαντοπούλου, τον Μιχάλη Σωτηρόπουλο και τη Λύντια Τρίχα.
2. Αν και γι’ αυτό ειδικά το θέμα έχουν δημοσιευθεί εξαιρετικές μονογραφίες που βασίζονται σε πολύ καλή έρευνα στα βρετανικά αρχεία. Βλ. ιδίως F. Rosen, Bentham, Byron and Greece: Constitutionalism, Nationalism, and Early Liberal Political Thought, (εκδ. Clarendon Press), Oxford, 1992· R. Beaton, Byron’s War: Romantic Rebellion, Greek Revolution, (εκδ. Cambridge University Press), Cambridge, 2013· Γ. Τζουρμανά, Βρετανοί Ριζοσπάστες Μεταρρυθμιστές: Φιλικές εταιρείες και κομιτάτα στο Λονδίνο (1790- 1823), (εκδ. Μουσείο Μπενάκη), Αθήνα, 2015. Βλ. επίσης σχετικά D. Dakin, British and American Philhellenes during the War of Greek Independence, 1821-1833, (εκδ. Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών, Ίδρυμα Μελετών Χερσονήσου του Αίμου), Θεσσαλονίκη, αρ. 8, 1955· C. M. Woodhouse, The Philhellenes, (εκδ. Hodder and Stoughton), London, 1969· Α.Δ. Λιγνάδης, Το πρώτον δάνειον της Ανεξαρτησίας (Διατριβή επί Διδακτορία), (αρ. Εθνικόν και Καποδιστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών, Φιλοσοφική Σχολή, Βιβλιοθήκη Σοφίας Ν. Σαριπόλου 10), Αθήνα, 1970· Α. Κουμαριανού, «Εισαγωγή» στο: Ο Τύπος στον Αγώνα, 1821-1827, Α. Κουμαριανού (επιμ.), τόμ. 1, (εκδ. Ερμής), Αθήνα, 1971, δ´-π´, ιδίως κθ´-νε´· W. St. Clair, That Greece Might Still Be Free: The Philhellenes in the War of Independence, (εκδ. Oxford University Press), Oxford, 1972· Α. Καρακατσούλη, «Μαχητές της Ελευθερίας» και 1821: Η Ελληνική Επανάσταση στη διεθνική της διάσταση, (εκδ. Πεδίο), Αθήνα, 2016· A.N. Hatzis, “Establishing a Revolutionary Newspaper: Transplanting Liberalism in a Pre-Modern Society” στο: Human Rights in Times of Illiberal Democracies (Liber Amicorum in Memoriam of Stavros Tsakyrakis), L. Kiousopoulou, M. Tsirli, P. Voyatzis, επ., (εκδ. Νομική Βιβλιοθήκη), Αθήνα, 2020, 293-317. 126 Ἐν Ἄστρει | Ἡ Ἐθνική Δευτέρα τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις
3. Για το πρώτο ταξίδι του Blaquiere στην Ελλάδα, βλ. Α. Ν. Χατζής, «Ο πιο δημοφιλής ξένος που επισκέφτηκε την Ελλάδα: Νέα στοιχεία για το πρώτο ταξίδι του Edward Blaquiere στην επαναστατημένη Ελλάδα, την άνοιξη του 1823», Μνήμων (υπό έκδοση, 2023).
4. H πλήρης έκθεση του Blaquiere κυκλοφόρησε ως φυλλάδιο στα τέλη Σεπτεμβρίου 1823 (είχε ήδη προδημοσιευθεί σε εφημερίδες του Λονδίνου). Βλ. E. Blaquiere, Report on the Present State of the Greek Confederation, and on its claims to the support of the Christian World (read to the Greek Committee on Saturday, September 13, 1823), (εκδ. W. B. Whittaker), London, 1823. Στην έκδοση αυτή προστέθηκαν αργότερα επιπλέον στοιχεία (Additional Facts) που δημοσιεύθηκαν σε εφημερίδες αλλά και μηνιαίες/ετήσιες πολιτικές επιθεωρήσεις. Το βιβλίο του με θέμα την ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης κυκλοφόρησε στα τέλη Απριλίου του 1824. Βλ. E. Blaquiere, The Greek Revolution; its Origin and Progress: Together with some remarks on the religion, national character, &c. in Greece, (εκδ. W. B. Whittaker), London, 1824.
5. Περισσότερα για το θέμα θα παρουσιάσω στον δεύτερο τόμο της ιστορίας της ελληνικής επανάστασης. Ο πρώτος τόμος (The Noblest Cause: The 1821 Greek War of Independence) έχει εκδοθεί σε ελληνική μετάφραση από τον Ν. Ρούσσο στο: Ο Ενδοξότερος Αγώνας: Η Ελληνική Επανάσταση του 1821.
6. Με τον όρο παραδοσιακή ιστοριογραφία χαρακτηρίζω τη βιβλιογραφία για την Επανάσταση του 1821 που εκδίδεται περίπου μέχρι τη δεκαετία του 1970 και κυρίως την κυρίαρχη εικόνα για την εσωτερική πολιτική διαμάχη που αποτυπώνεται στον 12ο τόμο της Ιστορίας του Ελληνικού Έθνους (βλ. Α. Δεσποτόπουλος (επιμ.), Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμ. ΙΒ΄: Η Ελληνική Επανάσταση και η ίδρυση του Ελληνικού Κράτους (1821- 1832), (Εκδοτική Αθηνών), Αθήνα, 1975.) Σ’ αυτήν την κυρίαρχη τάση στην ιστοριογραφία συγκλίνει η «εθνική» ιστοριογραφία, η αριστερή λαϊκότροπη ιστοριογραφία, ακόμα και η ιστοριογραφία που προέρχεται από πανεπιστημιακούς ιστορικούς της εποχής. Από αυτήν την κυρίαρχη τάση ξεφεύγει μόνο ο John Petropulos στο μνημειώδες Politics and Statecraft in the Kingdom of Greece, 1833-1843, (εκδ. Princeton University Press), Princeton, 1968, 19-150 και εν μέρει ο Douglas Dakin στο The Greek Struggle for Independence, 1821- 1833, (εκδ. Batsford), London, 1973. Δεν θα βρει, δηλαδή, κανείς σοβαρές διαφορές στην περιγραφή και την αξιολόγηση προσώπων και πολιτικών συγκρούσεων μεταξύ ιστορικών τόσο διαφορετικών μεταξύ τους όσο ο Απόστολος Βακαλόπουλος, ο Δημήτρης Φωτιάδης, ο Διονύσιος Κόκκινος, ο Τάσος Βουρνάς, ο Βασίλης Σφυρόερας, ο Γιώργος Λαμπρινός, ο Παναγιώτης Πιπινέλης, ο Τάκης Σταματόπουλος ή οι περισσότεροι συγ-γραφείς που εμπλέκονται στην Ιστορία του Ελληνικού Έθνους. Χωρίς καμία πρόθεση να υποτιμηθεί η μεγάλη συμβολή των παραπάνω στην ιστορία του νέου ελληνισμού, είναι προφανές πως από τα μέσα της δεκαετίας του 1970 τα πράγματα αλλάζουν αργά αλλά σταθερά, κυρίως μετά τη δημοσίευση του έργου ιστορικών όπως ο Νίκος Σβορώνος, ο Σπύρος Ασδραχάς, ο Βασίλης Παναγιωτόπουλος, ο Βασίλης Κρεμμυδάς, ο Χρήστος Λούκος και ο Πέτρος Πιζάνιας. Οι νέες τάσεις αποτυπώνονται στον τρίτο τόμο του εμβληματικού έργου, σε επιμέλεια Βασίλη Παναγιωτόπουλου, Ιστορία του Νέου Ελληνι-σμού, 1700-2000, τόμ. Γ΄: Η Ελληνική Επανάσταση, 1821-1832: Ο αγώνας της Ανεξαρτησίας και η ίδρυση του ελληνικού κράτους, (εκδ. Τα Νέα / Ελληνικά Γράμματα), Αθήνα, 2003. Αλλά για να γίνει πλήρως κατανοητή η συμβολή αυτού του έργου θα πρέπει να διαβα-στεί σε συνδυασμό με τους 16 τόμους της σειράς «Οι Ιδρυτές της Νεότερης Ελλάδας» (εκδ. Τα Νέα, 2009-2010) που ακολούθησαν και πάλι σε επιμέλεια Β. Παναγιωτόπουλου. 127 «Με τους καλύτερους οιωνούς»: Βλέπε επίσης Β. Κρεμμυδάς, Η Ελληνική Επανάσταση του 1821, (εκδ. Gutenberg), Αθήνα, 2016· Π.Θ. Πιζάνιας, Η Ελληνική Επανάσταση, 1821-1830, (εκδ. Εστία), Αθήνα, 2021· Χ. Λούκος, Μια σύντομη ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης, (εκδ. Θεμέλιο), Αθήνα, 2022. Ακολουθούν βέβαια άλλες δύο γενιές νεότερων ιστορικών που στην πλειονότητά τους έχουν αποδεσμευτεί από τα παρωχημένα σχήματα και τα στερεότυπα που κυριαρχούσαν μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1970. Ο Mark Mazower, πρόσφατα, έκανε εξαιρετική δουλειά στο να συνοψίσει και να αξιοποιήσει πλήρως τις συμβολές της νέας ελληνικής ιστοριογραφίας σε μια σύνθεση που αποτυπώνει πλήρως αυτή τη μεγάλη στροφή. Βλ. M. Mazower, The Greek Revolution: 1821 and the Making of Modern Europe, (εκδ. Allen Lane / Penguin), London, 2021. Η παραδοσιακή ιστοριογραφία, βέβαια, παραμένει δημοφιλής αν και παρωχημένη, βλ. για παράδειγμα Κ. Παπαγιώργης, Τα Καπάκια (Βαρνακιώτης, Καραϊσκάκης, Ανδρούτσος), (εκδ. Καστανιώτης), Αθήνα, 2009 και την αυστηρή κριτική του Β. Κρεμμυδά, «Έτσι ‘καπακώνεται’ η Ιστορία: Η φοβερή οπισθοδρόμηση του Κωστή Παπαγιώργη», Τα Νέα, 2-3/8/2003, αναδημοσίευση στο Β. Κρεμμυδάς, Το Εικοσιένα: μύθοι και πραγματικότητες (επιλογή άρθρων, επιφυλλίδων και ομιλιών), Ευγενία Κρεμμυδά, επ., (εκδ. Εκδόσεις Καλλιγράφος), Αθήνα, 2021, 207-213.
7. Βλ. αναλυτικά Α. Καϊδατζής, Ο Συνταγματισμός του Εικοσιένα: Η συνταγματική πρακτική της Επανάστασης μέσα από τις πηγές, 1821-1827, (εκδ. Ευρασία), Αθήνα, 199-266 καθώς και Ξ. Κοντιάδης, Η περιπετειώδης ιστορία των επαναστατικών συνταγμάτων του 1821: Η θεμελιωτική στιγμή της Ελληνικής Πολιτείας, Αθήνα, 2021: 117-134. Συνολικά και συνοπτικά για την περίοδο, βλ. N. C. Alivizatos, “Assemblies and Constitutions”, στο The Greek Revolution: A Critical Dictionary, P. M. Kitromilides και C. Tsoukalas επ., (εκδ. Harvard University Press), Cambridge Massachusetts, 439-452.
8. Βλ. ενδεικτικά τα πρακτικά της τέταρτης συνεδρίασης την 1η Απριλίου 1823 στα Αρχεία της Ελληνικής Παλιγγενεσίας, 1821-1832, Αι Εθνικαί Συνελεύσεις, τόμ. 3.1, (εκδ. Βιβλιοθήκη της Βουλής των Ελλήνων), Αθήνα, 1971, 56.
9. D. Armitage, “Every Great Revolution is a Civil War” in Scripting Revolution: A Historical Approach to the Comparative Study of Revolutions, K.M. Baker και D. Edelstein επ., (εκδ. Stanford University Press), Stantford, 2015, 57-68. Επίσης, Κρεμμυδάς (βλ. σημ. 6), 144.
10. Θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε την εμφύλια σύρραξη της περιόδου 1823- 1824, πολιτική σύγκρουση που πήρε και ένοπλη μορφή (ευχαριστώ τον Δημήτρη Δημητρόπουλο για την ιδέα). Βλ. ειδικά για το ζήτημα αυτό την ανάλυση του Πέτρου Πιζάνια (βλ. σημ. 6), 76-83.
11. M.B. Σακελλαρίου, Η απόβαση του Ιμπραήμ στην Πελοπόννησο καταλύτης για την αποδιοργάνωση της Ελληνικής Επανάστασης (24 Φεβρουαρίου – 23 Μαΐου 1825), (εκδ. Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης), Ηράκλειο, 2012 [1942] αλλά και Mazower (βλ. σημ. 6), 273-274.
12. Βλ. ενδεικτικά την αποτίμηση δύο κορυφαίων ιστορικών σε πρόσφατα κείμενά τους: «Με την επικράτηση στην εσωτερική σύγκρουση των εν γένει Ελλήνων αστών (εμπόρων καραβοκυραίων και διανοουμένων), και με τη σύμπραξη των παλαιών αρματωλών και των Σουλιωτών, ο πολιτικός συνασπισμός των ελληνικών ηγετικών ομάδων άρχισε να ομογενοποιείται πολιτικά, διαμορφώνοντας μια πρώτη μορφή εσωτερικά ιεραρχημένης ελληνικής άρχουσας τάξης. Και αυτό συνέβαλε αποφασιστικά στην επικράτησης της Επανάστασης.» (Πιζάνιας, βλ. σημ. 6, 83)· «[Με το τέλος του δεύτερου εμφυλίου] η εξουσία της εθνικής Διοίκησης εδραιώθηκε. Επιβλήθηκε έτσι ένα ενιαίο, εθνικό, ιδεολογικό και πολιτικό πλαίσιο, η ένταξη στο οποίο αποτελούσε προϋπόθεση για νομιμότητα.» (Λούκος, βλ. σημ. 6, 67). Βλ. παρόμοια προσέγγιση στον Κρεμμυδά (βλ. σημ. 6, 129-144, ιδίως 142-143: «[ή]ταν όμως ένας πόλεμος όπου η νεωτερικότητα, που την υπερασπίζεται η παράταξη της διοίκησης, αντιπαλεύει με τις παραδοσιακές εξουσιαστικές σχέσεις»). Για την καλύτερη κατανόηση της εμφύλιας σύγκρουσης, βλ. Ν.Β. Ροτζώκος, Επανάσταση και Εμφύλιος Πόλεμος στο Εικοσιένα, (εκδ. Ηρόδοτος), Αθήνα, 2η εκδ. 2016.
13. Για τον Νέγρη, βλ. Α.Ν. Χατζής, «Η συνταγματική σκέψη του Θεόδωρου Νέγρη από τα Σάλωνα στο Άστρος», στο Η Νομική Διάταξις της Ανατολικής Χέρσου Ελλάδος, 1821, Ε. Χατζηβασιλείου, (επιμ.), (Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία), Αθήνα, (2024, υπό έκδοση) και για το κλίμα στο Άστρος, Γ. Ψύλλας, Απομνημονεύματα του βίου μου [Μνημεία της Ελληνικής Ιστορίας 8], Ελευθέριος Γ. Πρεβελάκης, (επιμ.), (Ακαδημία Αθηνών, Κέντρο Ερεύνης της Ιστορίας του Νεώτερου Ελληνισμού), Αθήνα, 1974 [1867-1869], 92-103.
14. Καϊδατζής (βλ. σημ. 7, 452-458).
15. Β. Σειρηνίδου, «Εις την δικαιοσύνην της Σεβαστής Διοικήσεως προστρέχων: Δικαστικοί θεσμοί και κοινωνία στην επαναστατημένη Ελλάδα», στο Ο Νέος Ελληνισμός, οι κόσμοι του και ο κόσμος: Αφιέρωμα στην Όλγα Κατσιαρδή-Hering, Α. Παπαδία-Λάλα, Μ.Δ. Ευθυμίου, Π. Κονόρτας, Δ.Μ. Κοντογεώργης, Κ. Κωνσταντινίδου, Ι. Μαντούβαλος, Β. Σειρηνίδου, επ., (εκδ. Ευρασία), Αθήνα, 2021, 131-146· Ν. Ισμυρνιόγλου, «Οικονομία, διαμαρτυρία και διεκδίκηση στην επαναστατημένη Ελλάδα: Τα συλλογικά διαβήματα πολιτών προς την Προσωρινή Διοίκηση (1822-1826)», στο Όψεις της καθημερινότητας στην επαναστατημένη Ελλάδα, Β. Σειρηνίδου, επ., (εκδ. Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών / Τράπεζα Πειραιώς), Αθήνα, 2021, 111-150· Δ. Δημητρόπουλος, Λόγος Γυναικών: Δέκα Στιγμιότυπα από τα χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης, (εκδ. Αντίποδες), Αθήνα, 2022.
16. Χρησιμοποιώ τον όρο όπως τον χρησιμοποιούσε παραδοσιακά η θεωρία δικαίου. Ο σύγχρονος όρος που έχει πλέον κυριαρχήσει είναι o «δηλωτικός ρόλος» του δικαίου. Για το ζήτημα βλέπε το εμβληματικό άρθρο του C.R. Sunstein, “On the expressive function of law”, University of Pennsylvania Law Review 144: 2021-2053, 1996 (το δίκαιο επηρεάζει τους κυρίαρχους κανόνες κοινωνικής συμπεριφοράς, συχνά τους ωθεί σε νέες κατευθύνσεις).
17. Βλ. ιδιαίτερα τον εναρκτήριο λόγο του Αναστάσιου Πολυζωίδη, όταν ανέλαβε την προεδρία του δικαστηρίου στο Ναύπλιο, όπως αυτή δημοσιεύθηκε από την εφημερίδα Αθηνά στα τεύχη 108 (3/5/1833) και 109 (6/5/1833). Ο Πολυζωίδης αναφέρεται στο Σύνταγμα αν και επί 5,5 χρόνια η Ελλάδα κυβερνάται αυταρχικά και δεν είναι συνταγματικό κράτος.
18. Α.Ν. Χατζής (επιμ.), Τα Συντάγματα της Επανάστασης (1822-1827), (εκδ. Κέντρο Φιλελεύθερων Μελετών / Τα Νέα), 2021.
19. Α.Ν. Χατζής, «Οι άγνωστες πρώτες μεταφράσεις του Συντάγματος της Επιδαύρου – και τι μας αποκαλύπτουν» σε Τιμητικός Τόμος για την Πρόεδρο της Δημοκρατίας, Κατερίνα Σακελλαροπούλου, (εκδ. Σάκκουλας), Αθήνα-Θεσσαλονίκη, 2022, 661-699· του ίδιου, «Η υποδοχή του Συντάγματος της Επιδαύρου στον βρετανικό τύπο (1822-1823)» σε Κατανοώντας τον πόλεμο της ανεξαρτησίας, Η. Κολοβός και Κ. Κωστής (επιμ.), (εκδ. Εκδόσεις Πατάκη), Αθήνα, 2022, 120-144.
20. Είναι χαρακτηριστικό πως η πρώτη μετάφραση του Συντάγματος της Επιδαύρου που δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Sun στις 27 Μαΐου 1822, δεν αναδημοσιεύθηκε πουθενά, παρέμεινε άγνωστη για δύο αιώνες και δεν φαίνεται να διαβάστηκε ούτε από τον κύκλο Bentham. Βλ. περισσότερα Χατζής, «Οι άγνωστες πρώτες μεταφράσεις» (βλ. σημ. 19), 665-666.
21. Δεν είναι ακριβής η μετάφραση του Republic στα ελληνικά. Ο Πιζάνιας (σημ. 6, 84-90), προτείνει τον όρο «λαϊκό πολίτευμα». Βλ. τις αντιρρήσεις του Φ. Παιονίδη, Πόσο δημοκρατικός ήταν ο Αγώνας της Ανεξαρτησίας; Το ζήτημα της εκλογής των μελών των τριών πρώτων Εθνικών Συνελεύσεων, 1821-1827, (εκδ. Οκτώ), Αθήνα, 2022.
22. Επιστολή του Edward Blaquiere (Σαουθάμπτον) προς τον Bentham (Λονδίνο) με ημερομηνία 4 Μαΐου 1820. Δημοσιεύεται στο The Correspondence of Jeremy Bentham. Volume 9 (January 1817 to June 1820), Stephen Conway (ed.), (εκδ. Clarendon Press), Oxford, 1989, 430. Ο Blaquiere εξέδωσε τις εντυπώσεις του με τίτλο An Historical Review of the Spanish Revolution, including some account of Religion, Manners, and Literature in Spain, (εκδ. G. & W.B. Whittaker), London, 1822. Βλ. επίσης την εκτεταμένη εισαγωγή που έγραψε λίγο πριν αναχωρήσει για την Ελλάδα (την ολοκλήρωσε στις 25 Φεβρουαρίου 1823) για το βιβλίο του Giuseppe Pecchio, Anecdotes of the Spanish and Portuguese Revolutions, (εκδ. G. & W.B. Whittaker), London, 1823, v-xxiv. Ο Blaquiere εξέδωσε με δική του πρωτοβουλία τον τόμο και τον υπομνημάτισε. Ξεκινά την εισαγωγή αναφέροντας τα εξής: «Είναι τώρα πιο σαφές από κάθε άλλη φορά πως η διατήρηση της Ευρωπαϊκής ελευθερίας και η σταθερότητα της Βρετανικής ισχύος εξαρτάται από την αντίσταση της Ιβηρικής Χερσονήσου και της Ελλάδας ενάντια στην Ιερή Συμμαχία» (Blaquiere, “Introduction”, v). Στο ίδιο κείμενο διατυπώνει και την εξής κριτική: «Ερωτώ τους Φιλελεύθερους της Ισπανίας και της Πορτογαλίας, γιατί δεν έχουν αναγνωρίσει ακόμα την ανεξαρτησία της Ελλάδας, της κλασικής Ελλάδας!». Οι Έλληνες έχουν ξεπεράσει τους επαναστάτες της Ιβηρικής Χερσονήσου και η μη-αναγνώρισή τους αποτελεί εγκληματική παράλειψη και δεν μπορεί τίποτε να τη δικαιολογήσει. Οι φίλοι της ελευθερίας και της ανθρωπότητας θα μετανιώσουν πικρά γι’ αυτήν την παράλειψη […] γιατί αν υπάρχει ένα έθνος στην Ευρώπη που μπορεί να συνεργαστεί και να τους βοηθήσει αποτελεσματικά αυτό είναι η Ελληνική Συνομοσπονδία [Hellenic Confederation].» (Blaquiere, “Introduction”, xx-xxi, η έμφαση στο πρωτότυπο). Είναι προφανές γιατί ο Blaquiere (αλλά και άλλοι) στα πρώτα του έργα χαρακτηρίζει «συνομοσπονδία» την Ελληνική πολιτεία. Όχι μόνο γιατί το Σύνταγμα της Επιδαύρου επέτρεψε την παράλληλη λειτουργία περισσότερων από πέντε τοπικών πολιτευμάτων αλλά και γιατί η συνομοσπονδία θυμίζει τα ρεπουμπλικανικά πολιτεύματα της Ελβετίας και των Η.Π.Α.
23. «Ο στόχος μου ήταν να εκπροσωπήσω το Κομιτάτο και να συγκεντρώσω πληροφορίες που απαιτούν επιτόπια επίσκεψη. Υπέθεσα ότι η παρουσία ενός εκπροσώπου θα αντιμετωπιζόταν θετικά από την προσωρινή ελληνική κυβέρνηση και τον ελληνικό λαό. Με υποδέχθηκαν με τόσο θερμό τρόπο που με έπεισε πως δεν είχα πέσει έξω.» (Blaquiere, Report, βλ. σημ. 4, 5). Βέβαια, ο Blaquiere δεν εκπροσωπεί μόνο το Κομιτάτο αλλά ατύπως και εμμέσως και τη βρετανική κυβέρνηση, ή τουλάχιστον τον Υπουργό Εξωτερικών με τον οποίο έχει άμεση επαφή. Αυτός είναι ένας ρόλος που ο ίδιος επιθυμεί, το Κομιτάτο το ενθαρρύνει, ενώ οι Έλληνες που τον υποδέχονται το θεωρούν ως κάτι δεδομένο. Για περισσότερα Χατζής (βλ. σημ. 3).
24. Το οποίο θα ονομαστεί αργότερα η «φιλελεύθερη τριετία» (Trienio Liberal). Βλ. αντί άλλων για τις φιλελεύθερες επαναστάσεις στη Νότια Ευρώπη το πολύ πρόφατο έργο του M. Isabella, Southern Europe in the Age of Revσolutions, (εκδ. Princeton University Press), Princeton, 2023. Βλ. επίσης M. Isabella και K. Zanou, επ., Mediterranean Diasporas: Politics and Ideas in the Long 19th Century, (εκδ. Bloomsbury), London, 2016· J. Innes, M. Philp, (επιμ.), Re-Imagining Democracy in the Mediterranean, 1780-1860, (εκδ. Oxford University Press), Oxford, 2018.
25. Βλ. την επιστολή του Ιγνάτιου που κατοικούσε στην Πίζα, με ημερομηνία 6/18 Αυγούστου 1822, προς τον John Bowring που βρισκόταν στη Μαδρίτη για να αποτιμήσει την κατάσταση. Βλ. Εμμ. Γ. Πρωτοψάλτης (επιμ.), Μνημεία της Ελληνικής ιστορίας, τόμ. 4, Ιγνάτιος Μητροπολίτης Ουγγροβλαχίας (1766-1828), Τεύχος ΙΙ. Αλληλογραφία, Πολιτικά Υπομνήματα, Λόγοι, Σημειώματα περί Ιγνατίου, (εκδ. Ακαδημία Αθηνών), Αθήνα, 1961, 144-145. Λίγο αργότερα ο Bowring και ο Blaquiere θα συναντήσουν τον Ανδρέα Λουριώτη, ειδικό απεσταλμένο της ελληνικής επαναστατικής κυβέρνησης με διπλή εντολή από τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο: να αναζητήσει οικονομική βοήθεια στην Ιβηρική χερσόνησο και να πραγματοποιήσει διερευνητικές επαφές με τους βρετανούς φιλελεύθερους. Όπως γνωρίζουμε, ο Λουριώτης ακολούθησε τον Blaquiere στο Λονδίνο όπου και έφτασαν στα τέλη του Ιανουαρίου του 1823. Για περισσότερα Χατζής (βλ. σημ. 3).
26. Βλ. ενδεικτικά τις «Παρατηρήσεις επί του προσωρινού πολιτεύματος της Ελλάδος γενομένου εν Επιδαύρω […] και σχέδιον επιδιορθώσεως του αυτού» στο Αρχείον της Κοινότητος Ύδρας, 1778-1832, τόμ. Θ΄, 1823, Α. Λιγνός (επιμ.), (εκδ. Εφημερίς Σφαίρα), Πειραιάς, 1927, 78-92. Οι συγγραφείς υπογράφουν με τα αρχικά Δ.Σ.Κ. και Ε.Μ.Σ.
27. Για το ταξίδι του Blaquiere με τον Λουριώτη, από το Λονδίνο στον Μοριά, και τα διάφορα εμπόδια που συνάντησαν στην Ιταλία, βλ. μερικά νέα ευρήματα στο Χατζής (βλ. σημ. 3).
28. Όπως έμμεσα δηλώνει ο ίδιος στο αδημοσίευτο ημερολόγιό του. Βλ. Χατζής (βλ. σημ. 3). Ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος και οι συνεργάτες του μετέφεραν στον Blaquiere αρκετές πληροφορίες και του έδωσαν πρόσβαση ακόμα και στις σημειώσεις τους από τις εργασίες της Εθνοσυνέλευσης. Βλ. Τα κατά την Αναγέννησιν της Ελλάδος. Ήτοι συλλογή των περί την αναγεννωμένην Ελλάδα συνταχθέντων πολιτευμάτων, νόμων και άλλων επίσημων πράξεων, από του 1821 μέχρι τέλους του 1832. τόμ. Β´, Ανδρέας Ζ. Μάμουκας, (επιμ.), (Τυπογραφία Ηλία Χριστοφίδου) Πειραιάς, 1839, 57-84.
29. Χατζής (βλ. σημ. 3).
30. Για περισσότερα βλ. τις αναφορές στη σημ. 2.
31. Blaquiere, Report (βλ. σημ. 4), 6-8.
32. Μια διακήρυξη που είναι λιγότερο γνωστή σήμερα, ιδίως σε σχέση με την περίφημη διακήρυξη της Εθνοσυνέλευσης της Επιδαύρου (15 Ιανουαρίου 1822). Η «Διακήρυξις της Εθνικής Δευτέρας των Ελλήνων Συνελεύσεως» (της 18ης Απριλίου 1823) αναδημοσιεύεται στο Χατζής (βλ. σημ. 17, 89-90). Βλ. Σωτηρόπουλος, «H Διακήρυξη του Άστρους στο πλαίσιο της εποχής της», ενταύθα, 173.
33. Η επιστολή έφτασε στη Ζυρίχη στα μέσα Ιουλίου και στις 17 Ιουλίου 1823 προωθήθηκαν αντίγραφά της στα κομιτάτα με τη συνυπογραφή του Ελβετού φιλέλληνα M. Hizzel.
34. Όπως εξομολογήθηκε ο ίδιος στον Blaquiere (Χατζής, βλ. σημ. 3 αλλά και Blaquiere, History, βλ. σημ. 4, 256-257).
35. Rosen (βλ. σημ. 2), 234-243.
Πηγές (Σελ 131-134)
Αρχεία της Ελληνικής Παλιγγενεσίας, 1821-1832, Αι Εθνικαί Συνελεύσεις, τόμ. 3.1, (εκδ. Βιβλιοθήκη της Βουλής των Ελλήνων), Αθήνα, 1971.
Αρχείον της Κοινότητος Ύδρας, 1778-1832, τόμ. Θ΄ (1823), Α. Λιγνός (επιμ.), (εκδ. Εφημερίς Σφαίρα), εν Πειραιά, 1927.
Μάμουκας Ανδρέας Π., (επιμ.), Τα κατά την Αναγέννησιν της Ελλάδος. Ήτοι συλλογή των περί την αναγεννωμένην Ελλάδα συνταχθέντων πολιτευμάτων, νόμων και άλλων επίσημων πράξεων, από του 1821 μέχρι τέλους του 1832, τόμ. Β΄, (Τυπογραφία Ηλία Χριστοφίδου), Πειραιάς, 1839.
Πρωτοψάλτης Εμμανουήλ Γ., (επιμ.), Μνημεία της Ελληνικής ιστορίας, τόμ. 4,
The British Newspaper Archive, The British Library.
Bentham Papers Archive, University College London.
The Correspondence of Jeremy Bentham. Volume 9 (January 1817 to June 1820), Stephen Conway, ed., (εκδ. Clarendon Press), Oxford, 1989.
London Greek Committee Archives, Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδας και King’s College London.
Βιβλιογραφία
Δεσποτόπουλος Αλέξανδρος (επιμ.), Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμ. ΙΒ΄ (εκδ. Εκδοτική Αθηνών), Αθήνα, 1975.
Δημητρόπουλος Δημήτρης, Λόγος Γυναικών: Δέκα Στιγμιότυπα από τα χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης, (εκδ. Αντίποδες), Αθήνα, 2022.
Ισμυρνιόγλου Νίκος, «Οικονομία, διαμαρτυρία και διεκδίκηση στην επαναστατημένη Ελλάδα: Τα συλλογικά διαβήματα πολιτών προς την Προσωρινή Διοίκηση (1822-1826)», στο: Όψεις της καθημερινότητας στην επαναστατημένη Ελλάδα, Β. Σειρηνίδου, (επιμ.), (εκδ. Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών / Τράπεζα Πειραιώς), Αθήνα, 2021, 111-150.
Καϊδατζής Ακρίτας, Ο Συνταγματισμός του Εικοσιένα: Η συνταγματική πρακτική της Επανάστασης μέσα από τις πηγές, 1821-1827, (εκδ. Ευρασία), Αθήνα, 2021.
Καρακατσούλη Άννα, “Μαχητές της Ελευθερίας” και 1821: Η Ελληνική Επανάσταση στη διεθνική της διάσταση, (εκδ. Πεδίο), Αθήνα, 2016.
Κοντιάδης Ξενοφών, Η περιπετειώδης ιστορία των επαναστατικών συνταγμάτων του 1821: Η θεμελιωτική στιγμή της Ελληνικής Πολιτείας, (εκδ. Καστανιώτης), Αθήνα, 2021.
Κουμαριανού Αικατερίνη, «Εισαγωγή» στο: Ο Τύπος στον Αγώνα, 1821-1827, Α. Κουμαριανού (επιμ.), τόμ. 1, (εκδ. Ερμής), Αθήνα, 1971, δ´-π´.
Κρεμμυδάς Βασίλης, «Έτσι “καπακώνεται” η Ιστορία: Η φοβερή οπισθοδρόμηση του Κωστή Παπαγιώργη», Τα Νέα, 2-3/8/2003.
Κρεμμυδάς Βασίλης, Η Ελληνική Επανάσταση του 1821, (εκδ. Gutenberg), Αθήνα, 2016.
Κρεμμυδάς Βασίλης, Το Εικοσιένα: μύθοι και πραγματικότητες (επιλογή άρθρων, επιφυλλίδων και ομιλιών), Ευγενία Κρεμμυδά, (επιμ.), (Εκδόσεις Καλλιγράφος), Αθήνα, 2021.
Λιγνάδης Αναστάσιος Δ., Το πρώτον δάνειον της Ανεξαρτησίας (Διατριβή επί Διδακτορία), Εθνικόν και Καποδιστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών, Φιλοσοφική Σχολή, Βιβλιοθήκη Σοφίας Ν. Σαριπόλου, αρ. 10, Αθήνα, 1970.
Λούκος Χρήστος, Μια σύντομη ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης, (εκδ. Θεμέλιο), Αθήνα, 2022.
Παιονίδης Φιλήμων, Πόσο δημοκρατικός ήταν ο Αγώνας της Ανεξαρτησίας; Το ζήτημα της εκλογής των μελών των τριών πρώτων Εθνικών Συνελεύσεων, 1821- 1827, (εκδ. Οκτώ), Αθήνα, 2022.
Παναγιωτόπουλου Βασίλης, Ιστορία του Νέου Ελληνισμού, 1700-2000, τόμ. Γ΄: Η Ελληνική Επανάσταση, 1821-1832: Ο αγώνας της Ανεξαρτησίας και η ίδρυση του ελληνικού κράτους, (εκδ. Τα Νέα / Ελληνικά Γράμματα), Αθήνα, 2003.
Πιζάνιας Πέτρος Θ., Η Ελληνική Επανάσταση, 1821-1830, (εκδ. Εστία), Αθήνα, 2021.
Ροτζώκος Νικόλαος Β., Επανάσταση και Εμφύλιος Πόλεμος στο Εικοσιένα, (εκδ. Ηρόδοτος), 2η εκδ., Αθήνα, 2016.
Σακελλαρίου Μιχάλης Β., Η απόβαση του Ιμπραήμ στην Πελοπόννησο καταλύτης για την αποδιοργάνωση της Ελληνικής Επανάστασης (24 Φεβρουαρίου – 23 Μαΐου 1825), (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης), Ηράκλειο, 2012 [1942].
Σειρηνίδου Βάσω, «Εις την δικαιοσύνην της Σεβαστής Διοικήσεως προστρέχων: Δικαστικοί θεσμοί και κοινωνία στην επαναστατημένη Ελλάδα», στο: Ο Νέος Ελληνισμός, οι κόσμοι του και ο κόσμος: Αφιέρωμα στην Όλγα Κατσιαρδή-Hering, Α. Παπαδία-Λάλα, Μ.Δ. Ευθυμίου, Π. Κονόρτας, Δ.Μ. Κοντογεώργης, Κ. Κωνσταντινίδου, Ι. Μαντούβαλος, Β. Σειρηνίδου, (επιμ.), (εκδ. Ευρασία), Αθήνα, 2021, 131-146.
Σωτηρόπουλος Μιχάλης, «H Διακήρυξη του Άστρους στο πλαίσιο της εποχής της» (ενταύθα), 173.
Τζουρμανά Γιάννα, Βρετανοί Ριζοσπάστες Μεταρρυθμιστές: Φιλικές εταιρείες και κομιτάτα στο Λονδίνο (1790-1823), (εκδ. Μουσείο Μπενάκη), Αθήνα, 2015.
Χατζής Αριστείδης Ν. (επιμ.), Τα Συντάγματα της Επανάστασης (1822-1827), (εκδ. Κέντρο Φιλελεύθερων Μελετών / Τα Νέα), 2021.
Χατζής Αριστείδης Ν., Ο Ενδοξότερος Αγώνας: Η Ελληνική Επανάσταση του 1821. Μτφ. Ν. Ρούσσος, (εκδ. Παπαδόπουλος), Αθήνα, 2021.
Χατζής Αριστείδης Ν., «Η υποδοχή του Συντάγματος της Επιδαύρου στον βρετανικό τύπο (1822-1823)» σε Κατανοώντας τον πόλεμο της ανεξαρτησίας, Η. Κολοβός και Κ. Κωστής, (επιμ.), (Εκδόσεις Πατάκη), Αθήνα, 2022, 120-144.
Χατζής Αριστείδης Ν., «Οι άγνωστες πρώτες μεταφράσεις του Συντάγματος της Επιδαύρου και τι μας αποκαλύπτουν» σε Τιμητικός Τόμος για την Πρόεδρο της Δημοκρατίας, Κατερίνα Σακελλαροπούλου, (εκδ. Σάκκουλας), Αθήνα-Θεσσαλονίκη, 2022, 661-699.
Χατζής Αριστείδης Ν. «Ο πιο δημοφιλής ξένος που επισκέφτηκε την Ελλάδα: Νέα στοιχεία για το πρώτο ταξίδι του Edward Blaquiere στην επαναστατημένη Ελλάδα, την άνοιξη του 1823», Μνήμων 40 (υπό έκδοση, 2023).
Χατζής Αριστείδης Ν. «Η συνταγματική σκέψη του Θεόδωρου Νέγρη από τα Σάλωνα στο Άστρος», στο: Η Νομική Διάταξις της Ανατολικής Χέρσου Ελλάδος, 1821, Ε. Χατζηβασιλείου, (επιμ.), (εκδ. Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία), Αθήνα, (2024, υπό έκδοση).
Ψύλλας Γεώργιος, Απομνημονεύματα του βίου μου [Μνημεία της Ελληνικής Ιστορίας 8], Ελευθέριος Γ. Πρεβελάκης (επιμ.), (εκδ. Ακαδημία Αθηνών, Κέντρο Ερεύνης της Ιστορίας του Νεώτερου Ελληνισμού), Αθήνα, 1974 [1867-1869].
Alivizatos Nicos C., “Assemblies and Constitutions”, στο: The Greek Revolution: A Critical Dictionary, Paschalis M. Kitromilides και C. Tsoukalas (επιμ.), (εκδ. Harvard University Press), Cambridge, Massachusetts, 439-452.
Armitage David, “Every Great Revolution is a Civil War” στο: Scripting Revolution: A Historical Approach to the Comparative Study of Revolutions, K.M. Baker και D. Edelstein επ., (εκδ. Stanford University Press), Stanford, 2015, 57-68.
Beaton Roderick, Byron’s War: Romantic Rebellion, Greek Revolution, (εκδ. Cambridge University Press), Cambridge, 2013. Blaquiere Edward, An Historical Review of the Spanish Revolution, including some account of Religion, Manners, and Literature in Spain, (εκδ. G. & W.B. Whittaker), London, 1822.
Blaquiere Edward, Report on the Present State of the Greek Confederation, and on its claims to the support of the Christian World (read to the Greek Committee on Saturday, September 13, 1823), (εκδ. W. B. Whittaker), London, 1823.
Blaquiere Edward, The Greek Revolution; its Origin and Progress: Together with some remarks on the religion, national character, &c. in Greece, (εκδ. W. B. Whittaker), London, 1824.
Dakin Douglas, British and American Philhellenes during the War of Greek Independence, 1821-1833, Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών, (εκδ. Ίδρυμα Μελετών Χερσονήσου του Αίμου), αρ. 8, Θεσσαλονίκη, 1955.
Dakin Douglas, The Greek Struggle for Independence, 1821-1833, (εκδ. Batsford), London, 1973.
Hatzis Aristides N., “Establishing a Revolutionary Newspaper: Transplanting Liberalism in a Pre-Modern Society” στο: Human Rights in Times of Illiberal Democracies (Liber Amicorum in Memoriam of Stavros Tsakyrakis), L. Kiousopoulou, M. Tsirli, P. Voyatzis, (επιμ.), (εκδ. Νομική Βιβλιοθήκη), Αθήνα, 2020, 293-317.
Innes Joanna, Philp Mark, (επιμ.), Re-Imagining Democracy in the Mediterranean, 1780-1860, (εκδ. Oxford University Press), Oxford, 2018.
Μaurizio Isabella, Zanou Konstantina, (επιμ.), Mediterranean Diasporas: Politics and Ideas in the Long 19th Century, (εκδ. Bloomsbury), London, 2016.
Μaurizio Isabella, Southern Europe in the Age of Revolutions, (εκδ. Princeton University Press), Princeton, 2023.
Mazower Mark, The Greek Revolution: 1821 and the Making of Modern Europe, (εκδ. Allen Lane / Penguin), London, 2021.
Pecchio Giuseppe, Anecdotes of the Spanish and Portuguese Revolutions, [με εισαγωγή και σχόλια από τον Edward Blaquiere], (εκδ. G. & W.B. Whittaker), London, 1823.
Petropulos John, Politics and Statecraft in the Kingdom of Greece, 1833-1843, (εκδ. Princeton University Press), Princeton, 1968.
Rosen F., Bentham, Byron and Greece: Constitutionalism, Nationalism, and Early Liberal Political Thought, (εκδ. Clarendon Press), Oxford, 1992.
St Clair William, That Greece Might Still Be Free: The Philhellenes in the War of Independence, (εκδ. Oxford University Press), Oxford,1972
Sunstein Cass R., “On the expressive function of law”, University of Pennsylvania Law Review 144: 2021-2053, 1996. Woodhouse C.M., The Philhellenes, (εκδ. Hodder and Stoughton), London, 1969
Οι δημοκρατικοί Αθηναίοι , άνθρωποι του μέτρου , των γραμμάτων και των τεχνών, θαύμαζαν την ανδρεία των Σπαρτιατών και αυτό ήταν το μήνυμα των Καρυάτιδων στην Ακρόπολη.
Οι Αθηναίοι για να δείξουν το σεβασμό και τον θαυμασμό τους για τις γυναίκες της Σπάρτης που μεγάλωναν γενναίους άνδρες , που οι ίδιοι δεν τα κατάφερναν τόσο αποτελεσματικά , ετοποθέτησαν τις Καρυάτιδες , γυναίκες από τις Καρυές της Σπάρτης, στο Ερεχθείο δίπλα στον παρθενώνα. Επίσης για να θυμίζουν στους Αθηναίους και περισσότερο στις Αθηναίες να σκέπτονται και ακόμα να μιμούνται τις Καρυάτιδες.
Καρυάτις ονομάζοναι τα γλυπτά που έχουν γυναικεία μορφή και χρησιμεύουν στην στήριξη κτιρίων. Η λέξη Καρυάτις στα αρχαία Ελληνικά σημαίνει Κόρη από τις Καρυές, μια πόλη κοντά στην Σπάρτη. Είναι μια παραλλαγή της Κόρης και χρησιμοποιείται στην αρχιτεκτονική αντί για κίονες ως διακοσμητικό στήριγμα σε πύλες, προσόψεις, γείσα, ζωφόρους, σκεπές και λοιπά. Το αντίστοιχο αρχιτεκτονικό στοιχείο που έχει ανδρική μορφή ονομάζεται Άτλας.
Οι Καρυάτιδες στο Ερέχθειο της Ακρόπολης ανήκουν στην καλλιτεχνική σχολή του πλούσιου στιλ και επηρέασαν καλλιτεχνικά την αρχιτεκτονική διακοσμητική τέχνη μέχρι και το τέλος του 19ου αιώνα. Συχνά στοιχεία απομίμησης βρίσκουμε στον Μανιερισμό, καλλιτεχνική ροή του 16ου αιώνα
Παράλιο Άστρος – Οικογενειακή Απόδραση στην Καρδιά της Πελοποννήσου 
Ιδανικό για οικογένειες, με καθαρές αμμουδιές, ήρεμα νερά και μια χαλαρωτική ατμόσφαιρα που προσφέρει την τέλεια ισορροπία ανάμεσα στη ξεκούραση και την εξερεύνηση.
Απολαύστε βόλτες δίπλα στη θάλασσα, παραδοσιακές ταβέρνες με φρέσκο ψάρι και μαγευτικά ηλιοβασιλέματα που κάνουν κάθε στιγμή αξέχαστη.
Για ήρεμες διακοπές, γεμάτες αυθεντικές ελληνικές εμπειρίες, το Παράλιο Άστρος είναι η ιδανική επιλογή!
astrosgr.com - Το Ιστορικόν Άστρος Κυνουρίας 
