ΚΕΙΜΕΝΑ # 4-1, 4 – 2 , 4-3, 4-4

Πίσω στην Αρχική σελίδα η  Οι Τσάκωνες y

ΕΙΜΕΝΑ # 4-1 Ο Χρόνος

Ο χρόνος έχει τέσσερις εποχές ,την άνοιξη, το καλοκαίρι, το φθινόπωρο και το χειμώνα.Την άνοιξη ο καιρός είναι καλός. Δεν κάνει ζέστη ούτε κρύο. Τα χωράφια είναι πράσινα. Η άνοιξη έχει τρείς μήνες : Μάρτιος, Απρίλιος, Μάιος.Οι μήνες του καλοκαιριού είναι: Θεριστής , Αλωνάρης και Αύγουστος. Τον λέμε Θεριστή γιατί τότε θερίζουμε τα χωράφια. Το Αλωνάρη αλωνίζουμε για να βγάλουμε τον καρπό της χρονιάς. Τον Αύγουστο γίνονται τα σταφύλια, τα σύκα και τα αχλάδια. Τα σχολεία είναι κλειστά και τα παιδιά βοηθούν τους γονείς τους. Το καλοκαίρι κάνει πολύ ζέστη και καθόμαστε στον ίσκιο η πηγαίνουμε στη θάλασσα.Οι μήνες του φθινόπωρου: Σεπτέμβριος, Οκτώβριος και Νοέμβριος. Το Σεπτέμβριο ανοίγουν τα σχολεία μετά από το καθησιό του καλοκαιριού. Τον Οκτώβριο γιορτάζουν οι Δημήτρηδες .Με το Νοέμβριο έρχεται ο χειμώνας και τα κρύα.Από τον Δεκέμβριο έχουμε πολλές βροχές και χιόνια. Καθόμαστε στα σπίτια και ζεσταινόμαστε στη φωτιά. Έρχεται η γιορτή του Χριστού και παίρνουμε τα δώρα και καλούδια. Με τον Ιανουάριο έρχεται ο Άγιος Βασίλειος και ο νέος χρόνος .Ο άλλος μήνας του χειμώνα είναι ο Φεβρουάριος. Τον χειμώνα οι ημέρες είναι μεγάλες και οι νύκτες είναι μικρές

Λεξιλόγιο.Καιρός > τσαιρέΚρύο > κριάδαΧωράφια > χούρεΘερίζουμε > έμε σερίντουντεαλωνίζουμε > αωνούντεσταφύλια > βότσουσύκα > σούκααχλάδια > αχράεγονείς > γονίεπάμε > έμε έγκουντεέρχεται > ένι παρίνταζεσταινόμαστε > έμε σονισκούμενοιφωτιά > κάρανύκτες >νιούτεμεγάλες >ατσοίμικρές > μιτσοί===================================

ΚΕΙΜΕΝΑ 4-21) Ποιούς μήνες έχει η Άνοιξη?A Άνοιξη ένι έχα τσεϊ μήνε,Μάτζη,Απρίλη,Αμάη2) Γιατί τον λέμε Θεριστή?Ν’ ‘εμε αούντε Σερική γιατσί τότε έμε σερίντουντε το χούρε3) Τι κάνουμε τον Αλωνάρη?Τον Αλωνάρη έμε αωνούντε4) Πως είναι ο καιρός το καλοκαίρι?Το καουτσαίρι ένι ποία πρεσσού κάψα5) Πώς λέμε τον Σπεπτέμβριο?Έμε αούντε Σταυρέ6) Γιατί λέμε Άγιο Δημήτριο τον Οκτώβριο?Έμε αούντε έτσι γιατσί έμε έχου γιορτά του Άγιε Δημήτριο αυτέ το μήνε7) Πως ζεσταινόμαστε το χειμώνα?Έμε κασημένοι του τσέλε τσ’ ‘εμε αονισκουμένοι τα κάρα Πως είναι ο καιρός το χειμώνα?Ο τσαιρέ ένι κρυάδα9) Πως είναι ο καιρός το καλοκαίρι?Ο τσαιρέ ένι κάψα10) Ποιά εποχή σου αρέσει καλύτερα και γιατί?Ένι αρέσουντα το καουτσαίρι γιατσί έμε έγκου τα θάσσαΒ.Πως το λέμε στη γλώσσα μας?1) Ακόμα α ανοίτσαντε τα σκολεία.2) Α τηληόρασα επέτσε ότσι ταχία θα ρίξει χιόνε.3) Φέτος το χειμωνικό έβρεξε πρεσσού και έτσι θα έχουντε πολλέ ύε το καουτσαίρι.4) Μ’ χωράθια δεν έχουν πολλέ ύε.5) Ο μήνας καϊ θρέφει τους έντεκαΜάθε απέξω1) Η ξεραϊλα καλή είναι και το χαλάζι.2) Από Αύγουστο χειμώνα και από Μάρτιο καλοκαίρι.3) Αύγουστε καλέ μου μήνα να είσαι δύο φορές το χρόνο

,============================================

ΚΕΙΜΕΝΑ # 4-3Οι ημέρες της εβδομάδοςΔάσκαλος. Καλημέρα παιδιάΚαμπζία . Καλημέρα.Δ.Τι ημέρα είναι σήμερα Κωσταντή?Κ. Σήμερα είναι ΔευτέραΔ. Χθές τι ημέρα ήταν Γιάννη?Γ. Χθές ήταν Κυριακή. Επήγαμε στον ΆγιοΔ.Προχθές τι ημέρα ήταν Ελένη?Ε.Προχθές ήταν Σάββατο.Δεν είχαμε σχολείο.Δ.Αύριο τι ημέρα είναι Δημήτρη?Δ.Αύριο είναι Τρίτη.Έχουμε σχολείο.Δ.Μεθαύριο τι ημέρα είναι Νικόλαε?Ν.Μεθαύριο είναι Τετάρτη.Θα έλθει ο θείος μου.Δ.Μετά από την Τετάρτη ποιά ημέρα είναι Σοφία?Σ.Είναι Πέμπτη.Η μητέρα μου θα πάει στο Λεωνίδιο να δει το αδελφό μου .Δ.Ποιές είναι οι ημέρες την εβδομάδος Βασίλη?Β.Κυριακή,Δευτέρα,Τρίτη,Τετάρτη,Πέμπτη,Παρασκευή,ΣάββατοΛεξιλόγιο.εβδομάδα > εβδιμάσήμερα > σάμερεχθές > επέριαύριο > ταχίαμεθαύριο > ταν ασκρίαΚριακή > ΤσουρακάΔευτέρα > ΔεύτερηΤρίτη > ΤσίταΤετάρτη > ΤίτινταΠέμπτη> ΠέφταΠαρασκευή > ΠαράσιΣάββατο > Σάμπαυείος > τσίεμητέρα > μάτηαδελφός > Αθύγυιός > υζέκόρη >Σ’ατη (σατέρα α.ε. θυγατήρ)γίνει > ναθείνα δεί > να οράειΘα έρθει> θα μόλει (π.β. μολών λαβέ)1) Πόσες ημέρες έχει μια εβδομάδα?Α βδιμά ένι έχου επτά αμέρε2) Που ήσουνα χθές? Τι ημέρα ήταν?Έμα το σκολίε , έκι Τίτιντα3) Τι θα κάνετε αύριο? Τι ημέρα ήταν ?Θα έγκουντε το Άγιε ? Ενι Τσουρακά4) Πως ήταν ο καιρός προχθές?Ο τσαιρέ έκι κάψα5) Ποιά ημέρα πηγαίνετε στο σχολείο?Έμε έγκουντε τα Δευτέρα6) Ποιά ημέρα πηγαίνουμε στην εκκλησία?Έμε εγκουντε τα Τσουρακά7) Τι ώρα σηκώνεσαι κάθε πρωί?Ένι ταίνου τα επτά ούρα Τι ώρα κοιμήθηκε η αδελφή σου το βράδυ?Μ’ αθυά κιούφα τα δέκα ούρα9) Πως λέμε την εβδομάδα πριν το Πάσχα?Έμε αούντε ατσά βδιμά10) Πως λέμε μιλάμε την πρώτη Δευτέρα της Σαρακοστής?Έμε αούντε ατσέ Δευτέρα

=======================================

ΚΕΙΜΕΝΑ 4-4Η γλώσσα μας

Η γλώσσα μας είναι πολύ παλιά.

Τα βιβλία λένε ότι στην αρχαία Σπάρτη η γλώσσα τους ( Η Δωρική) ήταν διαφορετική από την άλλη Ελλάδα (π.χ. οι άλλοι λέγαμε: η μήτηρ ενώ στη Σπάρτη λέγανε: α μάτηρ= α μάτη).Από εκείνη την γλώσσα είχε τις ρίζες της η γλώσσα μας.Σήμερα τα Τσακώνικα τα ξέρουμε, στο Λεωνίδιο, την Βασκiνα, την Πραγματευτή, τα Μέλανα, τον Τυρό, τον Άγιο Ανδρέα, τον Πραστό , την Καστάνιτσα και την Σίταινα.Ώς το 1922 την γλώσσα μας την ήξεραν σε δύο χωριά της Προποντίδας, Βάτικα και Χαβουτςί. Δεν ξέρουμε πότε ακριβώς πήγαν εκεί ,αλλά σίγουρα είχαν πάει από την χώρα μας. Μετά από το 1922 έφυγαν από εκεί και επήγαν στην Κοζάνη (Σέρβια) και στην Καστοριά (Χιονάτο).Εκεί που επήγαν ανακατεύθηκαν με τους ντόπιους και έτσι χάθηκε η γλώσσα τους.Τώρα είναι κατι λίγοι γέροντες που ξέρουν ακόμα την γλώσσα.Τα Τσακώνικα είναι λίγο διαφορετικά από μέρη σε μέρη.Καμιά φορά οι γυναίκες μιλάνε λιγάκι διαφορετικά από τους άνδρες (π.χ. άνδρες : παρίου , γυναίκες: παζίου).Σε όλη την Τσακωνιά η γλώσσα δεν είναι ίδια. Λιγάκι διαφορετικά είναι στην Καστάνιτσα και την Σίταινα.(π.χ.λέμε :έα να ντι αλήου. Στη Καστανιτσα-Σίταινα λένε :έλα να ντι λαλήου).Τα Τσακώνικα της Προποντίδας είναι ακόμα πιο διαφορετικά γιατί είναι μακριά από τους άλλους πολύ χρόνο. Παρά τις διαφορές η γλώσσα είναι μία :Τα Τσακώνικα.Λεξιλόγιο.γλώσσα> γρούσσαβιβλία> χαρκίαάλλη> άβαεκείνη> έτανιρίζες> σίντεεκεί> όρπαείχαν π’αει> ηγκιαϊ ζατοίχάθηκε> εχάτεάντρες> ατσοίποι ( άτσωπο)έρχομαι> παρίουνα σου πώ> να ντι αλήου1) Από που είναι οι ρίζες της γλώσσας μας?Οι τσίντε είνι από ταν δωρικά γρούσσα.2) Σε ποια χωριά ξέρουν τα Τσακώνικα?Τον Άγιε Λίδη, τα Βαστσίνα,ταν Πραματευτά,το Μέανε, Σαπουνατσεϊκα,τον Τερέ, τον Άγιε Αντρία, τον Πραστέ, τα Γασταίνιτσα τσαι ταν Σίταινα.3) Που αλλού ξέρανε ως το 1922?Σε δύου χωριαδάτζα τον Προποντίδα .Βάτικα τσαι Χαβουτςί.4) Γιατί πρέπει να ξέρουμε την γλώσσα μας?Για να έμε ξέρου του τσίντε νάμου

• Σελ # 3 Κάρτες και εικόνες

Η οικογένεια > α φανίλια (ποιός είναι ? Ποίερ έν’ι )
ο πατέρας> Ο Α’ φέγκη , η μητερα> α μάτη
ο γυιος > Ο υζέ , η κόρη> Α σάτη , το παιδί> το καμπζί
ο σύζυγος,ο άντρας> Ο άτσωπο , η σύζυγος,η γυναίκα> Α γουναίκα=
η γιαγιά> Α μαμού , ο παππούς> ο παππου
η γριά > Α γρία ,ο γέρος> Ο γέρου
Α γρία και ο γέρου ήταν προσφωνήσεις αμέσως μετά το γάμου του ζευγαριού εκατέρωθεν.
Ο αδελφός > ο αϊθή ή ο αθή ,Οι αδελφοί > οι αϊθήνε ή οι αθήνε
Η αδελφή > α αϊθά ή α αθιά Οι αδελφές > οι αϊθιέ ή οι αθιέ
το αδελφακι > το αφούτσι
ο θείος > ο τσίε ,οι θείοι > οι τσίουνε
η θεία > α τσία, οι θείες > οι τσιάδε
ο ανηψιος > το ανήψι ,η ανήψια > το ανήψι
ο ξάδελφος > ο τσάδεφο, τα ξαδέλφια >οι τσαδέφοι

• η ξαδέλφη > α τσαδέφη, οι ξαδέλφεσ> οι τσαδέφισε

Σελ # 3 Κάρτες και εικόνες
1) Μάθημα με εικόνες
Τι είναι αυτό?> Τσ’ ένι έγκεινε?
Χαρτί>χαρκί
Λυχνάρι>λύχινε
Κερί>τσερί
Καντήλι>καγκήλι
Ποτήρι>ποκήρι
Πιάτο>πιάτε
Πηρούνι>κηρούνι
Κουτάλα>μίσα
Τρίφτης>τσούτα
Γουδί>γουϊδί
Καρέκλα>καρέγκλα
Καζάνι>λεβέτα
Σκάφη<σκαφίδι> >κούβελε
Δικριάνι > σίνακα
Κασμάς > μπίκο
Τσιάπα>μάτουκα
Κοφήνι>κοθίνι
Ομπρέλα>ομπλέρα
Τηγάνι>τέγανε
Κρεββάτι>κεβάτα
Τηλέφωνο>τηλέφωνε
Ποδήλατο?>ποδήλατε
Λουρίδα>ουρίδα
Ψαλίδι>ψαλί
Κλειδί>κράκα
Γυαλιά>γυαλία
κύπελο μεταλικό >τασούλι

• κουβάς μεταλικός>τέστα

Το Τσακώνικο σπίτι > Α Τσακώνικε τσέα
τζάκι>τζάκι
κεραμίδια>τσεράμου
παράθυρο>παναθούρι
πόρτα>πόρε
σκάλα>σκάλε
μεταλικός κουβάς>τέστα
γωνιά> γωνία
στέρνα>στέρνα
καμάρα>καμάρα ( ο κάτω χώρος στον τοίχο – αποθήκη)
λεμονιά>λεμον’ία
θυρίδα>θουρίδα
εξώστης >ξωστάγι ,ξουστάγι(το σκεπαστρο της κυρίας εισόδου – μπαλκόνι )

• στόμα > τούμα ( εδώ ,το στόμιο της στέρνας )

Σελ # 3 Κάρτες και εικόνες
To κεφάλι > Α τσουφά,οι τΣουφάλε
τρίχα,ες > τσίχα,τσίχε
μάτι,α > αψιλέ,ψιλέ,οι αψιλοί,ψιλοί
αυτί > αβουτάνα, αβουτάνε
μάγουλο,α > μάγουλε,μάγουλα
σαγόνι,α > σταγόνι,σταγόνια
λαιμός > λαιμό
στόμα,τα > τούμα,τούματα
μύτη>σούκο >
το χέρι,α> > α χέρα,οι χέρε
το πόδι,α> > ο πούα,οι πούε
το δάκτυλο > ο δάτυλε
ο αγκώνας > ο αγκώνα
η μέση > α ίσα

• πουκάμισο>όγκιουμα >

Τι κάνεις (Α.Θ) Τσ’έσι ποίου? Ποία?
Εγώ γράφω > Εζού ένι γράφου
Εσύ σκουπίζεις > Εκιού έσι σκουπίζα
Αυτός παίζει > Έτενι ένι παιζάχου (‘Εντενι)
Αυτή χτενίζεται > Έτανη ενι χτενισκουμένα (Έντανι)
εμείς χορεύουμε > ενεί έμε χορέγκουντε
εσείς γράφετε > εμού έτε γράφουντε

• αυτοί,ες χορεύουν > έτεϊ είνι χορέγκουντε

τι χρώμα είναι? > Τσί χρώμα έν’ι?
μαύρο > κουβάνε
άσπρο > λεκό
Παρδαλή> λιάρα
κόκκινο> κοτσινέ
βόδι > βου
αγελάδα > κούλικα

• βόδι > μόκο

πώς είναι> πουρ ένι
αρνί > βάνε
γάτα > κατσούα
σπίτι > τσέα
άνθρωπος > άθρωπο
μεγάλος > ατσέ
μικρό > μιτσί
μεγάλη > ατσά
μικρή > μιτσά
ψηλά > ψέα
χαμηλά > χαμεά
ψηλός > ψελέ

• κοντός > κοντέ
• ποιός είναι ? Ποίερ έν’ι ; Η οικογένεια > α φανίλια

πόσα είναι? πόσα είνι?
ένα αχλάδι> νία αχρά
τρείς πατάτες > Τσεί μπατάτε
τρείς κόρες > Τσεί σατέρε
δύο γάτες > δύου κατσούλε
λίγες γάτες > λίγοι κατσούλε
πέντε παιδιά > πέντε καμπζία
τέσσεροι σκύλοι > τέσσεροι κούνοι
έξη γάτες > έξε κατσούλε
πολλοί όνοι > πρεσοί όνου

• επτά όνοι > εφτά όνου

που είναι? > Κιά έν’ι?
από πάνω > απανούσε
μπροστά > πουρτέσε
πίσω > κίσου
μακριά > μακρία
μακριά > αλάργα
δίπλα > δίπα
πάνω > τάνου
μέσα > τάσου
έξω > τάτσου
από κάτω > ακατούσε
ψηλά > ψεά
χαμηλά > χαμεά

• κάτω > κάτου

σακκάκι > σακάτσι
δεξιό χέρι > ίσε χέρα
αριστερό χέρι > σοβά χέρα
λουρίδα > ουρίδα
τσέπη > μπούρσα
δεξιό πόδι > ίσε πούα
αριστερό πόδι > σοβλέ πούα
παπούτσι > τσέρβουλε

• παπούτσια > τσέρβα

Τι είναι αυτό?? Τσ’ ‘Ένι έγκεινι
ψωμί > άντε
τυρί > άρτουμα
κρεμμύδι > κρέμμου
αυγό > αβουγό
λάδι > άι
γάλα > γά
ντομάτα > ντουμάτα

• κρέας > κρίε

ΑΥΤΑ ΔΕΝ ΤΑ ΕΒΛΕΠΑ ΚΑΛΑ ΘΑ ΕΧΩ ΠΟΛΛΑ ΛΑΘΗ
Τι είναι αυτό?? > Τσ’ ‘Ένι έγκεινι
α? > α?
β? > β?
γ? > γ?
δ? > δ?
αιτός > αητέ
κόκκορας > βούλε
πέρδικα > πέτζικα
κότα > κότο
γαλοπούλα > γάλο
αγζοπούλι>> > αγζοπούλι
τζίτζικας > τσιτσιρόνα
μέλισσα > μελισσά
χοίρος > χιούρε
αρνί > βάνε
βάτραχος > φορτακά
σκύλος > κούε
λύκος > λιούκο
λαγός > αγό
άλογο > άγο
όνος > όνε

• φίδι > ούθι

** <ΓΚ>ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΑΡΓΟΤΕΡΑ
Παράδειγμα:
ο σκύλος >ο κούε
η μητέρα >α μάτη
το παιδί> το καμπζί
ἀνδρας (σὐζυγος)>ἀτσωπο,ατσοἰποι,ατσοὐπου
ἀνθρωπος>ἄθρωπο-αθροἰποι & -οὐπου

Πίσω στην Αρχική σελίδα η  Οι Τσάκωνες y

ΧΚΦ#3) Χρήσιμες καθημερινές φράσειςΕδώ…..

Πίσω στην Αρχική σελίδα η  Οι Τσάκωνες y

——————————————————————-

ΧΚΦ#2) Χρήσιμες καθημερινές φράσειςΜατούλα Φασιλή AdminΤσι= τι
Γενική: Τσούνερ= Τίνος, ΠοιανούΑΡΣΕΝΙΚΟ:
Τσ’ έσ’ ποίου (Τσι έσι ποίου) = Τι κάνεις;
ΠΡΟΣΟΧΗ!
ΘΗΛΥΚΟ:
Τσ’ έσ’ ποία= Τι κάνεις;
ΚΑΤΑΛΗΞΗ ΡΗΜΑΤΩΝ: – α
( Όταν ρωτάει γυναίκα ή όταν ρωτάμε γυναίκα)Τσούνερ έσι ; = Ποιανού είσαι;
Τσούνερ ένι το χαρκί; Ποιανού είναι το βιβλίο;Τσ’ έσ’ αού- αούα= Τι λες;
Τσ’ έτ’ αούντε= Τι λέτε;Τσι μ’ έσ’ αού- αούα;= Τι μου λες;
Τσι να ντ’ αλήου= Τι να σου πω;Τσ’ επέτσερε= Τι είπες;Τσ’ έσ’ θέου- θέα= Τι θέλεις;
Τσ’ έτε θέντε; Τι θέλετε;Ό μ’ επέτσε,τσ’ έκι θέου- θέα= Δεν μου είπε τι ήθελεΤσι ντ’ ενέτζε νιούμου; ( Τσι νιουμ’ ενέτζε;)= Τσι σας έφερε;Τσι ντ’ ενέτζε α’ φέγκη ντι= Τι σου έφερε ο πατέρας σου;Τσ’ έσ’ ρωτού ;= Τι ρωτάς;
Τσ’ έτε’ ρωτούντε; Τι ρωτάτε;Τσ’ έσ’ φωνιάντου; Τι φωνάζεις;
Ντ’ ενιάκα= Σε άκουσαΚαλέ ξημέρουμα
Ταχία με το καλέΔική σας η μετάφραση Από τις σημειώσεις τού δασκάλου μας κ.Γιάννη Καμβύση==========================================Ματούλα Φασιλή Admin · January 31, 2019ΧΚΦ#1) Χρήσιμες καθημερινές φράσειςΚαού ρ εκάνερε= Καλώς ήρθες
Καού ρ εκάνατε= Καλώς ήρθατε
Καού ρ εκοκιάρε= Καλώς εκόπιασες
Καού ρ εκοκιάτε= Καλώς κοπιάσετε
Καού να κοκιάσερε= Καλώς να κοπιάσεις
Καού να κοκιάσετε= Καλώς να κοπιάσετε
Καού να μόλερε= Καλώς να ‘ρθεις
Καού να μόλετε= Καλώς να ‘ρθείτε
Καού ντ’ ερέκα= Καλώς σε βρήκα
Καού ντ’ ερέκαμε νιούμου ( ή Καού νιουμ’ ερέκαμε)= Καλώς σας βρήκαμε
Καού ρ εμαζούμαϊ= Καλώς μαζεύτηκαμε.Από τις σημειώσεις του δασκάλου μας κ.Γιάννη Καμβύση=========================================θα το βαλλω αργοτερα καπουΜατούλα Φασιλή April 9, 2019″Α χώρα νάμου” # 8 ( Ο τόπος μας)Η γλώσσα των ΤσακώνωνΚαλώςΚαώς ( πτώση του λ στο νότιο ιδίωμα) Καώ ( Αποβολή του ς τελικού) Καού ( μετατροπή ω > ου) Καού ρ ( ρωτακισμός ,όταν η επόμενη λέξη αρχίζει από φωνήεν)Εκάνα Εκάνερε* Εκάνε Εκάναμε Εκάνατε* ΕκάναϊΕκάνερε , εκάνατε β’ ενικό και πληθυντικό πρόσωπο αντίστοιχα Αορίστου του ανώμαλου ρήματος ένι παρίου= έρχομαιΚαού ρ εκάνερε ( Καλώς ήρθες)Καού ρ εκάνατε ( Καλώς ήρθατε)Καού να κοκιάσερε ( Καλώς να κοπιάσεις)Καού να κοκιάσετε ( Καλώς να κοπιάσετε)Καού να μόλερε ( Καλώς να έρθεις)Καού να μόλετε (Καλώς να έρθετε)Καού ντ’ ερέκα ( Καλώς σε βρήκα)Καού ντ’ ερέκαμε νιούμου ή Καού νιούμ’ ερέκαμε ( Καλώς σας βρήκαμε)Καού ρ εμαζούμαϊ ( Κ

Πίσω στην Αρχική σελίδα η  Οι Τσάκωνες y

Πάντοτε γράφουμε ΕΛ>ΤΣ

Πίσω στην Αρχική σελίδα η  Οι Τσάκωνες y

(Αργότερα να οργανωθούν σε ενότητες )

• έγινε κάθε μέρα > ενάτε κάθε ρ αμερα
• αύριο θα τα πούμε> Ταχία θα σι αλήουμε
• Μου αρέσει να μιλάμε >Μ ‘ ένι αρέσουντα να ντι νίου
• Δε θα πεις ότι σου τα είπα εγώ>Ό θ’ αλήερε πη’ ( ότσι) ντι σ’ επέκα εζού.
• Δεν μπορώ να κοιμηθώ τόσο νωρίς>Μπα όνι πορούα να κιούψου τόσιου νωρίς
• Θέλω να δω ένα σήριαλ στην τηλεόραση>Ένι θέα να ορήνου ένα σήριαλ ταν τηλεόραση
• καμάρι μου> όρκο μι
• Και σε εσένα καλό βραδυ >Τσαι σ’ ετίου Κα αργακινά
• Καλό βράδυ> αργακινα (το λέμε πριν να σκοτεινιάσει)
• και για τον καφέ> Τσαι για το καφούτσι
• Τι κάνεις σήμερα? Α>Θ Τσ’ έσ’ ποία σάμερε ; (Τσι έσι)
• Αύριο θα πάω στο Ναύπλιο με το γυιό μου να Να πάρω το αυτοκινητο μου
• Ταχία θα ζάου με τον υζέ μι τ’ Ανάπλι να ν’ άρου το αμάξι μι
• Να μου πεις> να μ ‘ ένι αλήου
• καλώς σε βρήκα>Καού ντ’ ερέκα

• δεν είμαι > όνι , δεν θα πάω > ό θα ζάου
• Προσωπική αντωνυμία γ πρόσωπο
• Ενικος .του νι νι= τον,την,το . πληθυντικός σι = τους,τις,τα
• Αύριο Γιάννη θα τα πούμε.= Ταχία Γιάννη θα τα πούμε
• Παρακαλώ μπορώ να έχω ένα ποτήρι νερό, δύο μπύρες και ένα μπουκάλι κρασί;
• <Α-Παρακαού ένι πορού να ένι έχου ένα ποκήρι ύο , δύου μπύρε τσαι ένα γυαλί κρασί; Θ-Παρακα ένι πορα να ένι έχα ένα ποκήρι ύο , δύου μπύρε τσαι ένα γυαλί κρασί;>
• Παρακαού -α ένι, πορού- α να ένι
• έχου- α ένα ποκήρι ύο ,δύου μπύρε τσαι ένα γυαλί κρασί;

• ποσο χαίρομαι που έχουμε τοσο καλούς μαθητες, μία μόνο διόρθωση για καλό
• πόσου ένι χαιρουμένα πφη εμε έχουντε τόσου καλοί μαθητάδε…νία μόνιου διόρθωση για καλέ,
• Πολύ καλό παιδί>Πάσου καλέ καμπζί
• Πολύ> πασου,πρεσσού
• Κα μέρα
• Κα αμέρα τσαι σ’ετίου ορκο μι καλέ μήνα τσαί καλέ καουτσαίζι
• Ενι κα .Ντ’Ενι ευχαριστουα ,καλέ μήνα Καλέ να’χερε όρκο μι
• Φυσικά Αλήετέ μι,τσ’ έτε θέντε;

• Η τσακώνικη γλώσσα = Α Τσακώνικα γρούσσα.
• Η γλώσσα μας= Α γρούσσα νάμου.
• Μιλάμε Τσακώνικα = Έμε Νίουντε Τσακώνικα
• Καλημέρα = κα μέρα (Α) < Καλάν αμέρα (Β)*
• Καλημέρα σας, τι κάνετε > Κα μέρα νιούμου.Τσ’ έτε ποίντε;
• Είμαστε καλά ευχαριστώ.>Κα έμε.Ντ’ ένι ευχαριστού-α.
• Α>Α- Ευχαριστώ >ένι ευχαριστού -α (>θ)
• Θ> -Σας ευχαριστώ=Ντ’ένι ευχαζιστούα νιούμου -Παρακαλω=ντ’ εμ’παρακαού-α
• Καλώς ήρθατε = Καούρ εκάνατε -Καλώς ήρθες= Καούρ εκάνερε
• Καλώς σας βρήκα=Καού ντ’ ερέκα νιούμου
• Καλώς ήρθατε στη Κυνουρία = Καούρ εκάνατε ταν Κυνουρία
• Καλώς ήρθατε στην πατρίδα μας= Καούρ εκάνατε τα χώρα νάμου
• Καλώς σας βρήκα από την Τσακωνιά = Καού ντ’ ερέκα νιούμου από ταν Τσακωνιά
• -Τι (εσύ ) κάνεις ; > Τσ’ έσ’ ποίου ; Τσι έσι ποίου ; (Αρ)
• -Τι ( εσύ ) κάνεις ;> Τσ’ έσ’ ποία; Τσι έσι ποία; (Θλ)

• διαβάζω> Ένι σβαΐχου-α ( α για ου)
• Η γυναίκα μου τον μαύρισε στο ξύλο >Α γουναίκα μι νι εκουβανίε το καλι
• το σωστο > το σουστέ
• Να είσαστε καλά > Να έτε κα,
• Ώρα καλή > Ούρα κα

• Αύριο με το καλό>Ταχία με το καλέ
• πηγαίνω>ένι έγγου, πού πας >Κια έσ’ έγγου
• έρχομαι> ένι παρίου
• Από πού είσαι;>Από κια έσι; =
• Καλή βόλτα Ευχαριστώ να είσαι καλά>Κα πορεία,Ντ’ ένι ευχαριστούα.Να έσι κα
• και από πού έρχεσαι ;>Τσαι από κια έσ’ έγγου;

• Ταχία με το καλέ. Ταχία θα σ’ αλήουμε .
• -Μπορώ να σας ρωτήσω κάτι;> Πορού ένι να ντι ρωτήου κάτσι;
• -Φυσικά , πείτε μου τι θελετε? Φυσικά Αλήετέ μι,τσ’ έτε θέντε;
• -Πόσο μακρυά είναι η μονή της Έλωνας; >Πόσιου μακρία ένι το μονασκήρι τα Έωνη;
• -Είναι περίπου δεκαπέντε χιλιόμετρα.> Ένι γιούρε τα 15 χιλιόμετρα.
• -Πως λένε , δεξιά, αριστερά, ίσια, ψηλά, χαμηλά, πάνω ,κάτω
• δεξιά > ίσια ,αριστερά> σοβά ς > sh ,ίσια > ίσα ,ψηλά > ψεά
• χαμηλά> χαμεά,πάνω > τάνου, κάτω > κάτου
• -Παρακαλώ μπορώ να έχω ένα ποτήρι νερό, δύο μπύρες και ένα μπουκάλι κρασί;
• -Παρακαού ένι πορού να ένι έχου ένα ποκήρι ύο,δύου μπύρε τσαι ένα γυαλί κρασί;
• (Παρακαού -α ένι, πορού- α να ένι έχου- α ένα ποκήρι ύο ,δύου μπύρε τσαι ένα γυαλί κρασί;)
• -πως λένε λαδί , ξύδι, φαγητό, κρέας,ψάρι,τυρι, σαλάτα, αγγουρια. ντοματες , φρούτα “
• Λάδι > άι, ξύδι > γλυκάδι ,φαγητό > σομό ( σ> sh),κρέας > κρίε,
• ψάρι > ψάζτυρί > άρτουμα ,σαλάτα> σαλάτα ,αγγούρια> αγγούρια
• ντομάτες > ντουμάτε,ντομάτα > ντουμάτα ,φρούτα > φρούτα

• θα τα μελετησω και θα τα πουμε παλι να εισαστε καλα και καλο σαββατοκυριακο
• Θα σι μελετήου τσαι θα σ’ αλήουμε πάλι. Να έτ(θ)ε κα και καλέ Σάμπα- Τσουρακά
• Ντ’ένι ευχαζιστούα νιούμου .ντ’ ένι….>σου> Ντι , είμαι>ένι
• Σου είμαι ευχαριστημένος <Είναι δυο λέξεις .Η κτητική αντωνυμία Και το ρήμα είμαι>
• Η κτητική αντωνυμία
• Μι = (δικό) μου , Ντι = (δικό )σου, Σι = ( δικό ) του,της,του
• Νάμου= ( δικό)μας , Νιούμου = (δικό ) σας , Σου = ( δικό) τους

• Πώς το λέμε στη γλώσσα μας> Που ν’ έμ’ αούντε τα γρούσσα νάμου .
• Εγώ είμαι Τσάκωνας> Εζού ένι Τσάκωνα – Τσακώνα ( για το θηλυκό)
• Εμείς είμαστε Τσακώνοι> Ενεί έμε Τσακώνοι – Τσακώνισσε
• Εσύ πήγαινε στη δουλειά σου> Εκιού χάγκε τα δουλεία ντι
• Εσείς ελάτε εδώ> Εμού εάτε όρεγι
• Τι να σου κάνω;> Τσι να ντι ποίου
• Εσείς να έρθετε μαζί μου> Εμού να μόλετε μαζί μι
• Εσένα ,τι σου έδωσαν;> Ετίου ,τσι ντ’ εδούκαϊ;

• ακούω >Ένι νίου
• Δεν σε άκουσα> Ό ντ’ ενιάκα
• Δεν τον άκουσα> Ό νι ενιάκα
• μιλάω> Ένι νιού
• Σ ‘ εμένα το είπε> Σ ‘ ενίου νι ‘ επέτσε
• Σ’ εσένα τα είπε> Σ’ ετίου σ’ επέτσε
• Εμένα μου είπε > Ενίου μ’ επέτσε
• Εμάς μας είπε> Σ’ ενεί νάμ’ επέτσε
• Εσάς σας είπε> Σ’ εμού νιούμ’ επέτσε
• Εσένα τι σου είπε;> Ετίου τσι ντ’ επέτσε;
• Σ’ εμάς μας είπε> Σ’ ενείνανε μ’ επέτσε
• Τι σας είπαν ;> Τσι νιούμ’ επέκαϊ ;
• Για να σου πω> Για να ντ’ αλήου
• Θα σου το πω> Θα ντι ν’ αλήου
• Μου το είπε> Μι νι επέτσε
• Να μου πεις> Να μ’ αλήερε
• Να μου πείτε> Να μ’ αλήετε
• Να μου πεις >να μ ‘ ένι αλήου, μ’> μι
• Τσι να ντ’ αλήου > τι να σου πω;
• Πες μου> Άλε μι
• Πες μας> Αλήετε νάμου
• Πες μου το> Άλε μι νι
• Σου είπε> Ντ’ επέτσε
• Σου το είπε> Ντι νι επέτσε
• Να σου το πω> Να ντι ν’ αλήου
• Να σου πω> Να ντ’ αλήου
• Να σας πω> Να ντ’ αλήου νιούμου- ( Να νιούμ’ αλήου)
• Να σας πουν> Να ντ’ αλήωι νιούμου-( Να νιούμ’ αλήωι)

• Δώσε μου> Δούε μι
• Δώσε μας> Δούε νάμου
• Δώστε μου> Δείτε μι
• Δώστε μας> Δείτε νάμου ή δούετε
• Δώσε μου το> Δούε μι νι
• Να μας δώσετε> Να μι δείετε νάμου
• Να μας δώσουν>Να μι δούνι νάμου
• Να σας το δώσω> Να ντι νι δου
• Μου έδωσε> Μ’ εδούτσε
• Μας έδωσε> Μ’ εδούτσε νάμου
• Σου έδωσε> Ντ’ εδούτσε
• Σας έδωσε> Σ’ εδούτσε νιούμου
• Δεν του έδωσα> Ό νι εδούκα
• Δεν του το έδωσα> Ό νι νι εδούκα
• Θα σου δώσω> Θα ντι δου
• Θα σου το δώσω> Θα ντι νι δου
• Θα του το δώσω> Θα νι νι δου
• Μου έδωσε> Μ’ εδούτσε
• Μας έδωσε> Μ’ εδούτσε νάμου

• Σας φώναξε> Ντ’ εφωνιάε νιούμου- ( Νιούμου εφωνιάε)
• Φώναξέ του> Φώνιατσέ νι
• Τον φώναξε> Νι εφωνιάε
• Τους φώναξε> Σ’ εφωνιάε

• Τον είδες;> Νι οράτσερε;
• Την είδες;> Οράτσερέ νι;
• Το είδες;> Νι οράτσερε;
• Τους είδες;> Σ’ οράτσερε;
• Τις είδες;> Σ’ οράτσερε;
• Τα είδες;> Σ’ οράτσερε;

• “Καλημέρα σας μπορώ να ρωτήσω κάτι?
• Κα νιούμου αμέρα ένι πορού να ρωτήου κάτσι ;
• Βέβαια πείτε μου. > Βέβια αλήτε μι .
• Πόσο μακρυά είναι η παραλία Σαμπατική?
• Πόσιου μακρία ένι ο γιαλε τα Σαμπακιτσή;
• Περίπου δεκαπέντε χιλιόμετρα.> Γιούρε τθα 15 χιλιόμετρα “

• εγώ είμαι καλός άνθρωπος>Εζού ένι καλέ άθρωπο
• Kάνω ότι λες ακριβώς και ψάχνω διαβάζω διάφορα,
• Ένι ποίου ότσι μ’ επέτσε τσ’ ένι ψαφού ένι σβαΐχου διάφορα
• θα σε ρωτάω πότε πότε μην βιάζεσαι όποτε μπορείς μου απαντάς καταλαβαίνω
• Θα ντι ρωτούα κανιά βοά.Έσ’ πορούα να μ’ απαντήερε,ένι καταβαίνου
• κάνεις πολλά, ντ’ενι ευχαζιστουα, θα προσπάθησω να το διαβάσω
• Έσ’ ποία πρεσσά** ,Σ ευχαριστώ ,Θα ένι προσπαθού να νι ένι σβαΐχου .
• **Έσ’ ποία πρεσσά, σε θηλυκό
• είναι σκοτεινό και στραβό μαθαίνω και εγώ, δεν ξέρω πολλά από Η/Υ
• Ένι σκοκεινέ τσαι στραβέ τσαι ένι μαθαίνου τσ’ έχου .Όνι ξέρου πρεσσά από του Η/Υ.
• Ναι ειμαι πολὔ καλἄ, θα πἀω για ὔπνο.Καληνὔκτα.
• Ναι ,Ένι πρεσσού κα. Θα ζάου για ύπνε . Καλέ ξημέρουμα

• έσι > έσι έχου > έχεις ,για άντρα , έσι έχα > για τις γυναίκες
• κα μέρα Μ’ Ένι αρέσουντα να Ένι ορού όμορφε φωτογραφίε
• Κα μέρα τσαι σ’ετίου . Έτρου ένι σουστέ!
• εμένα>Ενίου > ,εσένα> ετίου ,
• εσένα > εκιού , εσύ > έσι
• Μ ‘ ένι αρέσουντα να ένι μαθαίνου κάτσι τσακώνικο σάμερε, μι >μου ( αρέσει)
• Εζού ενι ορού φωτογραφίε ,πρεσσού όμορφε
• πρεσσού ομορφε φωτογραφιε
• Ταχία θα σι αλήουμε
• Εκιού έσι νία κα γουναίκα
• καλή το η > α > καλά το λ φεύγει > και τά τα δύο α γίνονται ένα > κα
• γελαστέ,γελαστά,γελαστέ
• ευτυχισμένε,ευχισμένα,ευτυχισμένε
• μι> μου ,ντι > σου ,σι> του ,της ,του
• νάμου > μας ,νιούμου > σας ,σου > τους,τις
• Να μου πεις >να μ ‘ ένι αλήου, μ’> μι
• Τσι να ντ’ αλήου > τι να σου πω; ντ’ > ντι > σου
• μαθαινω> ένι μαθαίνου
• να μαθαινω> να ένι μαθαίνου ( υποτακτική)

• =========================================
• Τα παρακάτω χρειάζονται διόρθωση η επαναλαμβλανονται παραπάνω?
• και εγώ έχω>τσαι εζού έχου
• Να έσ’ έχα νία όμορφε αμέρα
• Μπα όνι πορούα
• να κιούψου τόσιου νωρίς .
• Έμε Νίουντε
• ενι εκουβανίε
• διαβάζω> Ένι σβαΐχου-α ( α για ου)
• πηγαίνω> ένι έγγου
• πού πας> Κια έσ’ έγγου
• έρχομαι< ένι παρίου
• Από πού είσαι> Από κια έσι;
• και από πού έρχεσαι ;>Τσαι από κια έσ’ έγγου;
• Πορού ένι να ντι ρωτήου κάτσι;
• Αλήετέ μι,τσ’ έτε θέντε;
• Πόσιου μακρία
• Παρακαού ένι πορού να ένι έχου
• Θα σι μελετήου τσαι θα σ’ αλήουμε πάλι.
• Πώς το λέμε στη γλώσσα μας > Που ν’ έμ’ αούντε τα γρούσσα νάμου .
• σύ πήγαινε στη δουλειά σου> Εκιού χάγκε τα δουλεία ντι
• Εσείς ελάτε εδώ> Εμού εάτε όρεγι
• Τι να σου κάνω;> Τσι να ντι ποίου
• Εσείς να έρθετε μαζί μου> Εμού να μόλετε μαζί μι
• Εσένα ,τι σου έδωσαν;> Ετίου ,τσι ντ’ εδούκαϊ;

Πίσω στην Αρχική σελίδα η  Οι Τσάκωνες y

Πίσω στην Αρχική σελίδα η  Οι Τσάκωνες y

• Α Τσακώνικα γρούσσα & Α γρούσσα νάμου.
• Μ ‘ ένι αρέσουντα να ένι μαθαίνου κάτσι τσακώνικο σάμερε
• Εμέ Νίουντε Τσακώνικα , κα μέρα , να έτε κα, να έσι κα

• Καούρ εκάνατε (εκάνερε) ταν Κυνουρία
• Καούρ εκάνατε τα χώρα νάμου , Καού ντ’ ερέκα νιούμου
• Καού ντ’ ερέκα νιούμου από ταν Τσακωνιά
• Α>Α- Ένι ευχαριστού -α (>θ)
• Α>Θ>Κα μέρα. Ντ’ένι ευχαζιστού-α νιούμου, <ντ’ενι ευχαριστού(Α)*>,
• ντ’ εμ’ παρακαού -α
• Κα μέρα νιούμου.Τσ’ έτε ποίντε;
• Κα έμε.Ντ’ ένι ευχαριστού- α.
• Ένι μαθαίνου Τσακώνικα, Ένι μαθαίνου τα γρούσσα νάμου
• Πορού ένι να ντι ρωτήου κάτσι; Εζού έσι Τσακώνα?
• πού νι έμε αούντε μ’ ένι αρέσουντα πρεσσού
• Α-Τσ’ έσ’ ποίου ; Τσι έσι ποίου ; Θ-Τσ’ έσ’ ποία; Τσι έσι ποία;
• Ούρα κα, Να έσι κα
• Α>Θ-Να έσ’ έχα νία όμορφε αμέρα
• Πάσου καλέ καμπζΙ
• Ταχία θα σι αλήουμε
• Εκιού έσι νία κα γουναίκα
• να μ ‘ ένι αλήου
• Εζού θα ζάου για ύπνε.
• καλε ξημερουμα γλυκά ονείρατα.Ταχία θα σ’ αλήουμε
• Έμε ποίντε ότσι έμε πορούντε ενι θα ντ’ οραου .Δούε μι νι
• Φυσικά Αλήετέ μι,τσ’ έτε θέντε;
• Καούρ εκάνατε το Μέανε. Τσεσ’ ποίου? Κα έσι?
• Από κια Έσι και εσ’ἐγκου
• Α-Θ)Kαλέ ξημέρουμα…..Θ-Α)Τσαι σ’ ετίου . Ταχία με το καλέ
• Α γουναίκα μι νι εκουβανίε το καλι

Πίσω στην Αρχική σελίδα η  Οι Τσάκωνες y

Θανάση Κωστάκη ,Γραμματική της Τσακώνικης Διαλέκτου -Αρχείον Τσακωνιάς ,1999 σελ. 47

• ΟΝ – ο, α, το
• ΓΕΝ – του. τα(ρ) , του
• ΑΙΤ – το(ν) , τα(ν) , το
• ΟΝ – οι , οι , τα
• ΓΕΝ- του(ν), του(ν), του(ν)
• ΑΙΤ – του(ρ), του(ρ), τα
• <** ΑΙΤ- τι(ρ), τι(ρ) >

• Παράδειγμα:
• ο σκύλος >ο κούε
• η μητέρα >α μάτη
• το παιδί> το καμπζί
• ο βορειάς,οι βοριάδες > ο, του, το -βορία , οι, τι -βορζάδε
• το πόδι ,τα πόδια > ο, του, το -πούα, οι, τι -πούε
• ο ἀνδρας (σὐζυγος) ,άνδρες > ο ἀτσωπο, οι ατσοἰποι & ατσοὐπου
• ο ἀνθρωπος , οι ἀνθρωποι> ο ἄθρωπο ,οι αθροἰποι & -οὐπου

ΑΡΘΡΟ
ΕΝΙΚΟΣ	ΑΡΣ	ΘΗΛ	ΟΥΔ
	ΝΤ	ΝΤ	ΝΤ
ΟΝ	ο	α	το
ΓΕΝ	του	τα(ρ)	του
ΑΙΤ	το(ν)	τα(ν)	το
ΠΛΗΘΥΝΤ
ΟΝ	οι	οι	τα
ΓΕΝ	του(ν)	του(ν)	του(ν)
ΓΕΝ
ΑΙΤ	του(ρ)	του(ρ)	τα
ΑΙΤ	τι(ρ)	τι(ρ)

• Για τα αρσενικά έχουμε το άρθρο ο
• Ο λιούκο= ο λύκος
• Ο χιούρε= ο χοίρος,το γουρούνι
• Ο τσαϊρέ= ο καιρός ( τσ λεπτό)
• Για τα θηλυκά έχουμε το άρθρο α
• Α μάτη= η μητέρα
• Α αθιά= η αδελφή
• Α θάσσα = η θάλασσα
• Για τα ουδέτερα έχουμε το άρθρο το
• Το καμπζί= το παιδί
• Το κουνάρι= το σκυλάκι
• Το άσι= το αστέρι
• ΑΡΣΕΝΙΚΟ Ενικός αριθμός
• Ονομαστική ο
• Γενική του
• Αιτιατική το ή τον
• ΑΡΣΕΝΙΚΟ Πληθυντικός αριθμός
• Ονομαστική οι
• Γενική —-
• Αιτιατική του ή τουρ
• ΘΗΛΥΚΟ Ενικός αριθμός
• Ονομαστική α
• Γενική τα ή ταρ
• Αιτιατική τα ή ταν
• ΘΗΛΥΚΟ Πληθυντικός αριθμός
• Ονομαστική οι
• Γενική ——
• Αιτιατική του ή τουρ
• ΟΥΔΕΤΕΡΟ Ενικός αριθμός
• Ονομαστική το
• Γενική του
• Αιτιατική το
• ΟΥΔΕΤΕΡΟ Πληθυντικός αριθμός
• Ονομαστική τα
• Γενική ——
• Αιτιατική τα
• ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ:
• ΑΡΣΕΝΙΚΟ Ενικός αριθμός
• Ονομαστική ο άτσωπο
• Γενική του ατσίπου
• Αιτιατική τον άτσωπο
• ΑΡΣΕΝΙΚΟ Πληθυντικός αριθμός
• Ονομαστική οι ατσίποι
• Γενική ——-
• Αιτιατική τουρ ατσίποι
• ΘΗΛΥΚΟ Ενικός αριθμός
• Ονομαστική α γουναίκα
• Γενική τα γουναίκα
• Αιτιατική τα γουναίκα
• ΘΗΛΥΚΟ Πληθυντικός αριθμός
• Ονομαστική οι γουναίτσε
• Γενική ——–
• Αιτιατική του γουναίτσε
• ΟΥΔΕΤΕΡΟ Ενικός αριθμός
• Ονομαστική το καμπζί
• Γενική του καμπζίου
• Αιτιατική το καμπζί
• ΟΥΔΕΤΕΡΟ Πληθυντικός αριθμός
• Ονομαστική τα καμπζία
• Γενική ———
• Αιτιατική τα καμπζία
• ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ:
• Τα ουσιαστικά στα τσακώνικα ΔΕΝ δημιουργούν γενική πληθυντικού.
• Αυτή σχηματίζεται περιφραστικά. Π.χ.
• Αυτά τα βιβλία είναι των παιδιών> Ένταϊ τα χαρκία είνι σ’ ένταϊ τα καμπζία.
• Το κέντημα είναι δουλειά των κοριτσιών> το τσέντημα ένι δουλεία για σατέρε.
• Αυτού του ανθρώπου > Σ’ έντενι τον άθρωπο.
• Λίγα μόνο ονόματα διατήρησαν την γενική Π.χ.
• Δύο ημερών δουλειά> Δυρ αμερού δουλεία
• Τριών χρόνων παιδί> Τσεί χρόνου καμπζί
• Δύο μηνών νύφη >Δυ μηνού νύθη
• το φεγγάρι σήμερα είναι τριών ημερών> Το φεγγάρι σάμερε ένι τσειρ αμερού=
• Οι τύποι : τον,ταν,ταρ,τουρ παίρνουν το ν ή το ρ όταν το ουσιαστικό που ακολουθεί αρχίζει από φωνήεν π.χ.ταρ ελία , τον άτσωπο,τουρ ατσοίποι,τουρ ελίε.
• Το ν της αιτιατικής ενικού του αρσενικού και του θηλυκού άρθρου διατηρείται και πριν από το κ,π,τ,τσ. π.χ. Τον κάλυε= το καλύβι ,Ταν κατσούα= τη γάτα,Τον πούα= το πόδι, Τον τσήπο= τον κήπο
• ΠΡΟΦΟΡΑ:
• τσέντημα ( τσ λεπτό)
• Ένι ( ν υπερωικό)
• Δουλεία ( λ υπερωικό)
• έντενι ( ν υπερωικό)
• Τσει ,τσειρ ( τσ άηχο δασύ)
• Ελία ,ελίε ( λ υπερωικό)
• Άτσωπο , ατσίποι( τσ άηχο δασύ) )
• Τσήπο ( τσ λεπτό)
• Διευκρίνηση:
• Ο άτσωπο, οι ατσοίποι= ο άντρας,οι άντρες (ο σύζυγος ,οι σύζυγοι)
• Ο άθρωπο, οι αθροίποι= ο άνθρωπος,οι άνθρωποι

Πηγές

Θανάση Κωστάκη ,Γραμματική της Τσακώνικης Διαλέκτου -Αρχείον Τσακωνιάς ,1999

https://drive.google.com/file/d/17ArjyvV4ry53rqg-SR5LuN6qLO548CvY/view?usp=drivesdk

Γιάννη Καμβύση” Για να κοντούμε τα γρούσσα νάμου “ (Για να κρατήσουμε τη γλώσσα μας) Κείμενο : Από την ομάδα, Η γλώσσα των Τσακώνων

Πίσω στην Αρχική σελίδα η  Οι Τσάκωνες 

astrosgr.com – Γιάννης Κουρόγιωργας

astrosgr.com “Αφιερώνεται στη Θυρεάτιδα Γή.

astrosgr.com/en Dedicated to Thyreatis Land.”

#astrosgrcom

Νότιο (ΝΤ) ,Βόρειο(ΒΤ) ονομ.γεν,αιτ (ΟΓΑ) ΑΡΣ ,ΘΗΛ, ΟΥΔ ( ΑΘΟ )

Συνοπτικἠ Γραμματικἤ Κωστἀκη , ΑΡΧ-ΤΣΑΚ το ἀρθρο σλ 63 ΑΘΟ , ( ΝΤ)

ΑΡΘΡΟ

• ΟΝΟ – ο, α, το
• ΓΕΝ – του. τα(ρ) , του
• ΑΙΤ – το(ν) , τα(ν) , το
• —————-
• ΟΝΟ – οι , οι , τα
• ΓΕΝ- του(ν), του(ν), του(ν)
• ΑΙΤ – του(ρ), του(ρ), τα
• <** ΑΙΤ- τι(ρ), τι(ρ) >

• 2-1-Ουσιαστικά -Αρσενικά (ΚΩΣΤΑΚΗ 1999- ΣΕΛ 49-54)
• α,οι- γείτονας >  ο,του,τον γείτονα   οι,του γετόνοι
• α,ε -φονιάς>   ο,του,τον φονία   οι,του φονίε,ιάδε
• ε,οι -αγκάθι >  ο,του,τον κούλε   οι,του κούλοι
• ε,ου -άρτος>   ο,του,τον άντε   οι,του άντου
• α,ου- σκώληκας >  ο,του,τον κώακα   οι,του κωάκου
• ε,έδε- καφές>   ο,του,τον καφέ   οι,του καφέδε
• ε,ουνε -πέτρα>   ο,του,τον πέτσε   οι,του πέτσουνε
• ο,ουνε- κήπος>   ο,του,τον τσήπο   οι,του τσήπουνε
• η.ηδε -γανωματή>ς ΓΚ ο,του,τον γανώση   οι,του γανώσηδε
• η,αδε   –  ο,του,τον     οι,του
•   ο,οι- μόσχος >  ο,του,τον μόκο   οι,του μότσοι
• ο,ου -σάκος  > ο,του,τον σάκο   οι,του σάκου
• α,αδε -παπάς>   ο,του,τον παπά   οι,του παπάδε
• α,ουδε -παπούς >  ο,του,τον παππού   οι,του παππούδε
• βου> βους  > ο,του,τον βου   οι,του βόε
• οντα >οδόντας >  ο,του,τον οντα   οι,του όντου
• ου,οι- γέροντας   ο,του,τον γέρου   οι,του γέροι
• αθή- αδελφός >  ο,του,τον αθή   οι,του αθήνε
• ουθή -φίδι>   ο,του,τον ουθή   οι,του ουθίουνε
• α,αδε -μυλωνάς >  ο,του,τον μυωνά   οι,του μυωνάδε
• ψιλέ- μάτι>   ο,του,τον ψιλέ   οι,του ψιλοί
• ψιού ματιού>   ο,του,τον ψιού  
• εψιλέ μάτι >  ο,του,τον εψιλέ   οι,του ψιλοί, εψ(ι)ού
• 2-1-Ουσιαστικά -Θηλυκά
• 2-2-Ουσιαστικά -Ουδέτερα

Αρσενικά (Σ2=προχειρο)

Στα ουσιαστικά αρσενικού γένους το ς ( τελικό) κάνει πτώση , Ο κουμπάρος > ο κουμπάρο, ο παπάς > ο παπά ,ο ξάδελφος > ο τσάδεφο

• Α 1-Αρσενικἀ σε α)α-ου ,β)α-οι,γ)α-ζἀδεδ) α-ε
• Ττἰφτης> ΟΓΑ ο,του,το τσ’ιφτα ΟΑ οι,τι τσ’ιφτου σλ-67
• Νομἀτης>ΟΓΑ ο,του,το νομἀτα ΟΑ οι,τι νομἀτοι σλ-68
• βοριἀς > ΟΓΑ ο,του,το βορία ΟΑ οι,τι βορζ’αδε σλ-69
• πὀδι> ΟΓΑ ο,του,τον πούα ΟΑ οι,του πούε σλ-69
• < για ὀμοια κοἴταξε την σελἴδα>

• A 2-Αρσενικἀ σε-ε
• πἔτρος(α)>ΟΓΑ ο,του,τον πἐτσε,ου,ε ΟΑ οι,του πἐτσου ,σελ69

• A 3-Αρσενικἀ σε-ο <ο,ου,ο, οι,ου,& ου,ου>
• ἀνδρας (σὐζυγος)>ἀτσωπο,ατσοἰποι,ατσοὐπου
• ἀνθρωπος>ἄθρωπο-αθροἰποι & -οὐπου
• κορμὀς>κορμὀ,κορμοὐ,
• κὀκος>κὀκο,κὀκου
• βορβὀς>βορβὀ,βορβοὐ
• λὐκος>λιοὔκο,λιοὔκου
• βρἀχος>βρἀχο,βρἀχου

==========================================

• Απο Νικος Λιοσης αρχιζει σελιδα 339. σωστα????
• Μορφολογια αρθρο-σ353,
• ουσιαστικα 358 ,363,370.372, θ-377,380α,382η,
• http://ikee.lib.auth.gr/…/100731/files/gri-2008-1047.pdf

========================================

Νότιο (ΝΤ) ,Βόρειο(ΒΤ) ονομ.γεν,αιτ (ΟΓΑ)

• 1-ΑΡΣΕΝΙΚΑ ΣΕ -α-ου (ο τσίφτα , οι τσίφτου)
• 2-ΑΡΣΕΝΙΚΑ ΣΕ -α-οι ( ο νομάτα, οι νομάτοι)
• 3-ΑΡΣΕΝΙΚΑ ΣΕ -α-ζαδε (ο βορία, οι βορζάδε)
• 4-ΑΡΣΕΝΙΚΑ ΣΕ -α-ε (ο πούα ,οι πούε )
• 5-ΑΡΣΕΝΙΚΑ ΣΕ -ε-ου (ο πέτσε, οι πέτσου)
• 6-ΑΡΣΕΝΙΚΑ ΣΕ -ο-ου (ο μπλοκό, οι μπλοκού,μπλοτσοί)

• ΝΤ ΟΓΑ -ο,του,τον πούα ΟΑ οι,του πούε >ποδι
• ΝΤ ΟΓΑ -ο,του,τον κρέφτα ΟΑ οι,του κρέφτοι >κλεφτης
• ΝΤ ΟΓΑ- ο,του,τον πέτακα ΟΑ οι,του πετάκου >σκωληξ
• ΝΤ ΟΓΑ -ο,του,το φονία ΟΑ οι,του φονιάδε >φονιας
• ΝΤ ΟΓΑ -ο,του,το τσ’ουα ΟΑ οι,του τσ’ουηδε-αδε >δρυς
• ΒΤ ΟΓΑ -ο,του,το βορία ΟΑ οι,τι βορζ’αδε >βοριας
• ΒΤ ΟΓΑ -ο,του,το σ’ινα ΟΑ οι,τι σ’ινε > βουνο
• ΒΤ ΟΓΑ -ο,του,το τσ’ιφτα ΟΑ οι,τι τσ’ιφτου >τρίφτης
• ΒΤ ΟΓΑ -ο,του,το εργάτα ΟΑ οι,τιρ εργάτε > εργάτης

• ΑΡΣ. ΣΕ -α-ε ο, του, το, τάχο-ου οι ,τι τάχου <ιδιο>
• ΑΡΣ. ΣΕ -α-ε ο, του, το, τάχου οι, τι τάχου <ιδιο>
• ΑΡΣ. ΣΕ -ι-ινε ο, του, το, αθί οι, τίρ αθίνε αθί αδελφός
• ΑΡΣ.ΣΕ -ι-ινε ο, του, το, ούθι-ου οι, τίρ ουθίουνε
• ΑΡΣ. ΣΕ -η-ηδε ο, του, το καουκή οι ,τι καουκήδε τιναχτής
• ΑΡΣ. ΣΕ -ου-ε ο, του, το βού οι ,τι βούε το βοδι

=========================================

• βορειάς> ο, του, το -βορία οι, τι -βορζάδε
• το πόδι > ο, του, το -πούα οι. τι -πούε
• πέτρος-α >ο, του, το -πέτσε-ου οι, τι -πέτσου
• ξύλινο καρφί>ο, του,το-μπλοκό,ού οι.τι μπλοκού,μπλοτσοί
• τρίφτης > ο ,του, το – τσίφτα οι ,τι -τσίφτου
• νομάτης> ο, του, το – νομάτα οι, τι -νομάτοι
• ο τσίφτα,ο κάβουρα,ο ρεύτα,τα ακρινά,ο έμπορα, ο αγωγιάτα,ο βολάτα, ο λάρνακα,ο κώλακα,ο χρεοφελέτα, ο διαβάτα,ο μήνα,ο γείτονα

(Γραμματική Θ.Κωστάκη σελίδες 49-54)

Κλίση αρσενικών

• 1. Αρσενικά σε – α
• Πληθυντικός – οι
• Ο γείτονα- οι γειτόνοι=
• ο γείτονας- οι γειτόνοι
• Ο κρέφρα – οι κρέφτοι=
• ο κλέφτης= οι κλέφτες
• 2.Αρσενικά σε – α
• Πληθυντικός – ε
• Ο νομία- οι νομίε=
• ο βοσκός= οι βοσκοί
• Ο τσούα- οι τσούηδε και οι τσουάδε =
• η βελανιδιά- οι βελανιδιές
• ( τσούα , τσούηδε το τσ άηχο δασύ )
• 3.Αρσενικά σε – ε
• Πληθυντικός -οι
• Ο βούλε-οι βούλοι=
• ο κόκορας – οι κοκκόροι
• Ο βάνε- οι βάνοι=
• το αρνί- τα αρνιά
• βούλε (λ υπερωϊκό)
• βάνοι (ν υπερωικό)
• 4.Αρσενικά σε – ε
• Πληθυντικός- ου
• Ο αντζίναρε- οι αντζινάρου=
• η αγκινάρα- οι αγκινάρες
• Ο κάλυε- οι καλύβου=
• η καλύβα- οι καλύβες
• 5.Αρσενικά σε- α
• Πληθυντικός-ου
• ο σίνακα- οι σινάκου=
• το δικριάνι- τα δικριάνια
• Ο κόρακα-οι κοράκου=
• ο κόρακας- οι κοράκοι
• ( σίνακα το σ δασύ
• συριστικό)
• 6.Αρσενικά σε -ε
• Πληθυντικός-εδε
• Ο τζουμπέ- οι τζουμπέδε
• ( Η τοπική τσακώνικη φορεσιά)
• 7.Αρσενικά σε – ε
• Πληθυντικός-ουνε
• Ο πέτσε οι πέτσουνε=
• η πέτρα- οι πέτρες
• Ο άγιε- οι αγίουνε=
• η εκκλησία- οι εκκλησίες
• ( πέτσε και πέτσουνε το σ δασύ συριστικό)
• 8.Αρσενικά σε – ο
• Πληθυντικός -ουνε
• Ο βρέο- οι βρέουνε=
• ο οβριός- οι οβριοί
• Ο κόκο-οι κόκουνε=
• το κουκί- τα κουκιά
• ( κ δασύ άηχο)
• 9.Αρσενικά σε- η
• Πληθυντικός -ήδε και άδε
• Ο αφέγκη- οι αφέγκηδε=
• ο πατέρας – οι πατεράδες
• Ο γανώση- οι γανώσηδε=
• ο γανωματής- οι γανωματήδες
• 10.Αρσενικά σε – ο
• Πληθυντικός – οι
• Ο βρούχο-οι βρούχοι
• Ο άτσωπο-οι ατσίποι
• ( άτσωπο και ατσίποι το τσ άηχο δασύ)
• 11.Αρσενικά σε-ο
• Πληθυντικός- ου
• Ο ακό – οι ακού=
• ο ασκός- οι ασκοί
• Ο αγό- οι αγοί=
• ο λαγός- οι λαγοί
• ( ακό – ακοί το κ δασύ άηχο)
• 12.Αρσενικά σε- α
• Πληθυντικός – άδε
• Ο παπά- οι παπάδε
• Ο ψαρά-οι ψαράδε
• 13.Αρσενικά σε -ου
• Πληθυντικός – ούδε
• Ο παππού-οι παππούδε
• 14.
• Αρσενικά σε – ου
• Πληθυντικός – οι
• Ο γέρου-οι γέροι και οι γεράδε
• Ονόματα που δεν κατατάσσονται στις παραπάνω κατηγορίες:
• Ο βου- οι βούε=
• το βόδι- τα βόδια
• Ο όντα- οι όντου=
• το δόντι- τα δόντια
• Ο αθή- οι αθήνε και ο αϊθή- οι αϊθήνε=
• ο αδελφός- οι αδελφοί
• Ο ούθη και ο ουΐθη- οι ουθίουνε =
• το φίδι- τα φίδια
• Ο ψιλέ-οι ψιλοί=
• το μάτι- τα μάτια

• Από το βιβλίο του Γιάννη Καμβύση
• ” Για να κοντούμε τα γρούσσα νάμου “ (Για να κρατήσουμε τη γλώσσα μας)
• Κείμενο : Από την ομάδα, Η γλώσσα των Τσακώνων

========================

Από, Η κλίση των ουσιαστικών της Τσακώνικης διαλέκτου
Νίκη Παπαδάτου ,Πανεπιστήμιο Πατρών

σερνικο-γείτονας>γείτονα , αγκάθι> κ̔ούλε (α-οι,ε-οε)

• Ενικός
• Ονομ. ο γείτονα, ο κ̔ούλε
• Γεν. του γείτονα, του κ̔ούλε
• Αιτ. το γείτονα ,το κ̔ούλε
• Πληθυντικός
• Ονομ. οι γειτόνοι ,οι κ̔ούλοι
• Αιτ. του γειτόνοι ,του κ̔ούλοι

σερνικο-βολβός>βορβό, μόσχος>μόκο (ο-οι)

• Ενικός
• Ονομ. ο βορβό ,ο μόκ̔ο
• Γεν. του βορβού ,του μόκ̔ου
• Αιτ. το βορβό ,το μόκ̔ο
• Πληθυντικός
• Ονομ. οι βορβοί, οι μότσοι
• Αιτ. του βορβοί, του μότσοι

σερνικο-πατριός>μετσ̌ία ,δεσπότης> δεσπόκη (α-οι,κη-κήδε)

• Ενικός
• Ονομ. ο μετσ̌ία ,ο δεσπόκη
• Γεν. του μετσ̌ία, του δεσπόκη
• Αιτ. το μετσ̌ία ,το δεσπόκη
• Πληθυντικός
• Ονομ. οι μετσ̌ίε ,οι δεσπόκηδε
• Αιτ. του μετσ̌ίε, του δεσπόκηδε

• 6.1 Αρσενικά σε ο (-ό), -ε (-έ) και –α με πληθ. -ου (-ού)
• σάκος> σάκ̔ο ,σταφύλι>βότσ̌ε, πέτακας >πέτακα

• Ενικός
• Ονομ. ο σάκ̔ο ο βότσ̌ε ο πέτακα
• Γεν. του σάκ̔ο, σάκ̔ου του βότσ̌ε, βότσ̌ου του πέτακα, πετάκου
• Αιτ. το σάκ̔ο το βότσ̌ε το πέτακα
• Πληθυντικός
• Ονομ. οι σάκ̔ου οι βότσ̌ου οι πετάκου
• Αιτ. του σάκ̔ου του βότσ̌ου του πετάκου

6.2 Αρσενικά , κήπος>τσ̑ήπο , πέτρα>πέτσ̌ε ( σε -ο, -ε και πληθ. -ουνε)

• Ενικός
• Ονομ. ο τσ̑ήπο ο πέτσ̌ε
• Γεν. του τσ̑ήπο, τσ̑ήπου του πέτσ̌ε, πέτσ̌ου
• Αιτ. το τσ̑ήπο το πέτσ̌ε
• Πληθυντικός
• Ονομ. οι τσ̑ήπουνε οι πέτσ̌ουνε
• Αιτ. του τσ̑ήπουνε του πέτσ̌ουνε

Πηγές

Σύντομος γραμματική της Τσακώνικης Διαλέκτου (Κωστάκη – Περνό)  (ΝΤ) 1933 Δειτε το σύνδεσμο παρακάτω

https://drive.google.com/file/d/0B1Tno1072T0ldXFoS0ZWYUZMenc/view?ts=63bd31be&resourcekey=0-jr_lTGRZPVPZitMJtGbcdQ

• Γιάννη Καμβύση ” Για να κοντούμε τα γρούσσα νάμου “ (Για να κρατήσουμε τη γλώσσα μας) Κείμενο : Από την ομάδα, Η γλώσσα των Τσακώνων

Νίκη Παπαδάτου ,Πανεπιστήμιο Πατρών,Η κλίση των ουσιαστικών της Τσακώνικης διαλέκτου

• Βιβλιογραφία
• Δέφνερ, Μ. 1923. Λεξικόν της Τσακωνικής διαλέκτου. Αθήνα: Εστία.
• Kisilier M. & Δ. Μερτύρης. 2018. Περί της γενικής στα Τσακώνικα ουσιαστικά. Χρονικά των Τσακώνων – Τόμος Α, ΚΓ΄(2/2). Πραστός. Αρχείο Τσακωνιάς, 219-242.
• Κωστάκης, Θ. Π. 1951. Σύντομη Γραμματική της Τσακωνικής Διαλέκτου. Αθήνα: Institut Français d’ Athènes.
• Κωστάκης, Θ. Π. 1989. Λεξικό της Τσακωνικής Διαλέκτου. Αθήνα: Ακαδημία Αθηνών.
• Κωστάκης, Θ. Π. 1999. Γραμματική της Τσακώνικης Διαλέκτου (Περιφέρεια ΛεωνιδίουΠραστού). Τόμος ΙΕ΄. Αθήνα: Σμυρνιωτάκης.
• κΛιόσης, Ν. 2007. Γλωσσικές Επαφές στην Νοτιοανατολική Πελοπόννησο. Διδακτορική Διατριβή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.
• Οικονόμου, Θ.1870. Γραμματική της τσακωνικής διαλέκτου. Αθήνα: Ψυλλιακός.
• Pernot, H. 1934. Introdution al’ etude du dialecte tsakonien. Paris: Les Belles Lettres.
• Ράλλη, Α. 2005. Μορφολογία. Αθήνα: Πατάκης.
• Ράλλη Α. 2016. Η Τσακώνικη διάλεκτος. Προφορική ανακοίνωση στο Σύλλογο Αρκάδων
• Πάτρας. 18/5/2016. Πάτρα.
• Χατζιδάκις, Γ. 1907. Μεσαιωνικά και Νέα Ελληνικά, Τόμος. Β΄. Αθήνα: Σακελλαρίου

Πίσω στην Αρχική σελίδα η  Οι Τσάκωνες 

astrosgr.com – Γιάννης Κουρόγιωργας

astrosgr.com “Αφιερώνεται στη Θυρεάτιδα Γή.

astrosgr.com/en Dedicated to Thyreatis Land.”

#astrosgrcom

Προσχέδιο (Σ4), να το τελειώσουμε σύντομα και να είναι σύμφωνα με την Γραμματική Κωστάκη ,1999

• Κείμενα από φίλους της Τσακωνιάς/ Αφιερώνεται στην Τσακωνιά.
• Νι έμε χριστούντε ταν Τσακωνιά >Το οφείλουμε στην Τσακωνιά.
• Σ’ εμαθήτσε απότσου τσ’ ανακατουτά> Τα έμαθε απ’ έξω κι ανακατωτά.
• Έμε νιουρίζουντε όταν σι είνι γράφουντε σι είνι μαθαίνουντε>Γνωρίζουμε όταν τα γράφουμε τα μαθαίνουμε.

Προσωπική αντωνυμία

• ΑΠ , Εγώ > Εζού
• ΒΠ , Εσύ > Εκιού
• ΤΑ , Αυτός > Έντεν’η
• ΤΘ , Αυτή > Ένταν’η
• ΤΟ , Αυτό > Έγκεινι

• ΑΠ , Εμείς > Ενεί
• ΒΠ , Εσείς > Εμού
• ΤΑ , Αυτοί > Έντεϊ
• ΤΘ , Αυτές > Έντεϊ
• ΤΟ , Αυτά > ΈνταΪ

Πρώτο Πρόσωπο

• Εν ΟΝ , Εγώ > Εζού
• Εν ΑΙΤ , Εμένα > Ενίου,Ενί
• Εν ΑΙΤ , Σ΄εμένα > Σ’Ενίου

• Πλ ΟΝ , Εμείς > Ενεί
• Πλ ΟΝ , Εμάς > Ενείναμε
• Πλ ΑΙΤ , Σ’ εμάς > Σ’ ενεί
• Πλ ΑΙΤ , Σ’ εμάς > Σ’ ενείναμε

Πρώτο Πρόσωπο Απλός τύπος

• Εν – Μέ,με,μ’,μού,μου > Μί η μ’
• Πλ – μάς, μας > νάμου, ναμ’
  

Δεύτερο Πρόσωπο

• Εν ΟΝ , Εσύ > Εκιού
• Εν ΑΙΤ , Εσένα > Ετίου
• Εν ΑΙΤ , Σ΄εσένα > Σ’ Ετίου
• Πλ ΟΝ , Εσείς > Εμού
• Πλ ΑΙΤ , Εσάς > Εμού
• Πλ ΑΙΤ , Σ’ εσάς > Σ’Εμού

Δεύτερο Πρόσωπο Απλός Τύπος

• Εν , σέ,σε,σ’,σού,σου > ντί, ντ΄
• Πλ , σάς, σας > νιούμου, νιουμ’

Γ’ Πρόσωπο Απλός Τύπος

Εν – τον,της,το,του,της,του > νί η ν’
Πλ -τους,τις,τα > σί η σ’

=========================================

Κτητικές Αντωνυμίες

• Η κτητική αντωνυμία
• Μι = (δικό) μου , Ντι = (δικό )σου, Σι = ( δικό ) του,της,του
• Νάμου= ( δικό)μας , Νιούμου = (δικό ) σας , Σου = ( δικό) τους

ΑΠ , μου > μι
ΒΠ , σου > ντι
ΤΑ , του > σι
ΤΘ , της > σι
ΤΟ , του > σι

ΑΠ , μας > νάμου
ΒΠ , σας > νιούμου
ΤΑ , τους > σου
ΤΘ , τους > σου
ΤΟ , τους > σου

• Προσωπική Αντωνυμία – Γ’ Πρόσωπο Απλός Τύπος
• Εν – νί η ν’> τον,της,το,του,της,του
• Πλ – σί η σ’> τους,τις,τα > 

• Η κτητική αντωνυμία
• Μι = (δικό) μου , Ντι = (δικό )σου, Σι = ( δικό ) του,της,του
• Νάμου= ( δικό)μας , Νιούμου = (δικό ) σας , Σου = ( δικό) τους

• Παρατήρησε το σι .
• Είναι κτητική αντωνυμία και σημαίνει, Σι> του( δικό του,της,του)
• Είναι και προσωπική αντωνυμία και σημαίνει, Σι,σ’ > τους,τις ,τα
• Όταν είναι κτητική  μπαίνει ΜΕΤΑ  το ουσιαστικο  π.χ. κούε σι> σκύλος του
• Όταν είναι προσωπική μπαίνει μπροστά, π.χ, Σι επέτσε > τους είπε

• Πη > που Αναφορική αντωνυμία ΕΔΩ ΠΡΟΣΟΧΗ !!!
• Αυτό το πη> που είναι η αναφορική αντωνυμία και τώρα στην Ελλαδα την γράφουμε χωρίς τόνο για να την ξεχωρίζουμε από το ερωτηματικό πού το οποίο το γράφουμε με τόνο.Αυτό το πη παίρνει δασεία στα τσακώνικα
• Όρπα πη θα ζάμε> εκεί που θα πάμε
• Πού θα ζάμε > πώς θα πάμε ;

Δεικτικές Αντωνυμίες

Εν Α , αυτός > Έντενη
Εν Θ , αυτή > Έντανη
Εν Ο , αυτό > Έγκεινι

Πλ Α , αυτοί > Έντεϊ
Πλ Θ , αυτές > Έντεϊ
Πλ Ο , αυτά > Ένταϊ

Εν Α , Εκείνος > Ετήνε
Εν Θ , Εκείνη > Ετήνα
Εν Ο , Εκείνο > Έκεινι
,
Πλ Α , Εκείνοι > Ετήνοι
Πλ Θ , Εκείνες > Ετήνοι
Πλ Ο , Εκείνα > Έταϊ

Εν Α , τέτοιος > Εστάπε ( ρ)
Εν Θ , τέτοια > Εστάπα( ρ)
Εν Ο , τέτοιο > Εστάκιου

Πλ Α , τέτοιοι > Εστάποι(ρ)
Πλ Θ , τέτοιες > Εστάποι,ε (ρ)
Πλ Ο , τέτοια > Εστάπα ( ρ)
,
Εν Α , όποιος > Όποιε ρ
Εν Θ , όποια > Όποιε ρ
Εν Ο , όποιο > Όποιε ρ

Πλ Α , όποιοι > Όποι ρ
Πλ Θ , όποιοι > Όποι ρ
Πλ Ο , όποια > Όποια ρ

Εν Α , ποιός > Ποίε ρ
Εν Θ , ποιά > Ποίε ρ
Εν Ο , ποιό > Ποίε ρ

Πλ Α , ποιοί > Ποίοι ρ,ποί ρ
Πλ Θ , ποιές > Ποίοι ρ, ποίε,ρ
Πλ Ο , ποιά > Ποία ρ ,ποί ρ

ποιανού > Τσούνερ

• =====================

Εν Α , πόσος > Πόσε ρ
Εν Θ , πόση > Πόσα
Εν Ο , πόσο > Πόσου

Πλ Α , πόσοι > πόσοι ????
Πλ Θ , πόσοι > πόσοι ?????
Πλ Ο , Πόσα > Πόσα ??????

Εν Α , Όλος > Όλε
Εν Θ , Όλη > Όα
Εν Ο , Όλο > Όλιου
,
Πλ Α , Όλοι > όλοι
Πλ Θ , Όλες > όλε
Πλ Ο , Όλα > όα

Εν Α , Άλλος > Άλλε
Εν Θ , Άλλη > Άβα
Εν Ο , Άλλο > Άλλιου

Πλ Α , Άλλοι Άλοι
Πλ Θ , Άλλες > Άλοι
Πλ Ο , Άλλα > Άβα

Αόριστος Αντωνυμία

• Α -όσος > όσε
• Θ- όση > όσα
• Ο- όσο > όσιου

• Α- όσοι > όσοι
• Θ- όσες > όσοι
• Ο -όσα > όσα

Εκείνος,η,ο -τήνος,α,ο ,(Δέφνερ σελ 130)

• Α-Εν- ΟΝ,ΓΕΝ,ΑΙΤ -ετήνε(ρ) η ετηνερί, – ετηνού, -ετηνεγί
• Θ-Εν- ΟΝ,ΓΕΝ,ΑΙΤ–ετήνα η ετηναϊ, ετηνάρι, ετηναγί
• Ο-Εν- ΟΝ,ΓΕΝ,ΑΙΤ–έκεινι, ετηνού η σ’έκειν, έκεινι
• Α-Πλ- ΟΝ,ΑΙΤ -ετήγοι η ετηνεϊ, -ετήγοι η ετηνεϊ
• Θ-Πλ- ΟΝ,ΑΙΤ –ετήνε η ετηνεϊ, ετήνε η ετηνεϊ,
• Ο-Πλ- ΟΝ,ΑΙΤ –ετήνα η ετηναϊ, ετήνα η ετηναϊ,

• Α-Εν- εκείνος,ου,ον > (Ον)-ετήνε(ρ) η ετηνερί, (Γεν)- ετηνού, (Αιτ)-ετηνεγί
• Α-Πλ- εκείνοι,ους > (Ον)-ετήγοι η ετηνεϊ, (Αιτ)-ετήγοι η ετηνεϊ
• Θ-Εν- εκείνη,ης,ην > ετήνα η ετηναϊ, ετηνάρι, ετηναγί
• Θ-Πλ- εκείνες,ες > ετήνε η ετηνεϊ, ετήνε η ετηνεϊ,
• Ο-Εν- εκείνο,ου,ο > έκεινι ,ετηνού η σ’έκειν, έκεινι
• Ο-Πλ- εκείνα,α > ετήνα η ετηναϊ, ετήνα η ετηναϊ,
• ==========================

•   Ον-Ονομαστική, Γεν-Γενική, Αιτ-Αιτιατική    
• AΘΟ -Αρσενικό,Θηλυκό,ουδέτερο>   Σερνικό ,Σηλυκό ,Ουδέτερε

******************************

• Προσωπική αντωνυμία
• Πρώτο Πρόσωπο (Ονομ & Αιτιατ)
• Εν-Εγώ> Εξού, Πλ-Εμείς>ενεί,(Εμάς>Ενείναμε)
• Εν-Εμένα>Ενίου,Ενί , Πλ-σ’εμάς>σ’ ενεί
• Εν-σ’εμένα>σ’ενίου, Πλ-σ’ εμάς>σ’ ενείνανε,
• Πρώτο Πρόσωπο Απλός Τύπος
• Εν-Μέ,με,μ’,μού,μου >Μί η μ’,
• Πλ. μάς, μας> νάμου, ναμ’

• Δεύτερο Πρόσωπο(Ονομ & Αιτιατ)
• Εν-Εσύ>Εκιού,Πλ-Εσείς>Εμού
• Εν-Εσένα>Ετίου, Πλ- Εσάς>Εμού
• Εν-σε εσένα>σ΄ετίου,Πλ-σ’ εσάς>σ’εμού
• Δεύτερο Πρόσωπο Απλός Τύπος
• Εν.-σέ,σε,σ’,σού,σου >ντί, ντ΄,
• Πλ.-σάς, σας >νιούμου, νιουμ’

• Γ’ Πρόσωπο Απλός Τύπος
• Εν-τον,της,το,του,της,του > νί η ν’
• Πλ.-τους,τις,τα > σί η σ’

• Η κτητική αντωνυμία
• Μι = (δικό) μου , Ντι = (δικό )σου, Σι = ( δικό ) του,της,του
• Νάμου= ( δικό)μας , Νιούμου = (δικό ) σας , Σου = ( δικό) τους

=====================================================

Από , Γιάννη Καμβύση” Για να κοντούμε τα γρούσσα νάμου “ (Για να κρατήσουμε τη γλώσσα μας) Κείμενο : Από την ομάδα, Η γλώσσα των Τσακώνων

• Το επίθετο ” καλέ”
• ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
• Ο καλέ – α κα – το καλέ
• ( Ο καλός- η καλή – το καλό)
• ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
• Οι καλοί – οι καλοί- οι καλοί
• ( Οι καλοί – οι καλές – τα καλά)
• ΦΡΑΣΕΙΣ
• Σάμερε ο τσαιρέ ένι καλέ.( Σήμερα ο καιρός είναι καλός)
• Ο Νικόα άντζε καλοί βαθμοί τα μαθήματα .
• ( Ο Νικόλας πήρε καλούς βαθμούς στα μαθήματα )
• Ούρα κα.Άϊ α πορεία νιούμου .
• ( Ώρα καλή .Λάδι ο δρόμος σας)
• Α κα μέρα από τα σύνταχα,ε’ δενάχα .
• ( Η καλή μέρα από το πρωί , φαίνεται )
• Επαντεύε τα σάτη σι τσαι νι εδούτσε προίκα δύο καλοί χούρε με ελίε.( Πάντρεψε την κόρη του και της έδωσε δύο καλά χωράφια με ελιές)
• Να ζάτε το καλέ.( Να πάτε στο καλό)
• Ο Δηνήτρη έν’ έχου κα καμπζία.
• ( Ο Δημήτρης έχει καλά παιδιά)
• ΕΥΧΈΣ
• Κα χρονία.( Καλή χρονιά)
• Καοφάητα.( Καλοφάγωτα)
• Ούρα κα .( Ώρα καλή )
• Κα στέφανα .( Καλά στέφανα)
• Κα όρεξη .( Καλή όρεξη )
• Καλέ καουτσαίρι.( Καλό καλοκαίρι)
• Κα λευτερία.(Καλή λευτεριά)
• Να έχετε του Θεού τα κα. ( Να έχετε του Θεού τα καλά )
• Κα μέρα.(Καλημέρα )
• Καλέ ξημέρουμα .( Καλό ξημέρωμα — καληνύχτα )
• Κα Σαρακοστά ( Καλή Σαρακοστή)
• ΤΟ ΕΠΙΡΡΗΜΑ
• κα = καλά
• Τσ’ έσ’ ποίου;( Τι κάνεις; )
• Κα ,α αφεγκία ντι ;(Καλά ,η αφεντιά σου ; )
• Κα έσι ;(Είσαι καλά;)
• Από ‘γεία,κα ένι .( Από υγεία,καλά είμαι )
• Κα νι επέτσερε .( Καλά του είπες)
• Κα να πάθερε. ( Καλά να πάθεις)
• Δέϊ νι κα τον όνε να μη λιουθεί.
• ( Δέσε τον καλά το γάιδαρο να μη λυθεί )
• Όν’ έγγου κα ο άρρωστε.( Δεν πάει καλα ο άρρωστος )
• Ο βράε κα α φακά.( Δεν έβρασε καλά η φακή )
• Γιάννης Καμβύσης
• Συντ/χος εκπαιδευτικός

====================================

• ΑΟΡΙΣΤΕΣ ΑΝΤΩΝΥΜΙΕΣ  ΚΑΙ ΕΠΙΘΕΤΑ
• ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
• Αρσενικό > ο άλλε ( ο άλλος)
• Θηλυκό > α άβα ( η άλλη)
• Ουδέτερο > το άλλιου ( το άλλο)
• ΓΕΝΙΚΗ
• Αρσενικό > αού ή αουνού
• Θηλυκό > τα αλή
• Ουδέτερο >αού ή αουνού
• ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
• Αρσενικό > οι άλλοι
• Θηλυκό > οι άλλοι
• Ουδέτερο > τα άβα
• Φράσεις
• Όχι εκιού,ο άλλε να τάει για μάθημα
• ( Όχι εσύ ,ο άλλος να σηκωθεί για μάθημα)
• Του αουνού τα πράματα μη σι κιράζερε
• ( Του αλλουνού τα πράγματα μη τα πειράζεις )
• Εκάναϊ τσ’ άλλοι τσ’ ενάταϊ πρεσσοί
• ( Ήρθαν κι άλλοι κι έγιναν πολλοί)
• Θα ντι σ’ αλήου άβα βοά
• ( Θα σου τα πω άλλη φορά)
• Οι άλλοι σατέρε ήγκιαϊ τσεντούντε
• (Το άλλα κορίτσια κεντούσαν )
• Άλλιου να ντ’ αλήνου τσ’ άλλιου να σ’ ορίνερε
• ( Άλλο να σου λέω κι άλλο να τα βλέπεις)
• Άντζε άβα χαρκία ,ένταϊ π’ άντζε ούγκιαϊ δικά σι
• (Πήρε άλλα βιβλία ,αυτά που πήρε δεν ήταν δικά του )
• 2. ΕΝΙΚΟΣ – ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ
• Όλε Όλοι
• Όα Όλοι
• Όλιου Όα
• Φράσεις :
• Εγιουρία όλε τον κόσμο, ό ν’ ερέκα .
• ( Γύρισα όλο τον κόσμο ,δεν τον βρήκα )
• Όλοι οι ατσοίποι εμαζούταϊ ταν πλατεία.
• ( Όλοι οι άνθρωποι μαζεύτηκαν στην πλατεία)
• Ένι δουλέγγου όα ταν αμέρα.( Δουλεύει όλη την ημέρα)
• Όλοι οι γουναίτσε ήγκιαϊ ζατοί τον Άγιε.
• ( Όλες οι γυναίκες είχαν πάει στην εκκλησία)
• Όα τα νιούτα ο κούε έκι καούντου. ( Όλη τη νύχτα ο σκύλος γαύγιζε)
• Όνι φορούνι έγκεινι το όγκιουμα ,ένι θέου το άλλιου.
• ( Δεν το φοράω αυτό το πουκάμισο, θέλω το άλλο)
• Όα τα καμπζία είναι ζσαΐχουντα.( Όλα τα παιδιά διαβάζουν)
• Όλοι νάμου .( Όλοι μας )
• Εμού όλιου έτε μαούντε.(Εσείς,όλο μαλώνετε )
• Από τις σημειώσεις του Γιάννη Καμβύση
• Συντ/ χου εκπαιδευτικού
• ΑΝΤΩΝΥΜΙΕΣ ΚΑΙ ΕΠΙΘΕΤΑ ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ
• 1) πη ή π =που,
• ο οποίος ,η οποία,το οποίον
• ( με δασεία πάνω από το π για την προφορά του )
• ΠΑΡΑΔΕΊΓΜΑΤΑ
• Ο άνθρωπο π’ εκάνε( Ο άνθρωπος που ήρθε)
• Τσε (τσι) οράκατε ,οπά π’ εζάκατε; (Τι είδατε εκεί που πήγατε;)
• Το χαρκί πη ντ’ εδούκα,να νι ζβαΐσερε ( Το βιβλίο που σου έδωσα,να το διαβάσεις)
• 2) όγοιε και ούγοιε= όποιος
• Ενικός Αριθμός
• όγοιε ( ρ) και ούγοιε(ρ)
• και για τα τρία γένη
• Πληθυντικός Αριθμός
• ούγοι(ρ),ούγοι(ρ)-ούγοιε(ρ), ούγοια
• ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ
• Όγοιε τσ’ αν ένι ,άνε μόλει. ( Όποιος κι αν είναι ,ας έρθει)
• Όγοιερ έσ’ θέου ,έσ’ τσου( Όποιος θέλει ,τρώει)
• 3) όποιε (ρ)= όποιος
• ΕΝΙΚΟΣ – ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ
• ΑΡΣΕΝΙΚΟ
• Όποιε(ρ) όποιοι( ρ)
• Όπερ (ρ) όποιοι( ρ)
• Όποι (ρ) όποι( ρ)
• ΘΗΛΥΚΟ
• Όποιε( ρ). Όποιοι( ρ)
• Όπερ ( ρ) Όποιοι( ρ)
• Όποι( ρ) Όποι( ρ)
• ΟΥΔΕΤΕΡΟ
• Όποιε Όποια
• Όπερ(ρ) Όποια
• Όποι( ρ) Όποια
• ΠΑΡΑΔΕΊΓΜΑΤΑ
• Όποιε(ρ) ε’ τσάχου, ό σούνου ποτέ ( Όποιος τρέχει ,δεν φτάνει ποτέ)
• Όπε(ρ) έ ‘ θέου,να ν’ άρει τον όγο ( Όποιος θέλει να πάρει τον λόγο)
• 4) ότσι και ότσουνε =ό,τι,ότινος
• ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ
• Ό,τσι ντ’ έν’ αού να νι νίνερε. ( Ό,τι σου λέει ,να τον ακούς)
• Ότσουνερ ένι το χαρκί,να μόλει να νι άρει .
• ( Ότινος είναι το βιβλίο ,να έρθει να το πάρει)
• (Ότινος= Όποιου)
• 5)όσε= όσος
• ΕΝΙΚΟΣ
• όσε,όσα,όσ(ι)ου= όσος,όση,όσο
• ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ
• όσοι,όσοι -όσες,όσα= όσοι ,όσες,όσα
• ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ
• Όσε τσαιρέ τσαι να περάει ,ό θα ντι ξεχάου
• ( Όσος καιρός και να περάσει δεν θα σε ξεχάσω)
• Όσα έκι έχου ,σ’ εδούτσε ( Όσα είχε τα έδωσε)
• Όσου τσ’ αν έκι μοζού,όκι δενάχου νι
• ( Όσο κι αν πόναγε,δεν το έδειχνε)
• Σ’ επουλήτσε όσα όσα,για να μη ζάνι χατά
• ( Τα πούλησε όσο όσο για να μη πάνε χαμένα)
• 6) τα = αυτά ,εκείνα που ξέρουνε
• ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ
• Να ντ’ αλήου,τα όσα παθήκα
• ( Να σου πω ,όσα έπαθα )
• Γιάννης Καμβύσης
• Συντ/ χος εκπαιδευτικός

Από , Γιάννη Καμβύση” Για να κοντούμε τα γρούσσα νάμου “ (Για να κρατήσουμε τη γλώσσα μας) Κείμενο : Από την ομάδα, Η γλώσσα των Τσακώνων

• ΕΜΦΑΝΤΙΚΟ ΤΥΠΟ της προσωπικής αντωνυμίας.Α’ πρόσωπο
• Ενικός αριθμός
• Ονομ. Εζού ( εγώ)
• Αιτ. Ενίου ( εμένα)
• Σ’ ενίου ( σ’ εμένα)
• Πληθυντικός αριθμός
• Ονομ. Ενεί ( εμείς) Ενείνανε ( εμάς)
• Αιτ. Σ’ ενεί ( Σ’ εμάς)
• Σ’ ενείνανε ( Σ’ εμάς)
• ΑΠΛΟΣ ΤΥΠΟΣ
• Ενικός αριθμός
• Μι ή μ’ ( Μέ, με, μ’, μού, μου)
• Πληθυντικός αριθμός
• Νάμου ,νάμ’ ( μάς,μας)

• ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
• Εγώ δε θα πάω σήμερα στο σχολείο>Εζού ό θα ζάου σάμερε το σκολείε
• Ποί ‘ νάμ ‘ οράτσε ; ( Ποιος μας είδε;)
• Άλε μι κια έσα ( Πες μου πού ήσουν)
• Μ’ άντζε το μολύβι ( Μου πήρε το μολύβι)
• Μ’ εδούτσε νιά βοήθεια ( Μου ‘δωσε μια βοήθεια)
• Ό θ’ αλήερε πη’ ( ότσι) ντι σ’ επέκα εζού Δε θα πεις ότι σου τα είπα εγώ )
• Εζού όμα ζατέ άβα βοά ( Εγώ δεν είχα πάει άλλη φορά
• Ενεί όμαϊ ζατοί άβα βοά ( Εμείς δεν είχαμε πάει άλλη φορά.)
• Ποί ‘ μ’ οράτσε ενίου; ( Ποιος με είδε εμένα;)
• Άλε μι τσ’ έσ’ θέου ( Πες μου τι θέλεις)
• Επέκαμε να ζάμε τσ’ ενεί ( Είπαμε να πάμε κι εμείς)
• Ποί ‘ θα νάμ’ αλεί να ζάμε; Ποιος θα μας πει να πάμε;)
• Να μη νάμ’ οράει ( να μη μ’ οράει νιούμου) ( Να μη μας δεί)
• Μ’ επέτσε να μι δούρε τα τετράδια με τουρ ασκήσει τσαι τα χαρκία για να ζβαΐσουμε.
  ( Μου είπε να μου δώσεις τα τετράδια με τις ασκήσεις και τα βιβλία για να διαβάσουμε.)

====================================

• ΕΜΦΑΝΤΙΚΟΣ ΤΥΠΟΣ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΑΝΤΩΝΥΜΙΑΣ Β’ ΠΡΟΣΩΠΟ
• Ενικός αριθμός
• Ον. Εκιού ( Εσύ)
• Αιτ. Ετίου ( εσένα) ή σ’ ετίου ( σ’ εσένα)
• Πληθυντικός αριθμός
• Ον. Εμού ( εσείς)
• Αιτ. Εμού ( εσάς ) ή σ ‘ εμού ( σ’ εσάς)
• ΑΠΛΟΣ ΤΥΠΟΣ
• Ενικός αριθμός
• Ντι ή ντ’ >Σέ ,σε , σ ‘ ,σού , σου
• Πληθυντικός αριθμός
• Νιούμου ή νιούμ >σάς ή σας

• ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
• Εκιού κιά σ ‘ έγκου;> Εσύ πού πας;
• Εκιού κιά ‘ τ ‘ έγκουντε; (έτε έγκουντε)> Εσείς πού πάτε;
• Εκιού τσ’ έσ’ τέα ;( θέα)Εσύ τι θέλεις;
• Εμού τσ’ έτε θέντε;Εσείς τι θέλετε;
• Ένι αψεουτέρα από ετίου>Είναι ψηλότερη από εσένα
• Τσι να ντι δου ,όν’ έχα τσίπτα,όν’ έχα κάνα καούδι.
  Τι να σου δώσω,δεν έχω τίποτα,δεν έχω κανένα καλούδι.
• Για να νιούμ’ αλήου ,ή κατσάτε φρόνιμα ή φύτσετε απ’ όρεγι. Μ’ εζαλίατε τον εμαλέ μι.
  Για να σας πω,ή καθήστε φρόνιμα ή φύγετε από εδώ.Μου ζαλίσατε το μυαλό μου.
• Τσι ντ’ εδούτσε;Τι σου έδωσε;
• Ό μ’ εδούτσε τσίπταΔεν μου έδωσε τίποτα.

============================

• Προσωπική αντωνυμία Γ ‘ πρόσωπο Απλός τύπος
• Ενικός αριθμός
• Νι ή ν ‘( τον,την,το,του,της,του)
• Πληθυντικός αριθμός
• Σι ή σ ‘ ( τους,τις,τα)

• Προτάσεις:
• Ν ‘ επέκα( Του είπα ή της είπα)
  Ν’ εφαήκα ταν αχρά( Το έφαγα το αχλάδι)
  Ν’ εφαήκαϊ το βούλε;( Τον έφαγαν τον κόκκορα;)
  Σ’ εμαζούκαϊ τουρ ελίε( Τις μάζεψαν τις ελιές)
  Σ’ ετσυγήκαϊ του βότσου( Τα τρύγησαν τα σταφύλια)
  Άλε μι να μόλει γλήγορα( Πες του να έρθει γρήγορα)
  Άλε σι να μόλωι γλήγορα( Πες τους να έρθουν γρήγορα )

• Προσωπικές περιφραστικές αντωνυμίες
• Α αφεγκία μι( Η αφεντιά μου )
• Του όγου μι( Του λόγου μου)
• Α αφεγκία ντι( Η αφεντιά σου )
• Του όγου ντι> Του λόγου σου)
• Α αφεγκία σι( Η αφεντιά του)
• Του όγου σι( Του λόγου του)
• Πουρ ένι α αφεγκία ντι;Πώς είναι η αφεντιά σου
  Δηλαδή : Πώς είσαι;( Εσύ)
• Πουρ ένι του λόγου ντι; Πώς είσαι του λόγου σου;
  Δηλαδή : Πώς είσαι;( Εσύ)

Παρατήρηση ( ΠΡΟΦΟΡΑ)Ν’ επέκα
Ν’ εφαήκα
Ν’ εφαήκαϊ
Σύμφωνα με τη γραφή με διεθνή σημάδια που έχει θεσπιστεί από τους γλωσσολόγους βάζουμε πάνω από το Ν ένα ανάποδο ν προκειμένου η προφορά να είναι νι.
Επίσης στη λέξη ελίε κάτω από το λ βάζουμε μια τέλεια προκειμένου η προφορά του λ να είναι λι.
Ακόμα στη λέξη ετσυγήκαϊ και βότσου ,βάζουμε ν πάνω από το τσ προκειμένου η προφορά να είναι παχύ τσ όπως στην αγγλική λέξη chair.

ΤΕΛΟΣ της προσωπικής αντωνυμίας .

Από τις σημειώσεις του δασκάλου μας κ.Γιάννη Καμβύση . Κείμενο από την ομάδα.,Η γλώσσα των Τσακώνων

=====================================

Φράσεις

• Τον γκρέμισε από την καρέκλα)>Ν’ εγκρενίε από ταν καρέκλα .
• Του έφερε του Νικόλα ,ένα βιβλίο> Ν’ ενέτζε του Νικόα ένα χαρκί.
• Της είπα να μην έρθει>Ν’ επέκα να μη μόλει.
• Ν’ εφωνιάε από μακρία.( Του φώναξε από μακριά)
• Ν’ ενιάκα τον κούε π’ έκι καούντου.( Τον άκουσα το σκύλο που γάβγιζε)
• Ν’ εδούτσε νία κλωτσία.( Του έδωσε μια κλωτσιά)
• Ν’ επέτσε να περιμένει να ν’ αλεί κάτσι.( Του είπε να περιμένει να του πει κάτι)
• Ν’ οράτσε π’ έκι παρίντα.(Το είδε που ερχόταν)
• Ν’ οράτσε π’ έκι παρία.( Την είδε που ερχόταν)
• Ν’ οράτσε π’ έκι παρίου.( Τον είδε που ερχόταν)
• Κιά σ’ αφήτσερε του κολλεγίου ντι;( Πού τους άφησες τους φίλους σου;)
• Κιά σ’ αφήτσερε του κολλεγισέ ντι;( Πού τις άφησες τις φίλες σου;)
• Κιά σ’ αφήτσερε τα είτα ντι;( Πού τα άφησες τα ρούχα σου;)
• Άλε σι να μόλωι( Πες τους να έρθουν)
• Άλε σι του γειτόνισσε να μόλωι τ’ αργά να μι ποίωι νάμου παρέα.
• ( Πες -τους- στις γειτόνισσες να έρθουν το βράδυ να μου κάνουν παρέα)
• Άλε σι τα καμπζια να μόλωι να παιζάτσομε .( Πες -τους- στα παιδιά να έρθουν να παίξουμε.)
• Άλε νι του Νιχάλη ότι ν’ ένι θέου( Πες – του- του Μιχάλη ότι τον θέλω)
• Άλε νι τα Μαρία να μόλει όρεγι.( Πες – της- της Μαρίας να έρθει εδώ.)
• Άλε νι του καμπζίου να μη φωνάντει.
• ( Πες – του- του παιδιού να μη φωνάζει )
• Άρε νι τσαι φύτσε( Πάρ’ το και φύγε)
• Δι’ μι νι( Δωσ’ μου το )
• Δι νι μι(Δώσ’ το μου)

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ

Σε όλες τις φράσεις που υπάρχει το ν’ ( με απόστροφο) , βάζουμε πάνω του ένα ανάποδο ν για να αποδίδουμε τη σωστή προφορά ως νι σύμφωνα με τον φωνητικά σύμβολα που έχουν θεσπίσει οι γλωσσολόγοι διεθνώς .

====================================]

Πηγές

Θανάση Κωστάκη ,Γραμματική της Τσακώνικης Διαλέκτου -Αρχείον Τσακωνιάς 1999

Γιάννη Καμβύση” Για να κοντούμε τα γρούσσα νάμου “ (Για να κρατήσουμε τη γλώσσα μας) . Κείμενο : Από την ομάδα, Η γλώσσα των Τσακώνων

Η γλώσσα των Τσακώνων

Αρχείο Τσακωνιάς

Πίσω στην Αρχική σελίδα η  Οι Τσάκωνες 

astrosgr.com – Γιάννης Κουρόγιωργας

astrosgr.com “Αφιερώνεται στη Θυρεάτιδα Γή.

astrosgr.com/en Dedicated to Thyreatis Land.”

#astrosgrcom

Θυληκά(Σ2=προχειρο)

• ΘΗΛΥΚΑ σε η’ η’ πλθ ε σλ 377*
• ΝΤ -ανέμη (α,ταρ,ταν,οι,τουρ) (νοτιος ΝΤ)
• ΒΤ -βροχή (α,τα,τα,οι,τι) (βορειος ΒΤ)
• ΤΠ -μύτη (α,τα,τα,οι,το) (Τυροσ Πραστος?? )

——————————————————————-

• ενικος
• ΟΝ α ανέμη α βροχή α μύτη
• ΓΕΝ ταρ ανέμη τα βροχή τα μύτη
• ΑΙΤ ταν ανέμη τα βροχή τα μύτη
• πληθ
• ΟΝ οι ανέμε οι βροχέ οι μύτε
• ΑΙΤ τουρ ανέμε τι βροχέ το μύτε
• ———————————————————-
• αγαπη>αγακη,αγακε
• αλοιφη>αλοιθη,αλοιθε
• αναγκη>ανατζη,ανατζε
• αρχη>αρχη,αρχε
• βαφη>βαθη,βαθε
• τρυπα>χουνη,(χωνη),χουνε
• λασπη>άσπη,ασπε
• βροντη>βροντη,βροντε
• τσεπη>σεπη, τσεπε

Κλίση θηλυκών

(Γραμματική Θ.Κωστάκη σελίδες 49-54)

• 1. Θηλυκά σε -α πληθυντικός – ε
• α ελία= η ελιά
• ( λ υπερωικό )
• Ονομαστ. α ελία – οι ελίε
• Γενική ταρ ελία – —-
• Αιτιατ. ταν ελία – τουρ ελίε
• Όμοια κλίνονται:
• α καρδία= καρδιά
• α πορεία= δρόμος
• α προβάτα= θηλυκό πρόβατο
• α σίντα= ρίζα
• α μουρία = μουριά ,κ.α.
• ( σ > παχύ συριστικό)
• 2. Θηλυκά σε – α,πληθ. – άδε
• α τσία= η θεία- οι τσίε( και τσιάδε)
• α γρία= η γριά – οι γρίε( γριάδε)
• 3. Θηλυκά σε-ου,πληθ.-ούδε
• α μαμού= η γιαγιά- οι μαμούδε
• α τουμαρού= η στομαρού- οι τουμαρούδε
• α δοξού= της αρέσει η δόξα
• α μαϊμού
• α χειαρού= η χειλαρού( με παχιά χείλη)
• α αλεπού κ.α.
• 4.Θηλυκά σε- ε,πληθ.- ε
• α άμπελε = το αμπέλι- οι αμπέλοι
• 5.Θηλυκά σε -ία,πληθ.- ίλε
• α καΐα- οι καΐλε =
• α ζηνία = η ζημιά- οι ζηνίλε
• α κρεψία = η κλεψιά- οι κρεψίλε
• α αμαρκία = η αμαρτία- οι αμαρκίλε
• 6. Θηλυκά σε – η,πληθ. – ήδε και – άδε
• α λάσπη – οι λασπήδε
• α νύθη = η νύφη- οι νυφάδε
• 7. Θηλυκά με χωριστή γενική
• Ονομ. α γίδα – οι γίδε
• Γεν. τα γίδα ( και τα γιδέ)–
• Αιτιατ.τα γίδα- του γίδε
• 8.Θηλυκά σε – α,πληθ. σε -αε
• Ονομ.α αχρά= η αχλαδιά – οι αχράε
• Γεν. ταρ αχρά – ——
• Αιτ. ταν αχρά -τουρ αχράε
• Όμοια κλίνονται:
• α αλιοχρά = η γκορτσιά
• α εβδιμά= η εβδομάδα
• α ασκά= το ξερό σύκο
• α ουλιά= η λυγιά
• α συντζά= η συκιά
• α τσινά= η σφήγκα
• ( τσ > άηχο δασύ )

• σηλυκο-νύχτα>νιούτ̔α , γυναίκα>γουναίκα (α-ε)
• Ενικός
• Ονομ. α νιούτ̔α ,α γουναίκα
• Γεν. τα νιουτ̔έ ,τα γουναιτσ̑ί
• Αιτ. τα νιούτ̔α ,τα γουναίτσ̑α
• Πληθυντικός
• Ονομ. οι νιούτ̔ε, οι γουναίτσ̑ε
• Αιτ. του νιούτ̔ε ,του γουναίτσ̑ε

Πηγές

Σύντομος γραμματική της Τσακώνικης Διαλέκτου (Κωστάκη – Περνό)  (ΝΤ) 1933 Δειτε το σύνδεσμο παρακάτω

https://drive.google.com/file/d/0B1Tno1072T0ldXFoS0ZWYUZMenc/view?ts=63bd31be&resourcekey=0-jr_lTGRZPVPZitMJtGbcdQ

• Γιάννη Καμβύση” Για να κοντούμε τα γρούσσα νάμου “ (Για να κρατήσουμε τη γλώσσα μας) Κείμενο : Από την ομάδα, Η γλώσσα των Τσακώνων

Η κλίση των ουσιαστικών της Τσακώνικης διαλέκτου
Νίκη Παπαδάτου ,Πανεπιστήμιο Πατρών

• Βιβλιογραφία
• Δέφνερ, Μ. 1923. Λεξικόν της Τσακωνικής διαλέκτου. Αθήνα: Εστία.
• Kisilier M. & Δ. Μερτύρης. 2018. Περί της γενικής στα Τσακώνικα ουσιαστικά. Χρονικά των Τσακώνων – Τόμος Α, ΚΓ΄(2/2). Πραστός. Αρχείο Τσακωνιάς, 219-242.
• Κωστάκης, Θ. Π. 1951. Σύντομη Γραμματική της Τσακωνικής Διαλέκτου. Αθήνα: Institut Français d’ Athènes.
• Κωστάκης, Θ. Π. 1989. Λεξικό της Τσακωνικής Διαλέκτου. Αθήνα: Ακαδημία Αθηνών.
• Κωστάκης, Θ. Π. 1999. Γραμματική της Τσακώνικης Διαλέκτου (Περιφέρεια ΛεωνιδίουΠραστού). Τόμος ΙΕ΄. Αθήνα: Σμυρνιωτάκης.
• κΛιόσης, Ν. 2007. Γλωσσικές Επαφές στην Νοτιοανατολική Πελοπόννησο. Διδακτορική Διατριβή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.
• Οικονόμου, Θ.1870. Γραμματική της τσακωνικής διαλέκτου. Αθήνα: Ψυλλιακός.
• Pernot, H. 1934. Introdution al’ etude du dialecte tsakonien. Paris: Les Belles Lettres.
• Ράλλη, Α. 2005. Μορφολογία. Αθήνα: Πατάκης.
• Ράλλη Α. 2016. Η Τσακώνικη διάλεκτος. Προφορική ανακοίνωση στο Σύλλογο Αρκάδων
• Πάτρας. 18/5/2016. Πάτρα.
• Χατζιδάκις, Γ. 1907. Μεσαιωνικά και Νέα Ελληνικά, Τόμος. Β΄. Αθήνα: Σακελλαρίου

Πίσω στην Αρχική σελίδα η  Οι Τσάκωνες 

astrosgr.com – Γιάννης Κουρόγιωργας

astrosgr.com “Αφιερώνεται στη Θυρεάτιδα Γή.

astrosgr.com/en Dedicated to Thyreatis Land.”

#astrosgrcom

Μάρτιος 27,2023

Δείτε τους παρακάτω 3 συνδέσμους

Θανάση Π. Κωστάκη ,Λεξικό της Τσακώνικης Διαλέκτου Ι,ΙΙ,ΙΙΙ ,1986

1) Λεξικόν Ελληνικά>Τσακώνικα (ΕΛ>ΤΣ) 

Από τα Δ.Φ.Μιχαήλ Δέφνερ: Λεξικόν της Τσακώνικης Διαλέκτου Λεξικό τσακώνικης διαλέκτου του Μιχαήλ Δέφνερ από τους μαθητές του Δημοτικού Σχολείου Λεωνιδίου Λεξικό τσακώνικης διαλέκτου (sch.gr) Τα λεξικά παραπάνω είναι Τσακώνικα >Ελληνικά (ΤΣ>ΕΛ) Ευχαριστούμε το Δημοτικό Σχολείο Λεωνιδίου ,το Αρχείο Τσακωνιάς  και τους  φίλους της Τσακωνιάς Λεξικόν Ελληνικά>Τσακώνικα (ΕΛ>ΤΣ) /Αφιερώνεται στην Τσακωνιά ,Από την διασπορά, Δεκέμβριος 22,2022   ΕΛ> … Continue reading“Λεξικόν Ελληνικά>Τσακώνικα (ΕΛ>ΤΣ) “

by Γιάννης ΚουρόγιωργαςDecember 21, 2022

2)Λεξικόν Τσακώνικα > Ελληνικά (ΤΣ>ΕΛ)

Λεξικό τσακώνικης διαλέκτου του Μιχαήλ Δέφνερ από τους μαθητές του Δημοτικού Σχολείου Λεωνιδίου

Λεξικό τσακώνικης διαλέκτου (sch.gr)

3) Δ.Φ.Μιχαήλ Δέφνερ: Λεξικόν της Τσακώνικης Διαλέκτου

ΛΕΞΙΚΟ ΔΕΦΝΕΡ.pdf – Google Drive

=================================================

Πρόχειρες Σημειώσεις

Πως πρέπει να γράφουμε τις λεξεις που μαθαίνουμε σε ομάδες Τι πρέπει περιέχει για να κρατάμε συνοπτικά τα σημαντικότερα και να μαθαίνουμε πιο εύκολα περισσότερα .Ελληνικά-Τσακώνικα (ΕΛ>ΤΣ) & Τσακώνικα-Ελληνικά (ΤΣ>ΕΛ)

Συγγενικές ομάδες λέξεων

Ρήματα

• Σχἐδιο ΠΩΣ ΘΑ ΓΡΑΦΟΥΜΕ τα ρἠματα,ΕΡΩΚΗΣΗ
• Να αποφασίσουμε έξυπνα τι πρέπει να περιέχει για να μαθαίνουμε περισσότερα για τα δυσκολα π.χ.
• Εν(ΑΘΟ), Αορ, Μετοχή, ΠΦ,
• ποιώ > ένι ποίου , ποία , ποίντα , εμποίκα , μποιτέ,???
• λέω > ένι αού , αούα , αούντα , επέκα , αλητέ????
• βλέπω > ένι ορού , ορούα , ορούντα , οράκα , ορατέ???
• μιλώ > ένι νιού , νιούα , νιούντα , ενιλήκα , νιλητέ??
• ακούω > ένι νοίου , νοία , νοίντα , ενιάκα , νιατέ
• έρχομαι > ένι παρίου , παρία , παρίντα , εκάνα , φερτέ
• χαἰρομαι > Ἐνι χαιρουμένα Ἐμε χαιρουμεντε
• χαιρω, χαιρομαι > χαιρου, χαιρουμένα>.

Προσχέδιο Λεξικό Ρημάτων ΕΛ>ΤΣ & ΤΣ>ΕΛ

Ουσιαστικά(Α=ο,Θ=α,Ο=το)ΕΡΩΚΗΣΗ

τι πρέπει να περιέχει για να είναι εύχρηστο και χρήσιμο με περισσότερες πληροφορίες , παράδειγμα παρακάτω, Ενικός και πληθυντικός , τι άλλο να έχουμε ?? θα αποφασἰσουμε τώρα, για να είναι εύκολα αργότερα, θα χρησιμοποιἤσουμε τα ίδια υπάρχοντα δεδομένα και η δουλειά του λεξικού σχεδόν ἔγινε….)

• πὀδι > πούα , πούε ( ο)
• άντρας (σύζυγος ) ( ο)> -άτσωπο ,άτσωποι ( ο)
• άνθρωπος( ο)> άνθρωπο,αθροίποι
• γυναίκα ( α) >γουναίκα, γουναίκοι? ( α)
• παιδί (το)>καμπζί ,καμπζία(το)

Επίθετα

μεγάλος,η,ο>ατσέ,α,ε,ατσύτερε,α,ε,

• Ατσέ > μεγάλος,Ατσοί > μεγάλοι
• Ατσά > μεγάλη,Ατσοί > μεγάλες
• Ατσέ > μεγάλο,Ατσά > μεγάλα
• Ατσύτερε> μεγαλύτερος
• Ατσυτέρα> μεγαλύτερη
• Ατσύτερε> το μεγαλύτερο

• αγαθός,ή,ο , > αγαθέ,α,ε
• έγγονος ,να,νι , > έγγονε,έγγονε,εγγόνι

• 1-1-Άρθρο
• 2-0-Όνομα-Ουσιαστικά
• 2-1-Αρσενικά
• 2-2-Θηλυκά
• 2-3-Ουδέτερα
• 3-1-Όνομα-Επίθετα
• 3-2-Θετικά, Συγριτικά και Υπερθετικά
• 5-Αριθμητικά
• 6-Αντωνυμίες
• 7-1-Ρήματα
• 7-2-Μετοχές
• 8-Επιρρήματα
• 9-Προθέσεις,
• 10-Σύνδεσμοι,
• 11-Επιφωνήματ

https://el.glosbe.com/el/tsd

====================================================

Α-Θα τα γράφουμε ΠΆΝΤΟΤΕ ομοιόμορφα ΕΛ>ΤΣ σε κατάλογο ,σειρά όπως τα συζητάμε για εύκολη ταξινόμηση αργότερα .

• 1 φονιἀς > φονία φονιάδε
• 2 βοριἀς > βορία βορζ’αδε
• 3 πὀδι > πούα πούε
• 4 δρυς > τσ’ουα τσ’ουηδε-αδε
• 5 κλεφτης > κρέφτα κρέφτοι
• 6 σκὠληξ > πέτακα πετάκου
• 7 εργάτης > εργάτα εργάτε
• 8 βουνὀ > σ’ινα σ’ινε
• 9 τρίφτης > τσ’ιφτα τσ’ιφτου

Β Σχεδον αυτοματα,χωρις κοπο,θα κανουμε ΕΛ-ΤΣ λεξικό

• 2 βοριἀς > βορία βορζ’αδε
• 8 βουνὀ > σ’ινα σ’ινε
• 4 δρυς > τσ’ουα τσ’ουηδε-αδε
• 7 εργάτης > εργάτα εργάτε
• 5 κλεφτης > κρέφτα κρέφτοι
• 3 πὀδι > πούα πούε6 σκὠληξ > πέτακα πετάκου
• 9 τρίφτης > τσ’ιφτα τσ’ιφτου
• 1 φονιἀς > φονία φονιάδε

Γ Σχεδον αυτοματα,χωρις κοπο,θα κανουμε ΤΣ-ΕΛ λεξικό

• 1 βορία βορζ’αδε > βοριἀς
• 4 εργάτα εργάτε > εργάτης
• 5 κρέφτα κρέφτοι > κλεφτης
• 7 πέτακα πετάκου > σκὠληξ
• 6 πούα πούε > πὀδι
• 2 σ’ινα σ’ινε > βουνὀ
• 8 τσ’ιφτα τσ’ιφτου > τρίφτης
• 3 τσ’ουα τσ’ουηδε-αδε > δρυς
• 9 φονία φονιάδε > φονιἀς

===================================

• Δ.Φ.Μιχαήλ Δέφνερ: Λεξικόν της Τσακώνικης Διαλέκτου
• Δίπλα στο αρχικό γράμμα είναι η σελιδα του
• Λεξικού Δεφνερ π.χ. Β σλ 66

• A ,α> 1- ακουγεται ΑΕΛ>
• B,β-66
• Μπ=b-80
• Γ,γ-842 γλωσσα=γρουσσα
• Δ,δ-98νδ,ντ=d-113
• Ε,ε-115see 130 ετηνε,α εκεινι
• Ζ,ζ-137
• Η,η-145
• Θ,θ-146
• Ι,ι-152
• Κ,κ-154
• Λ,λ-210
• Μ,μ-220-μαθαινω,μαθημα,μαθημενος ,μαθητης,μαθητρια, μαθαινου,εμαθηκα
• Ν,ν-241
• ,ξ-250
• Ο,ο-264
• Π,π-275284 ενι παριου, πολύ=πρεσσού, Από το περιττός > περισσός > πρεσσός> πρεσσού ,περιττός = παραπανήσιος = περισσότερος
• Ρ,ρ-309
• Σ,σ-315σωπαίνου,εσώπακατο σωστο = το σουστέ
• Τ,τ-350
• Υ,υ-376
• Φ,φ-378
• Χ,χ-388
• Ψ,ψ-397
• Ω,ω-402
• ΟΙ
• ΟΥ
• ΕΙ
• ΑΙ

Πίσω στην Αρχική σελίδα η  Οι Τσάκωνες 

astrosgr.com – Γιάννης Κουρόγιωργας

astrosgr.com “Αφιερώνεται στη Θυρεάτιδα Γή.

astrosgr.com/en Dedicated to Thyreatis Land.”

#astrosgrcom

Ό θ’ αλήερε ότσι ντι σ’ επέκα εζού> Δε θα πεις ότι σου τα είπα εγώ

TΣ-Σημειώσεις & Ερωτήσεις V

Πρώτες λέξεις V

Συγγενικές ομάδες λέξεων  V

Καθημερινοί διάλογοι V

Μάθαμε Τσακώνικα  V

Γράφουμε τσακώνικα ΣΧ1

astrosgr.com – Γιάννης Κουρόγιωργας

Πίσω στην Αρχική σελίδα η  Οι Τσάκωνες 

astrosgr.com “Αφιερώνεται στη Θυρεάτιδα Γή.

astrosgr.com/en Dedicated to Thyreatis Land.”

#astrosgrcom