Ρήματα-Γρ

 ΡΗΜΑΤΑ περιεχόμενα (Σ2=πρόχειρο)

Ρήματα κανόνες

α) Οι καταλήξεις των ρημάτων όπως θα παρατηρήσετε είναι σε – ου αντί για – ω που είναι στη νεοελληνική . δουλεύω = ένι δουλέγγου < τρωγε > τρουγου >

β)Τα ρήματα στην τσακώνικη συντάσσονται με το βοηθητικό ρήμα είμαι = ένι,

Ένι= είμαι ,Έσι= είσαι Ένι= είναι ( αυτός,αυτή,αυτό )( με τέλεια πάνω στο ν για την προφορά του ως υπερωικό όπως στη λέξη εννέα)

Έμε= ειμαστε ,Έτε= είσαστε ,είστε , Είνι =Είναι ( αυτοί,αυτές,αυτά) ( το τ προφερεται άηχο δασύ και βάζουμε δασεία πάνω του)παράδειγμα

Ένι γράφου = γράφω ,Ένι ορού= βλέπω Ένι παρίου= ερχομαι

γ) Τα περισσότερα ρήματα στην τσακώνικη είναι ανώμαλα και πολύ δύσκολο να μάθει κάποιος να τα χρησιμοποιεί σωστά. Με τη βοήθεια των αρχικών χρόνων υπάρχει μια μικρή πιθανότητα.Όλα τα ρήματα κλίνονται και στα 3 πρόσωπα του ενικού και στα 3 πρόσωπα του πληθυντικού. <παραδειγμα< κληση ενος ομαλου ρηματος π.χ. ενι μαθαινου?>

δ) Στα ρήματα ,οταν απευθυνόμαστε σε γυναίκα ή όταν μιλάει γυναίκα χρησιμοποιεί στην κατάληξη αντί για – ου το – α. π.χ.ένι ποίου = κάνω ,ένι ποία = κάνω( για το θηλυκό)

ε) Επίσης ο παρακείμενος και ο υπερσυντελικος συντάσσονται με το βοηθητικό έχω= ένι έχου- α ,ένι έχου φερτέ= έχω έρθει( είμαι φερμένος

=============================

  • Ενε. εγώ είμαι>Εζού ένιεγώ δεν είμαι> εζού όνι V
  • Παρ. Εγώ ήμουνα >Εζού έμα, Εγώ δεν ήμουνα > Εζού όμα V
  • Ενε. εγώ βλέπω>Εζού ένι ορού V
  • Ενε. εγώ έχω > Εζού ένι έχουεγώ δεν έχω> εζού ονι έχου V
  • ** (Ενε. εγώ κάνω> Εζού ένι ποίου ) δεν το έχουμε ******************
  • Ενεστώτας έρχομαι > ένι παρίου, Παρατατικός ερχόμουνα> έμα παρίου, Αόριστος ήρθα > εκάνα ,Μέλλων θα έρθω> θα μόλου V
  • Ενεργητική Φωνή (ΕΦ), Χρόνοι
  • εγώ γράφω >Εζού Ενι γράφου V
  • εγώ κάνω > Εζού Ενι ποίου V
  • (Η άρνηση του βοηθητικού είμαι είναι:αντικατάσταση του ε με ο,ε’νι> όνι)

Μέλλοντας ΣΤ**θα διαβάσω**> θα σβαΐσου V

ΑΡΓΟΤΕΡΑ εγώ δεν βλέπω>εζού ονι ορουα

=================================================

Α) Ενεστώτας το ρήμα- Εγώ είμαι > Εζού ένι

  • Εγώ είμαι> Εζού ένι τσάκωνας
  • Εσύ είσαι> Εκιού έσι τσάκωνας
  • Αυτός είναι> Έντεν’η έν’ι τσάκωνας
  • Αυτή είναι> Ένταν’η έν’ι τσακώνα
  • Αυτό είναι> Έγκεινι έν’ι τσακωνόπουλο
  • Εμείς είμαστε> Ενεί έμε τσακών’οι
  • Εσείς είσαστε > Εμού έτε τσακών’οι
  • Αυτοί,ές, είναι > Έντεϊ είνι τσακών’οι-ε
  • Αυτά είναι> Ένταϊ είνι τσακωνόπουλα
  • (ένι & έν’ι, διαφορετική προφορά- ενι>ΕΛ εν’ι ψηλά ουρανίσκο)

β)ΑΡΝΗΣΗ ΤΟΥ ΡΗΜΑΤΟΣ ΕΙΜΑΙ ( όνι=δεν είμαι)

  • Εγώ δεν είμαι > Εζού Όνι τσάκωνας
  • Εσύ δεν είσαι > Εκιού Οσι τσάκωνας
  • Αυτός δεν είναι > Έντεν’η Όν’ι τσάκωνας
  • Αυτή δεν είναι > Ένταν’η Όν’ι τσακώνα
  • Αυτό δεν είναι > Έγκεινι Όν’ι τσακωνόπουλο
  • Εμείς δεν είμαστε > Ενεί Όμε τσακών’οι
  • Εσείς δεν είσαστε > Εμού Ότε τσακών’οι
  • Αυτοί,ές, δεν είναι > Έντεϊ Ούνι τσακών’οι-ε
  • Αυτά δεν είναι > Ένταϊ Ούνι τσακωνόπουλα
  • γ) ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ ΤΟΥ ΡΗΜΑΤΟΣ ΕΙΜΑΙ (ήμουνα= έμα )
  • Εγώ ήμουνα > Εζού έμα
  • Εσύ ήσουνα > Εκιού έσα
  • Αυτός ήταν > Έντεν’η έκι
  • Αυτή ήταν > Ένταν’η έκι
  • Αυτό ήταν > Έγκεινι έκι
  • Εμείς ήμασταν > Ενεί έμαι
  • Εσείς ήσασταν > Εμού έτ΄αι
  • Αυτοί,ές, ήσαν > Έντεϊ ήγκι
  • Αυτά ήσαν > Ένταϊ ήγκι

——————————————————————–

  • δ)ΑΡΝΗΣΗ ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ ΤΟΥ ΡΗΜΑΤΟΣ ΕΙΜΑΙ (δεν ήμουνα= όμα )
  • Εγώ δεν ήμουνα > Εζού όμα
  • Εσύ δεν ήσουνα > Εκιού όσα
  • Αυτός δεν ήταν > Έντεν’η όκι
  • Αυτή δεν ήταν > Ένταν’η όκι
  • Αυτό δεν ήταν > Έγκεινι όκι
  • Εμείς δεν ήμασταν > Ενεί όμαι
  • Εσείς δεν ήσασταν > Εμού ότ΄αι
  • Αυτοί,ές, δεν ήσαν > Έντεϊ ούγκι
  • Αυτά δεν ήσαν > Ένταϊ ούγκι

====================================================

  • ΕΙΜΑΙ με τα δύο ομαλά και απλά ρήματα ΕΝΙ ΟΡΟΥ και ΕΝΙ ΠΟΙΟΥ)
  • Ενεστώτας του ρήματος βλέπω > ένι ορού
  • Εγώ βλέπω> Εζού ένι ορού
  • Εσύ βλἐπεις> Εκιού έσι ορού
  • Αυτός βλέπει> Έντεν’η έν’ι ορού
  • Αυτή βλέπει> Ένταν’η έν’ι ορούα
  • Αυτό βλέπει> Έγκεινι έν’ι ορούντα
  • Εμείς βλέπουμε> Ενεί έμε ορούντε
  • Εσείς βλέπετε> Εμού έτε ορούντε
  • Αυτοί,ές, βλέπουν > Έντεϊ είνι ορούντε
  • Αυτά βλέπουν > Ένταϊ είνι ορούντα

==================================================

  • Ενεστώς ρήμα ,Εγώ έχω > Εζού ένι έχου
  • Εγώ έχω > Εζού ένι έχου
  • Εσύ έχεις> Εκιού έσι έχου
  • Αυτός έχει> Έντενη έν’ι έχου
  • Αυτή έχει> Έντανη έν’ι ἐχα
  • Αυτό έχει> Έγκεινι έν’ι έχου ** <ντα?>
  • Εμείς έχουμε > Ενεί έμε έχουντε
  • Εσείς έχετε > Εμού έτε έχουντε
  • Αυτοί,ές, έχουν> Έντει είνι έχουντε
  • Αυτά έχουν> Ένται είνι έχουντε
  • εγώ δεν έχω > εζού όνι έχου
  • εσύ δεν έχεις> εκιού όσι έχου
  • αυτός δεν έχει> έτενι όν’ι έχου
  • αυτή δεν έχει> έτανι όν’ι έχα
  • αυτό δεν έχει> έγκεινι όν’ι έχουντα
  • εμείς δεν έχουμε> εμείς όμε έχουντε
  • εσείς δεν έχετε> εμού ότε έχουντε
  • αυτοί,ές δεν έχουν> έντεϊ ούνι έχουντε
  • αυτά δεν έχουν> ένταϊ ούνι έχουντε

===============================

Ενεστώτας του ρήματος κάνω > ένι ποίου

============================================

Γ ) Ενεστώτας το ρήμα έρχομαι > ένι παρίου

  • ( Σε όλους τους χρόνους παρακάτω το < Εζού κλπ >δεν το λέμε το γράφουμε εδώ για να ξέρουμε που αναφέρονται)
  • Εζού ένι παρίου
  • Εκιού έσι παρίου
  • Έντεν’η έν’ι παρίου
  • Ένταν’η έν’ι παρία
  • Έγκεινι έν’ι παρίντα
  • Ενεί έμε παρίντε
  • Εμού έτε παρίντε
  • Έντεϊ είνι παρίντε
  • ΈνταΪ είνι παρίντε

====================================

Παρατατικός ερχόμουνα > έμα παρίου

  • Εζού έμα παρίου
  • Εκιού έσα παρίου
  • Έντεν’η έκι παρίου
  • Ένταν’η έκι παρία
  • Έγκεινι έκι παρίντα
  • Ενεί έμαϊ παρίντε
  • Εμού έτ΄αϊ παρίντε
  • Έντεϊ ήγκι παρίντε *
  • ΈνταΪ ήγκι παρίντα *

====================================

Αόριστος ήρθα > εκάνα

  • Εζού εκάνα
  • Εκιού εκάνερε
  • Έντεν’η εκάνε
  • Ένταν’η εκάνε
  • Έγκεινι εκάνε
  • Ενεί εκάναμε
  • Εμού εκάνατε
  • Έντεϊ εκάναϊ
  • Αυτά εκάναϊ

====================================

  • Μέλλων Στ θα έρθω> θα μόλου
  • Εζού θα μόλου
  • Εκιού θα μόλερε
  • Έντεν’η θα μόλει
  • Ένταν’η θα μόλει
  • Έγκεινι θα μόλει
  • Ενεί θα μόλουμε
  • Εμού θα μόλετε
  • Έντεϊ θα μόλωϊ
  • ΈνταΪ θα μόλωϊ

θα έρθω βλώσκω, μολώ έλα να τα πάρεις μολών λαβέ

Ενεργητική Φωνή ,Χρόνοι

  • εγώ γράφω >Εζού Ενι γράφου
  • εγώ κάνω > Εζού Ενι ποίου
  • ΑΡΓΟΤΕΡΑ εγώ βλέπω>ένι ορού, εγώ δεν βλέπω>εζού ονι ορουα
  • Η άρνηση του βοηθητικού είμαι είναι:αντικατάσταση του ε με ο= όνι

=================================================

3 ΡΗΜΑΤΑ – ΧΡΟΝΟΙ

  • χρόνοι ρήματος γράφω > ένι γράφου – α (ΑΘ)
  • ενεσ- γράφω > ένι γράφου – α
  • παρτ- έγραφα> έμα γραφου -α
  • μλ-δ- θα γράφω> θα γράφου
  • μλ-σ- θα γράψω> θα γραψου
  • αορι- έγραψα> εγράβα
  • παρκ- έχω γράψει> Ένι έχου -α γραφτέ
  • υπερ- είχα γράψει > Έμα έχου -α γραφτέ
  • μλ-π- θα έχω γράψει> θα εχου- α γραφτέ

—————————————————————

Το ρήμα κάνω > ένι ποίου

  • χρόνοι ρήματος κάνω > ένι ποίου – α (ΑΘ)
  • Ενεστ ένι ποίου -α
  • παρατ έμα ποίου- α
  • μελΔΡ θα ποίνου
  • μελΣΤ θα ποίου
  • αορισ εμποίκα .
  • παρακ ένι έχου-α μποιτέ
  • υπερ έμα έχου-α μποιτέ
  • μελSN θα έχου-α μποιτέ
  • (αορισ ,εμποίκα Υποτ- να ποίου ,Προστ-ποίε ποίετε)
  • Μέλλοντας ΣΤ**θα διαβάσω**> θα σβαΐσου
  • θα διαβάσω**> θα σβαΐσου
  • θα σβαΐσερε
  • θα σβαΐσει
  • θα σβαΐσουμε
  • θα σβαΐσετε
  • θα σβαΐσωι

Edit”Ρήματα”

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: